Tactiek May om critici stil te krijgen

Vervroegde verkiezingen

De Britse premier May kan met een verkiezingsoverwinning kritiek op haar Brexitbeleid binnen haar eigen partij en vanuit Brussel pareren.

Foto: AFP PHOTO / Daniel Sorabji

Op vierhonderd kilometer afstand van het politiek gekonkel van Westminster besloot Theresa May het toch te doen. Wandelend door het Welshe natuurreservaat Snowdonia zag de premier van het Verenigd Koninkrijk dat ze een politieke draai moest maken. Ze oordeelde dat ze niet langer kon teren op het mandaat van voorganger Cameron om de twee komende Brexitjaren door te komen. Ze besloot: ik heb een klinkende verkiezingsoverwinning nodig.

Als gevolg stond ze dinsdagochtend, de eerste werkdag na het paasreces, voor 10 Downing Street. „Als wij nu geen landelijke verkiezingen houden, duren de politieke spelletjes voort”, zei May. „Verdeeldheid in Westminster brengt onze kans om van de Brexit een succes te maken in gevaar. Dit kan zorgen voor schadelijke onzekerheid en instabiliteit.” Zodoende moeten de Britten op 8 juni naar de stembus, een jaar na het Brexitreferendum.

Ze wil een verkozen dictatoriaal regime zonder oppositie om haar Brexit erdoor te rammen

Op het eerste gezicht is de redenering van May eenvoudig: ze kan groots winnen. In de peilingen ligt May 20 procentpunten voor op Labour. Twintig jaar na de megawinst van Tony Blairs New Labour kan May de belangrijkste oppositiepartij uitschakelen. Centristen binnen Labour houden er rekening mee dat het mogelijk vijftien jaar duurt om de partij op te bouwen als ze in deze verkiezingen verpletterd worden. De droom van iedere Tory lonkt: twee decennia van Conservatieve heerschappij. Labourpoliticus Stephen Kinnock reageerde fel: „May wil een verenigd Westminster. Chilling. Ze wil een verkozen dictatoriaal regime zonder oppositie om haar Brexit erdoor te rammen.”

Maar als May louter Labour wil wegvagen, had ze dat ook het afgelopen jaar kunnen doen, toen ze vervroegde verkiezingen nog stellig uitsloot („niet in het landsbelang”). Deze verkiezingen gaan niet om het uitdelen van een klassieke dreun aan de concurrent. Er zit meer achter.

Met een verkiezingswinst wil May critici en potentiële concurrenten binnen haar eigen partij stil krijgen. Die zullen weten dat zij na de stembusgang hun Lagerhuiszetel mede te danken hebben aan de verkiezingsbeloften van May. Met een stembusgang dwingt May hen te kiezen: medeverantwoordelijkheid nemen voor het Brexitbeleid of opstappen. Tegelijkertijd: May wil steun voor haar Conservatisme (grotere rol voor de staat in het leven van Britten gepaard met een vleugje patriottisme) dat breekt met het laisser-faire-liberalisme van Cameron.

May neemt risico

Een overwinning sterkt May ook in Brussel. De verkiezingen zullen uitdraaien op een oordeel over de Brexitstrategie (uit de interne markt, nauwe economische relatie met de EU, controle migratiebeleid) die zij voorstaat. Als May wint, pareert zij de kritiek, van bijvoorbeeld Guy Verhofstadt dat ze eigen invulling heeft gegeven aan de uitslag van het referendum. Toen lag de vraag op tafel ‘uit de EU of niet’. Nu draait het om ‘de harde Brexit van May of niet’.

De afweging van May kent risico’s. Schotse en Ierse nationalisten willen aantonen dat er momentum bestaat voor hun afscheidingsbewegingen. „Dit is een nieuwe kans om tegen Brexit en voor de toekomst te stemmen”, reageerde Sinn Féin-leider Gerry Adams. De toekomst die Adams graag ziet is Ierse hereniging. De Schotse premier Nicola Sturgeon noemde de verkiezingen een „grote politieke misrekening”.

Theresa May stond dinsdag voor 10 Downing Street en beloofde dat deze verkiezingen rust en stabiliteit moeten brengen. Op 9 juni kan de eenheid van het Verenigd Koninkrijk opeens onder grote druk staan.

Lees ook: Waarom schrijft May nieuwe verkiezingen uit? En zeven andere vragen en antwoorden over de Britse verkiezingen