Recensie

Droogkomische boodschap die nooit drammerig wordt

In de haven van Helsinki meert een vrachtboot aan die kolen vervoert. In een fraaie scène komt Khaled tevoorschijn uit een berg kolen, met een vrijwel zwart gezicht. Het is als het ware zijn hergeboorte: de Syrische vluchteling pakt zijn leven op in Finland, waar op elke straathoek muziek wordt gemaakt.

Op diezelfde ochtend verlaat vijftiger Wikström zonder een woord te zeggen zijn vrouw, die met krulspelden in zit te roken aan de keukentafel. Hij laat zijn trouwring achter op tafel, laadt een stapel overhemden in de kofferbak van zijn jarenvijftigauto en rijdt Helsinki in.

De Finse regisseur Aki Kaurismäki vertelt in The Other Side of Hope hun verhalen op parallelle wijze, en je voelt aan dat deze vroeg of laat bij elkaar zullen komen. Beide mannen bouwen een nieuw leven op, al heeft Khaled het als asielzoeker vele malen moeilijker dan Wikström.

Niet dat Khaled onvriendelijk bejegend wordt, integendeel. Zijn begeleidster in het asielzoekerscentrum waar hij terechtkomt is sympathiek, de politie is behulpzaam en beleefd. Toch kunnen er plotseling rechtse rakkers van het Liberation Army Finland uit het donker opduiken om hem in elkaar te slaan, iets wat de in Finland geboren Wikström niet zal gebeuren.

Net als Kaurismäki’s vorige film Le Havre (2011), die ook ging over de vluchtelingenproblematiek en medemenselijkheid, draait het om goed doen, onbaatzuchtigheid, vreemden helpen en wat mensen bindt. Dat doet Kaurismäki zonder veel omhaal van woorden en vaak zelfs helemaal zonder taal. Zoals altijd bij de Fin zit er veel muziek in The Other Side of Hope, van blues tot de Finse tango. Maar nu heeft het ook echt een thematische functie. Als Khaled een saz leent van een andere vluchteling en een prachtig melancholiek nummer speelt, valt opeens op hoezeer zijn getokkelde Arabische toonladders een westers bluesgevoel oproepen. De muziek drukt zijn stemming uit, want hij is op zoek naar zijn ergens in Europa achtergebleven zus die samen met hem Syrië verliet. Die melancholie is echter ook gevaarlijk; zo raadt een Iraakse vluchteling Khaled aan altijd vrolijk te kijken, want „de melancholieke figuren worden altijd als eerste gedeporteerd”.

Ondanks de thematiek heeft The Other Side of Hope een lichte, uit duizenden herkenbare Kaurismäki-eske toon. Zijn gortdroge humor zorgt ervoor dat de humanistische boodschap nooit drammerig aanvoelt.