Christelijke gouverneur verliest verkiezingen Jakarta

Tegen de verwachtingen in verloor de zittende gouverneur Ahok de verkiezingen in Jakarta. Zijn rivaal, moslimkandidaat Anies Baswedan, kreeg 58 procent van de stemmen.

Moslimkandidaat Anies Baswedan, die volgens de peilingen de gouverneursverkiezingen van Jakarta heeft gewonnen, tijdens het uitbrengen van zijn stem. Foto Beawiharta/Reuters

Als de gouverneursverkiezingen van Jakarta een testcase zijn voor hoe tolerant Indonesië is, zoals zittend gouverneur Basuki Tjahaja Purnama het vooraf noemde, dan heeft de tolerantie woensdag verloren. Het is de christelijke Ahok, zoals hij ook wel bekend staat, niet gelukt herkozen te worden. Zijn rivaal, moslimkandidaat Anies Baswedan, gaat volgens de doorgaans betrouwbare exitpolls voorop met 58,2 procent van de stemmen in een verkiezing die niet alleen de ruim 11 miljoen inwoners tellende metropool, maar heel het land diep heeft verdeeld.

Tot een paar maanden geleden leek Ahok nog van de zege verzekerd, maar een vermeende blasfemiezaak, daaropvolgende massademonstraties en een stortvloed aan nepnieuws deden de tot dan toe zeer populaire gouverneur in de peilingen duikelen. Opgestookt door moslimhardliners als het Front van de Verdedigers van de Islam (FPI) leek de strijd om het gouverneurschap de afgelopen maanden daardoor vooral te draaien om de vraag of moslims nog op een niet-moslim mogen stemmen. Baswedan, tot dan toe niet per se een grote kanshebber, profiteerde daarvan.

Van gematigde moslim naar opportunist

De oud-minister van cultuur en onderwijs en voormalig universiteitshoofd, Anies Baswedan, staat bekend als een gematigde moslim en voorstander van een pluriform en tolerant Indonesië. Maar met een van de hoogste politieke ambten in het zicht, toonde hij zich volgens zijn tegenstanders vooral een opportunist. Zo verbaasde hij velen door zich te laten fotograferen met FPI-voorman Habib Rizieq, wiens knokploeg erom bekend staat regelmatig minderheden in elkaar te rammen. Toen Baswedan tijdens een televisiedebat werd gevraagd of hij vond dat de gouverneur van Jakarta een moslim moet zijn, refereerde hij aan een koranvers dat volgens sommige interpretaties moslims verbiedt door een niet-moslim te worden geleid.

Precies dit vers bracht Ahok in de problemen. Als christen en etnische Chinees is hij een dubbele minderheid in een land waar zo’n 90 procent van de ruim 250 miljoen inwoners moslim is. Vanaf het begin probeerden radicale moslims zijn positie te ondermijnen, maar de inwoners van Jakarta vonden het wel best. Zij zagen vooral wat de grofgebekte Ahok voor elkaar kreeg: corrupte ambtenaren werden eruit gegooid, de straten schoongeveegd en verloederde gebieden opgeschoond. Tot hij dat koranvers aanhaalde tijdens een campagnebijeenkomst. Door de massale woede die daarop ontstak, zag de politie zich genoodzaakt Ahok aan te klagen wegens blasfemie.

Grimmige toon

Religie is zo het draadje geworden waaraan alles in deze verkiezingen is opgehangen. Betekent de winst van Baswedan dan inderdaad dat Indonesië minder tolerant is geworden? Nee, dat gaat te ver. De gematigde islam is er nog altijd dominant. In de eerste ronde in februari kwam Ahok zelfs nog als winnaar uit de bus, alleen met onvoldoende stemmen om een tweede ronde te voorkomen. Maar de religiekaart heeft wel de doorslag gegeven. De winst van Baswedan is dan ook vooral een opsteker voor moslimhardliners: hun strategie om in te spelen op religieuze en etnische sentimenten blijkt succesvol.

Daarmee is de grimmige toon voor aankomende verkiezingen gezet. Niet in de laatste plaats voor de presidentsverkiezingen in 2019. Anies wordt gesteund door Prabowo Subianto, de omstreden oud-generaal die in 2014 nipt verloor van president Joko ‘Jokowi’ Widodo. Hij heeft meermaals laten doorschemeren het straks weer tegen Jokowi te willen opnemen. Met het vertrek van zijn partijgenoot en voormalig vice-gouverneur Ahok verliest de president een belangrijke bondgenoot in de hoofdstad.

Voor de zittend gouverneur is de uitslag een harde klap. De afgelopen weken leek de grootste storm rondom de blasfemiezaak juist te zijn overgewaaid. In de peilingen krabbelde hij omhoog. In een persconferentie zei Ahok dat „dit is hoe God het wil”.

Wat overblijft is een mogelijke veroordeling voor het aanzetten tot conflict – en niet voor ‘religieuze blasfemie’. Donderdag hoorde hij de strafeis. Als het aan het openbaar ministerie ligt hoeft Ahok niet de cel. Mocht hij echter binnen twee jaar opnieuw ‘de fout in gaan’, wacht hem alsnog een jaar celstraf.