De presidentsverkiezingen gaan niet over de banlieues

Reportage In een van de beruchtste Franse wijken zeggen mensen: de politici geven niet om ons, dus wij geven niet om de politiek.

Wethouder Elisabeth Eté voert campagne op de markt. Foto Peter Vermaas

Campagne voer je in Frankrijk op de markt. Maar terwijl elders in het land de folderaars van de grote kandidaten voor de verkiezingen van komend weekend elkaar tussen de kraampjes voor de voeten lopen, is de keuze in de probleemwijk La Grande Borne in de Parijse banlieue beperkt. Hier doen alleen enkele communisten op leeftijd een poging de van oorsprong vooral Afrikaanse en Maghrebijnse kiezers te verleiden. „En wij zijn hier altijd, niet alleen rond verkiezingen”, verzekert Elisabeth Été, die in het communistische stadsbestuur wethouder is.

Ze deelt pamfletten uit voor de door de Parti communiste français (PCF) gesteunde Jean-Luc Mélenchon. Maar veel animo is er niet bij haar tafeltje met een poster van de geforceerd glimlachende ex-trotskist. „Thuisblijven brengt ernstige schade toe aan de democratie”, staat op de folders, alsof het een waarschuwing op een sigarettenpakje betreft. „Wie niet gaat stemmen accepteert dat anderen besluiten.”

Met geamuseerde blik leest de 55-jarige Mathieu („geïntegreerde ex-moslim die van rode wijn houdt”) de plannen door. Zoals vrijwel iedereen hier, weigert hij zijn achternaam te geven. „Alsof iemand in Frankrijk op de mening van de banlieue zit te wachten”, lacht hij. Mathieu stemt niet. „Frankrijk bekommert zich niet om ons, dus veel mensen hier interesseren zich ook nauwelijks voor Frankrijk.”

Bekijk op de kaart hieronder waar La Grande Borne precies ligt:

Beruchte wijk

La Grande Borne, waar de overgrote meerderheid van de bevolking niet-Franse wortels heeft, is met een werkloosheidspercentage van bijna 30 procent en een gemiddeld huishoudinkomen van ongeveer 12.000 euro niet alleen een van de armste wijken van het land, maar ook een van de beruchtste. Al jaren is de wijk een uitvalsbasis voor drugshandel en andere kleine criminaliteit en vaak leidt dat tot gewelddadige aanvaringen met de politie.

Afgelopen oktober zetten jongeren hier een politieauto met vier agenten erin met een molotovcocktail in brand. Op het kruispunt waren de maanden daarvoor automobilisten die stilstonden bij het stoplicht beroofd van tassen op de bijrijdersstoel. De agenten raakten gewond, twee zwaar. Begin 2015 riep de wijk ook al nationaal verontwaardiging op. De terrorist Amedy Coulibaly, een in de gevangenis geradicaliseerde draaideurcrimineel, bleek hier opgegroeid.

De republiek heeft deze wijk al jaren geleden opgegeven.

Een marktkoopman

Bendeleiders en islamitische wetten

„La Grande Borne”, oordeelde de conservatieve opinieleider Éric Zemmour op televisie, „is een gebied dat niet meer in Frankrijk ligt, waar een buitenlands regime zich opdringt, waar de Franse politie niet meer komt, waar de wetten van de republiek niet meer toegepast worden, waar men onder het gezag leeft van de wetten van bendeleiders en islamitische wetgeving.”

Dat was wat al te kras, vond burgemeester Philippe Rio van de gemeente Grigny, waaronder La Grande Borne valt. Hij deed aangifte voor discriminatie. Terwijl de communisten de meeste oorspronkelijke arbeidersgemeenten in de Parijse banlieue de laatste jaren verloren, wordt Grigny al sinds 1945 wordt ononderbroken bestuurd door de PCF. De politiek staat daardoor „dichtbij de burger”, meent Été. Maar nergens in dit departement, de Essonne, bleven bij de laatste verkiezingen meer mensen thuis. In Grigny gingen voor de regioverkiezingen in 2015 slechts 31 procent van de kiesgerechtigden naar de stembus.

Bekijk ook onze video over het belang van de Franse verkiezingen

Opgegeven

Veel bewoners draaien de argumentatie van Zemmour om. „De republiek heeft deze wijk al jaren geleden opgegeven”, zegt een marktkoopman in djellaba die behalve damesschoenen („5 euro per paar”), ook religieuze gewaden verkoopt. Hij woont hier al 23 jaar. „Van jongs af aan leren kinderen hier dat ze er niet bij horen”, zegt hij. „Ze wonen in een getto en zullen nooit dezelfde kansen hebben als leeftijdgenoten die in Parijs opgroeien.” En nee, ook hij gaat niet stemmen. „Deze verkiezingen gaan niet over ons.” De gehoofddoekte Linda (34), die op zoek is naar een nieuwe handtas, stemt wel – „op een kandidaat die respect belooft”, zegt ze.

La Grande Borne is, zeggen de bewoners, een typisch voorbeeld van de na de aanslagen van 2015 door toenmalig premier Manuel Valls veroordeelde „territoriale apartheid”. De wijk met slingerende laagbouwappartementen, ooit door de architect beloofd als utopisch kinderparadijs, ligt geïsoleerd aan de oostkant van de Autoroute du Soleil. Voor veel voorzieningen moeten de bewoners naar het oude dorpje, aan de westkant, waar de succesvollere bevolking woont.

De laatste jaren is wel het een en ander verbeterd. Veel vervallen woningen zijn tegen de vlakte gegaan, er zijn nieuwe gemeenschapscentra en scholen gebouwd. Een nieuwe buslijn die dwars door de door drugsdealers gedomineerde kinderspeelplaatsen rijdt, moet meer veiligheid geven.

„Maar dat is allemaal cosmetisch”, zegt jongerenwerker de-Charles Aka, die al vaker in NRC aan het woord kwam. „Uiteindelijk gaat het erom de mentaliteit van mensen te veranderen.” Niet alleen die van criminelen of extremisten, vindt hij, maar ook die van dat „andere Frankrijk”, aan gene zijde van de snelweg. Zelf stemt hij op de sociaal-liberaal Emmanuel Macron die „individuele ontplooiing” belooft en op campagnebijeenkomsten tegen de tijdgeest in de godsdienstvrijheid, ook voor moslims, verdedigt.

Tegen alle jongeren die hij dagelijks in zijn kantoortje spreekt, zegt Aka dat ze moeten stemmen, omdat ze anders de komende jaren niet mogen klagen. Maar hij begrijpt hun desinteresse. Ondanks de vele discussies over radicalisering en achterstand na de aanslagen van 2015, speelt de banlieue nauwelijks een rol in de campagnes. „We praten al jaren regelmatig over de problemen, maar in campagnetijd hoor ik weinig over oplossingen.”

Onze correspondent bezocht La Grande Borne eerder. Lees ook: Als er Grigny op je cv staat kun je het wel vergeten