Turkse oppositie protesteert vergeefs tegen uitslag referendum

Referendumuitslag Oppositiepartij CHP betwist de uitslag van het referendum, maar de rechtbank weigert aanklachten in behandeling te nemen.

Nee-stemmers protesteerden dinsdag in Istanbul tegen het verloop van het Turkse referendum. Foto Petros Karadjias/AP

In het paleis van justitie in de Istanbulse wijk Sisli brak dinsdag een spontaan protest uit tegen de omstreden uitslag van het referendum. Leden van de oppositiepartij CHP waren naar het gerechtsgebouw gekomen om aanklachten in te dienen tegen vermeende fraude bij het referendum, die eindigde in een zeer krappe zege van het ja-kamp. Maar de rechtbank wilde ze niet in behandeling nemen – tot woede van de CHP-leden.

Hayir, hayir” (‘Nee, nee’) weergalmde in de statige hal van het gebouw. Daarna hieven ze de Mars van Izmir aan, een lied waarin Mustafa Kemal Atatürk, de vader van de Turkse republiek, wordt bezongen. „Lang leve Mustafa Kemal Pasha, jouw naam zal in elke steen gegraveerd staan.”

Nadat het protest was verstomd, stonden enkele jonge CHP-leden buiten na te praten. „De rechtbank staat geen aanklachten toe omdat ze bang zijn voor de regering”, meent Burak Suer.

De rechtbank was niet de enige plek waar Turken bezwaar aantekenden. De CHP diende dinsdag bij de kiesraad een petitie in waarin ze vraagt om annulering van de uitslag. De partij stelt dat de beslissing om onverzegelde stembiljetten mee te tellen een schending van de wet was.

De zegels garanderen dat de uitgebrachte stemmen geldig zijn en moeten fraude voorkomen. De kiesraad verdedigt zijn besluit met het argument dat stembiljetten zonder zegel vroeger ook werden meegeteld. Maar de raad vergeet daarbij een amendement op de kieswet uit 2010, dat bepaalt dat onverzegelde stembiljetten niet geldig zijn.

Volgens de CHP zijn er 1,5 tot 2,5 miljoen ongeldige stembiljetten meegeteld. De kiesraad zegt niet te weten hoeveel het er zijn. Opmerkelijk genoeg heeft de raad de opdracht gegeven onverzegelde biljetten achteraf alsnog van zegels te voorzien. Veel Turken vragen zich af waarom. Zou het ongeldig verklaren van de onverzegelde biljetten tot een andere uitslag leiden?

„Deze uitslag stinkt”, zegt Erkan Saka, hoogleraar media en journalistiek aan de Bilgi-universiteit in Istanbul. Hij bracht met zijn studenten onregelmatigheden in kaart.

„Het waren er een stuk minder dan bij eerdere verkiezingen. Want in de Koerdische gebieden, waar normaal gesproken veel onregelmatigheden zijn, waren waarnemers dit keer niet welkom.”

En juist daar was er bij het referendum opmerkelijk meer steun voor de AKP dan bij eerdere verkiezingen. Dat blijkt uit een data-analyse van Erik Meyersson, hoogleraar aan de Stockholm School of Economics. Het gaat vooral om provincies die hard zijn geraakt door de strijd tussen het leger en de Koerdische guerrillabeweging PKK. Daar zijn stadscentra verwoest en 500.000 mensen ontheemd geraakt.

„De kiezers in de bolwerken van de [pro-Koerdische] HDP, waar de sympathie voor de PKK en de afkeer tegen de staat het grootst is van heel het land, hebben een vreemd moment gekozen om over te stappen naar de AKP”, schrijft Meyersson.

Veel nee-stemmers denken dat de onverzegelde biljetten uit deze regio’s kwamen. Maar die conclusie durft Saka niet aan. „Er is geen bewijs voor.”

De Turkse hoogleraar denkt niet dat de kiesraad de uitslag ongeldig zal verklaren. „De kiesraad is onderdeel van de staat, en de AKP ís de staat.” Als de kiesraad de bezwaren afwijst, kan de oppositie nog naar het constitutionele hof. Maar ook daar verwacht hij weinig van. „Rechters zijn niet onafhankelijk meer.” President Erdogan ontving de president van het hof dinsdag nog in zijn paleis.

„De controverse over de uitslag is een groter probleem dan de invoering van het presidentiële systeem”, vindt Saka.

„Veel mensen zullen hierdoor hun vertrouwen in verkiezingen verliezen. Ze zullen niet langer geloven dat ze via de stembus hun regering kunnen veranderen.”