‘Openbaar Ministerie ontwijkt gang naar rechter te vaak’

Rechtspraak

De Raad voor de Rechtspraak is bezorgd over het aantal schikkingen met verdachten. „De grenzen zijn bereikt.”

Frits Bakker, Raad voor de Rechtspraak, tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer. Foto Bart Maat/ANP

Voor grote bedrijven is het prettig: als ze de wet overtreden, komen ze vaak niet meer voor de rechter. Ze maken geld over naar het Openbaar Ministerie en daarmee is de zaak afgedaan. Ook veelvoorkomende zaken zoals diefstal en vandalisme kan het OM zelf bestraffen met een taakstraf of een boete.

De Raad voor de Rechtspraak, de koepelorganisatie van de rechterlijke macht, komt nu met een waarschuwing: de rechter wordt te vaak gemeden. „De grenzen” zijn „bereikt”, schrijft voorzitter Frits Bakker in het jaarverslag dat deze woensdag verschijnt. Zijn oplossing: er is geld nodig om politie, OM en rechtspraak beter en efficiënter te laten samenwerken.

Waarom is het zo erg als de rechter gemeden wordt?

„De megaschikkingen met grote bedrijven worden afgedaan in achterkamertjes. Bij de rechter zijn zaken openbaar, zodat de burger kan zien wat er gebeurt en zodat de dader en het slachtoffer hun grondrechten gewaarborgd weten. Als de rechter wordt omzeild doordat het systeem niet goed werkt, moet je eerst regelen dat het systeem werkt.”

In Brabant is het OM blij dat het zelf crimineel geld mag afpakken, omdat dat soms effectiever is dan een rechtszaak. Vindt u dat verkeerd?

„Over het vervolgingsbeleid gaat de rechter niet, dat is aan het OM. Er kunnen goede redenen zijn voor die keuze. Wij hebben het nu over de slechte redenen: dat een strafrechtelijke procedure te lang duurt, dat de formaliteiten ingewikkeld zijn. Ook dat zijn soms de argumenten. Daarom moeten we snel voor elkaar krijgen dat de strafrechtketen van politie, OM en rechtspraak wordt verbeterd.”

Wat moet er dan beter?

„Kijk naar internetcriminaliteit. De politie, het OM en de rechtspraak willen die beter bestrijden, maar zelf zijn we op digitaal gebied antiek. Bij de politie moet soms iets worden geprint, wat later bij het OM weer moet worden gescand. Dan denk je niet: dit zijn de mensen die achter cybercriminelen aangaan. Als de politie heel snel toestemming wil voor een telefoontap, dan moet een motoragent met het proces-verbaal naar de rechter-commissaris rijden. Dat kan beter worden geregeld.”

Hadden jullie dat niet allang kunnen doen? Is daar extra geld voor nodig?

„Voor de verbetering van de logistiek hebben we wel degelijk geld nodig. Dat is een dure operatie. Dat geld is er de afgelopen jaren niet geweest. Iedereen heeft voor tijdelijke oplossingen gekozen. Nu willen we met zijn drieën flink vooruit.”

Hoeveel geld heeft u nodig en waarvoor?

„Vooral voor het digitaliseren van de strafrechtketen. Politie, OM en rechtspraak zouden we alle strafrechtelijke data in één cloud moeten kunnen stoppen waar iedereen die uit kan halen, in plaats van allerlei houtje-touwtje-oplossingen te verzinnen. Dat zou de komende kabinetsperiode zo’n 100 miljoen euro per jaar kosten. Nu hebben we alledrie eigen IT-systemen. Het probleem met printen en opnieuw inscannen proberen we nu op te lossen door onze systemen zo veel mogelijk aan elkaar te koppelen. Dat is heel ingewikkeld.”

Een houtje-touwtje-oplossing?

„Ja. En als we samen één systeem hebben, lost het direct een ander probleem op: dat we nog lang niet alles van elkaar weten. Als bijvoorbeeld aan een rechter toestemming wordt gevraagd om iemand gedwongen op te nemen in een psychiatrisch ziekenhuis, kan die vaak niet zien wat het strafrechtelijke verleden is van die persoon. En als de politie iets weet, betekent dat niet altijd dat het OM het ook weet. We zijn nog lang niet helemaal op elkaar afgestemd.”