De hele dag verontwaardigd

Verenigde Staten

Wat zien Amerikanen eigenlijk die de hele dag Fox News kijken? Menno de Galan keek een dagje mee.

Foto Getty Image/Bewerking fotodienst NRC

Mijn Amerikaanse schoonvader Gino Gemignani belde onlangs met de mededeling dat Donald Trump ‘dus toch’ gelijk had. Ik veronderstelde dat hij zijn gal wilde spuwen over Obamacare. Met de president is Gino ervan overtuigd dat de wet op de gezondheidszorg ‘een ramp’ is. Maar nee, hij wond zich op over een ander onderwerp: een zedendelict in de staat Maryland, waar hij woont.

Wat bleek? Twee jongens van 18 en 17, onder wie een illegale immigrant uit Guatemala, worden ervan verdacht een 14-jarig meisje te hebben verkracht op het toilet van een middelbare school in Montgomery County. Waar Trump volgens Gino bij nader inzien gelijk in had is dat de jongen uit Guatemala in een eerder stadium het land had moeten worden uitgezet. Hij beschikte niet over een geldige verblijfsvergunning en had dus moeten worden aangehouden toen hij zich als scholier aan de schoolpoort meldde. Dat dit niet was gebeurd is beleid van de schoolleiding, die leerlingen uit principe geen vragen stelt over hun verblijfsstatus.

Ik wist dat allemaal niet, maar na lezing van een artikel in de New York Times over kabelzender Fox News begreep ik waarom mijn schoonvader zich zo over de kwestie opwond. De Times had twee journalisten de opdracht gegeven verslag te doen van de onderwerpen en invalshoek bij Fox News op een willekeurige doordeweekse dag: 18 uur ononderbroken televisiekijken naar ‘een zender die bepaalt waar Amerika’ over praat.

Grote nieuwsonderwerpen die dag op Fox News: perikelen rond wet op de gezondheidszorg, een terreuraanslag in Londen én de vermeende verkrachting op een middelbare school in Montgomery County. Dat laatste onderwerp, aldus de Times, ‘werd door de meeste zenders vrijwel genegeerd, maar Fox-kijkers werden er bijna elk uur over bijgepraat’. Het werd bovendien ‘ingezet als bewijs dat Trump terecht de grenzen wil sluiten en een hard beleid voert op het gebied van immigratie’.

Dat andere media er nauwelijks aandacht aan besteedden werd door enkele presentatoren en panelleden van de populaire kabelzender ook nieuwswaardig bevonden. Het was volgens hen bewijs voor ‘het gebrek aan verontwaardiging’ over dergelijke onderwerpen bij de concurrentie. Impliciete boodschap: alleen Fox News weet illegale asielzoekers op nieuwswaarde te schatten. De rest van journalistiek Amerika kijkt bewust de andere kant op: geen onderwerp.

Kijken met Trump

Trump-biograaf Gwenda Blair zei recent (30 maart) in een interview met NRC dat het ‘spiergeheugen’ van de Amerikaanse president bij Fox News zit: „Hij herhaalt de oneliners van zijn favoriete presentatoren en gelooft die ook echt.” Trump is de enige niet. Miljoenen Amerikanen kijken dagelijks naar Fox News, onder wie ook Gino. Mijn schoonvader was er vroeg bij: de zender bestaat nu ruim 20 jaar; hij is ruim 20 jaar een trouwe fan. Fox heeft zijn leven misschien niet veranderd, maar het scheelt niet veel. Het is moeilijk voor te stellen wat hij met zijn vrije tijd deed voor de oprichting van Fox in 1996.

Een maand per jaar kijk ik met Gino mee. Tijdens mijn vakantie in Amerika dompel ik mij ’s avonds vrijwillig onder in het parallelle nieuwsuniversum van Fox. De vraag dringt zich op: waar kijk je naar als je naar Fox News kijkt? Welke onderwerpen krijg je voorgeschoteld, welk Amerika wordt je ingewreven?

Afgaande op mijn kijkervaring is Fox-country een land waar deugdzame burgers permanent het kind van de rekening zijn, vrome christenen met hun rug tegen de muur staan, sluwe uitkeringstrekkers incompetente of naïeve ambtenaren om de tuin leiden, elite-universiteiten on-Amerikaanse kasplantjes kweken en illegale immigranten, zwarte activisten en terroristen profiteren van gebrek aan law and order.

