Dat wordt geen vakantie in Turkije deze zomer, zeggen de nee-stemmers

Evet/Hayir Ook in Nederland werd de uitslag van het Turkse referendum met grote belangstelling gevolgd. Op bezoek bij een groep ‘nee’-stemmers.

Nee-stemmende Nederlandse Turken uit Rotterdam kijken naar de uitslag van het referendum in Turkije. Foto: Merlin Daleman

Op de uitslagavond van het Turkse referendum worden er flink wat zakken ongepelde zonnebloempitten doorheen gejaagd. In de werkplaats van grafisch vormgever Riza Bektas in Rotterdam-Zuid hangt een groot scherm waarop CNN Türk wordt geprojecteerd. De tafel staat vol hapjes.

Vrienden druppelen vanaf vier uur binnen. Allemaal ‘nee’-stemmers. Van de Turkse Nederlanders die gingen stemmen, heeft dan al zo’n zeventig procent ‘ja’ gestemd. De ‘nee’-stemmers voor de tv zijn toch optimistisch. In Turkije liggen de kaarten heel anders, zeggen ze.

Om vijf uur meldt CNN Türk op basis van bijna een kwart van de getelde stemmen dat ruim 60 procent vóór uitbreiding van de presidentiële macht heeft gestemd. De percentages verschijnen links in beeld. Rond de tafel geen sombere blikken. „Het is het staatspersbureau dat deze percentages naar buiten brengt”, zegt Senay Akdemir. „Dat is onbetrouwbaar. Bovendien, de grote steden zitten er nog niet bij. Juist dáár wonen veel nee-stemmers.”

Tergend langzaam veranderen de percentages links in beeld: het percentage ‘nee’-stemmers stijgt en het enthousiasme rond de tafel stijgt mee. Om zeven uur staat ‘evet’ (ja) op 51,3 procent, ‘hayir’ (nee) op 48,7 procent. Een man zegt dat hij voelt dat de overwinning van ‘nee’ nabij is – hij heeft gewed dat het nee-kamp wint.

Buiten op de Beijerlandselaan is het stil. In Feijenoord wonen veel Turkse Nederlanders. In de Turkse cafés staan de televisies aan. De Rotterdamse politie heeft ME-wagens klaarstaan.

Lees ook Met een Turk is alles makkelijker, een reportage uit Feijenoord in de aanloop naar het referendum

Op de Turkse televisie discussiëren mannen met stropdas en in pak eindeloos over het mandaat dat Erdogan zal krijgen, áls hij zou winnen. De mensen aan tafel verdelen hun aandacht tussen de tv en hun telefoon. Via Facebook worden filmpjes verspreid van mogelijke stemfraude. Razendsnel worden ze gedeeld.

Turken moeten op het stembiljet met een stempel hun voorkeur aangeven bij het woord ‘ja’ of het woord ‘nee’. Het biljet gaat in een envelop die ook gestempeld wordt in het stembureau. Op de filmpjes is te zien hoe biljetten worden ‘voorgestempeld’. Er zouden ook anderhalf miljoen stemmen in ongestempelde enveloppen zijn ingeleverd.

Rond de tafel wordt er hoofdschuddend op gereageerd. Ze hadden niet anders verwacht. Op CNN Türk zien ze een juriste die op hoge toon zegt dat dergelijke fraude onacceptabel is.

De percentages links in beeld blijven rond de 49/51 hangen.

‘Griekenland is ook mooi’

Tegen negen uur verschijnt het hoofd van minister-president Yildirim op het scherm: om de overwinning te claimen. ‘Broeders!’, begint hij. „We zijn je broer niet”, roepen de mannen rond de tafel. „We zijn één lichaam één volk”, gaat Yildirim verder. Aan tafel wordt gelachen om zijn vrouw, die met een witte hoofddoek om uitdrukkingsloos naast hem staat. Riza Bektas: „Erdogan is kennelijk niet zeker genoeg van zijn zaak om zelf op televisie te komen.”

Senay Akdemir: „De uitslag kán nog veranderen.”

Dan komt een half uurtje later Erdogan toch zelf in beeld. Hij spreekt van een „nieuw tijdperk voor Turkije”. Het land zal „democratische, sterker en veiliger worden”.

Foto: Merlin Daleman

Hij kijkt helemaal niet blij, zegt Senay Akdemir. Nee, zegt een ander. „Veel van zijn tegenstanders zitten in de gevangenis, hij controleert grotendeels de media en heeft een stevige campagne gevoerd. En dan toch maar nét aan winnen. Dat is ook niet iets om vrolijk van te worden.”

Op televisie zwaaien feestvierende Turken met rode vlaggen. Via twitter horen we over een lawaai-protest in Istanboel.

Op straat in Feijenoord blijft het stil. „Het voelt niet echt alsof we verloren hebben”, is de conclusie aan tafel in Riza Bektas’ gezellige werkplaats. „Dat wordt dus geen vakantie in Turkije deze zomer”, Senay Akdemir. „Griekenland is ook mooi”, zegt iemand.

Aan de andere kant van de Nieuwe Maas staat bij het Turkse consulaat in Rotterdam inmiddels een klein plukje Turkse Nederlanders, een paar rode vlaggen in de hand. Iets na elf uur sluit de ME de straten rond het consulaat af. Het lijkt een voorzorgsmaatregel want er is nauwelijks volk op de been. Een enkele auto met rode vlaggetjes rijdt voorbij. De uitslag is inderdaad het door veel Turkse Nederlanders vurig gehoopte ‘ja’, maar festiviteiten blijven uit. De 49-51 is geen reden tot vreugde.