‘Bloedbad Amerika’, waar Donald Trump in zijn inauguele rede als president over sprak, is voor de doorgewinterde Fox News kijker niets nieuws. Om een favoriete uitdrukking van mijn schoonvader aan te halen: The country is going to hell in a handbag. Elke televisieavd weer, jaar in jaar uit.

Cynisch commentaar

Zit er structuur in? Ja en nee. De presentatoren en panelleden van ‘het avondje Fox’ spreken niet met één mond. Ze hebben hun eigen stijl en onderwerpkeuze, dat houdt het spannend. Zo blinkt Charles Krauthammer, de conservatieve columnist van de Washington Post die het zogeheten All-Star Panel aan het eind van het nieuwsblok tussen zes en zeven domineert, uit in cynisch commentaar op slappe en incompetente bestuurders.

Kijkcijferkanon Bill O’Reilly, die nu onder vuur licht vanwege seksuele intimidatie, trekt op prime time tussen acht en negen vooral van leer tegen menselijke weekdieren. Zijn toorn richt zich op zogeheten ‘sneeuwvlokjes’, bloedarmoedige Amerikanen die bij het eerste zuchtje tegenwind gaan liggen. O’Reilly profileert zich als de laatste der Mohikanen uit een mythisch Gouden Tijdperk (lees: ergens voor de rampzalige jaren zestig), toen een man nog een man was, een belediging werd geslikt en hard werk beloond.

Sean Hannity bedient tussen tien en elf de kijker die zich opwindt over progressief Amerika in het algemeen en iedereen die Trump in de weg zit in het bijzonder. (Tucker Carlson, die het uur tussen O’Reilly en Hannity vult als opvolger van de naar NBC vertrokken Megyn Kelly, is net begonnen. Volgens een recent profiel in The New Yorker leeft hij zich uit op het onderwerp illegale immigratie.)

De nodige variatie dus, maar het cumulatieve effect van de avondprogrammering is onmiskenbaar: een retorische mokerslag voor politiek correct, multicultureel, vooruitstrevend en genuanceerd denkend Amerika. Voor traditionele liberals is het bij Fox permanent wonden likken.

Niet-herkenning

Kijken is voor mij elk jaar weer een fascinerende ervaring. Het is wat de Amerikaanse historica en journalist Frances FitzGerald in een ander verband ‘de schok van de niet-herkenning’ heeft genoemd. Haar kennismaking eind jaren zeventig met de cultuur van ‘fundamentalistische christenen’ in Amerika (later geboekstaafd in Cities on a Hill) was zo ontregelend, dat het haar verwachtingspatroon en oordeel over haar eigen land op losse schroeven zette. Dat deze strikte christenen politieke invloed zochten en in 1980 medeverantwoordelijk waren voor de verkiezing van Ronald Reagan tot president was volgens FitzGerald een verhaal dat de meeste van haar vakgenoten wel moesten missen. De ‘evangelicals’ stonden te ver af van hun belevingswereld.

Die ‘schok van de niet-herkenning’ had ik bij Fox. Als ik er dankzij Gino niet op was gestuit had ik de zender lang genegeerd als een curiosum, als een nicheproduct voor rechts-populistisch Amerika. In plaats daarvan keek ik, vanaf het begin. Naar reportages over christenen die onder vuur lagen omdat ze granieten beelden met de tien geboden in de publieke ruimte van hun dorpen wilden plaatsen. Naar verhalen over uitkeringstrekkers die sjoemelden met voedselbonnen. Naar items over overgevoelige studenten die in ‘uithuilhokken’ bij zinnen kwamen als ze zich in hun integriteit voelden aangetast.

De opmars van Fox News naar het centrum van de mediamacht is met de verkiezing van Donald Trump beklonken. De liefde komt van twee kanten:

het is niet altijd duidelijk waar de agenda van de zender eindigt en die van de president begint, en vice versa. Geen wonder dat de Times twee journalisten de opdracht gaf 18 uur lang te kijken. Je weet niet wat je ziet.