Ja- en nee-stemmers in Istanbul over hun keuze

Turkije-correspondent Toon Beemsterboer spreekt Turken bij de stemlokalen. De sfeer in de kosmopolitische wijk Cihangir is totaal anders dan in de conservatieve wijk Kasimpasa.

EPA/CEM TURKEL

Cihangir (Istanbul)

Er hangt een sfeer van gespannen anticipatie in de kosmopolitische wijk Cihangir in Istanbul. Het is behoorlijk druk bij de scholen waar gestemd wordt voor het referendum. Veel mensen brengen eerst hun stem uit en strijken vervolgens neer op een van de vele terrasjes voor een laat ontbijt of lunch. Of ze hangen rond in het park dat uitkijkt over de Bosporus. De gesprekken gaan bijna zonder uitzondering over het referendum.

Een barmeisje vertelt dat ze de hele dag thuis met vrienden de uitslagen zou volgen en jointjes zou roken. ,,Anders kan ik het niet aan.” Ze verwacht dat het hoe dan ook ‘ja’ wordt. ,,Als het niet de gewenste uitslag is, dan zullen ze wel fraude plegen.” Ze is fel tegen de grondwetswijziging, die de macht van de president drastisch moet uitbreiden. ,,Erdogan is een dictator.”

Als het niet de gewenste uitslag is, dan zullen ze wel fraude plegen.

De burgemeester van het district Beyoglu, waar Cihangir onderdeel van is, komt een kijkje nemen bij de Munir Ozkul-basisschool waar gestemd wordt. Hij groet een oude man met wandelstok en maakt een praatje over bouwvergunningen. Al handen schuddend loopt hij naar binnen, langs een grote poster bij de ingang die alle martelaren van de mislukte coup van vorig jaar eert met naam en foto.
Buiten op een pleintje voor de school, dat uitkijkt over de Bosporus, hangen mensen nog wat rond na het stemmen. Ze wachten tot familieleden hun stem ook hebben uitgebracht, en maken een praatje met bekenden. Hieronder enkele portretjes van kiezers.

Muzaffer Sert, econoom (51) - ja
,,Vandaag zal de Turkse geschiedenis herschreven worden. We zullen de grondwet die het leger in de jaren tachtig opstelde vervangen door grondwetsartikelen die worden gesteund door het volk. Er zal meer vrijheid zijn in Turkije. We zullen een eind maken aan de invloed van het leger en de bureaucratie in de politiek. Er zal geen machtsstrijd meer zijn tussen de premier en de president, geen instabiele coalitieregeringen, maar een sterke president. We werden lang bestuurd door middel van onderdrukkende wetten. Mensen konden niet zelf de president kiezen. Ik steun Erdogan want hij is een echte leider. We stemmen ‘ja’ om het tegenovergestelde te doen van wat Europa zegt. We zijn democratischer dan Nederland.”

Nur Taran, yogalerares (34) – nee
,,Vandaag is de dag om te beslissen of we in dit land zullen blijven. Als het ‘ja’ wordt dan zullen we vertrekken. Als het ‘nee’ wordt zullen we iets van de hoop terugkrijgen die we zijn kwijtgeraakt na de Gezi-protesten. De enige fout van de Gezi-natie was dat we ons teveel lieten leiden door emoties. We hebben alles verloren en nu dreigen we ook onze democratie te verliezen. Ik denk dat het ‘ja’ wordt. En ik ben ervan overtuigd dat de regering de coup zelf heeft gepleegd zodat ze de grondwetswijziging kon doorvoeren. Als het ‘ja’ wordt, dan verlies ik mijn vertrouwen in de mensheid. Het zal erg moeilijk worden om als vrouw in dit land te leven zoals ik wil. Ik weet niet of ik nog de kracht heb om me te verzetten. Ik denk er sterk over na om een jaar te gaan reizen.”

Ali Riza, gepensioneerde bakker (54) – nee
,,Het is prachtige dag, want ik verwacht een goed resultaat voor ons land, voor onze vrijheid en voor de toekomst. Ik denk dat het ‘nee’ zal worden want we willen een parlementair systeem met een democratische regering. De grondwetswijziging zou de democratie om zeep helpen en Turkije veranderen in een dictatuur met een onmachtig parlement. Mijn verstand zegt dat de bevolking dit niet zal steunen. Want niemand wil zijn eigen vrijheid in gevaar brengen. De peilingen wijzen uit dat zo’n 10 procent van de AKP-stemmers de grondwetswijziging niet steunt. Dat heb ik ook in mijn eigen omgeving gemerkt. Ik ken een aantal mensen dat de AKP steunt, maar nu ‘nee’ zal stemmen. Daarop is mijn hoop gebaseerd.”

Kasimpasa (Istanbul)

De sfeer in de conservatieve wijk Kasimpasa is totaal anders dan in het seculiere Cihangir. Hier geen volle terrassen, maar een drukke doorgaande weg waar vrouwen met hoofddoek op de bus staan te wachten. Ze komen net van het stemlokaal in de Orbay basischool, een hoog grijs gebouw met een groot schoolplein waar kinderen voetballen en vanuit een busje thee wordt verkocht. Binnen is het behoorlijk druk. Mensen lopen de trappen op en af, op zoek naar het klaslokaal waar ze kunnen stemmen. Ze zoeken hun naam op de kieslijst die bij de deur hangt.

Nuriye Ergöksen, huisvrouw (59) – nee
,,Ik wist lang niet wat ik moest stemmen, maar ik heb het toch gedaan. Ik heb natuurlijk mijn twijfels over het gebrek aan controlemechanismen in het nieuwe systeem. Ik vrees dat Erdogan zich zal ontpoppen tot een dictator. We willen niet in Iran leven. Maar de AKP is een goede regeringspartij, zeker vergeleken bij de anderen. De oppositie is zeer inconsequent. De AKP is een machtige partij, die zijn beloften heeft gehouden over sociale en economische zaken. Ze hebben wegen aangelegd en ziekenhuizen gebouwd. Ik was lang een trouwe sociaal-democraat, maar ik vind Erdogan een goede en sterke leider. Toch heb ik vanwege mijn twijfels ‘nee’ gestemd. Nu hebben we Erdogan, maar wat als er straks iemand president wordt die veel erger is dan hij?”

Sevgi Sayet Celiskan, gemeenteambtenaar (35) – ja
,,Vandaag is een dag waarop we hoop krijgen voor de toekomst. Ik heb uiteraard ‘ja’ gestemd. Vroeger hadden we veel problemen. Er stonden lange rijen voor de ziekenhuizen. Deze regering heeft de overheidsdiensten sterk verbeterd. Als Koerd snap ik niet dat Europese landen zeggen dat de Koerden onderdrukt worden en geen rechten hebben. Ik snap ook niet dat Koerden naar westerse landen vluchten, waar ze als tweederangsburgers worden behandeld. Mijn Koerdische identiteit speelt geen rol bij mijn politieke keuze. Ik ben dit land dankbaar voor de kansen die ik heb gekregen. Ik draag een hoofddoek, maar mijn zus niet en mijn 17-jarige dochter ook niet. Voordat de AKP aan de macht kwam was de perceptie dat een hoofddoek voorkwam dat je hersenen werkten. Je kon alleen poetsvrouw worden. Gelukkig is dat niet meer het geval. Ik heb na mijn huwelijk een opleiding gevolgd en werk nu op de hulpafdeling van de gemeente.”

Mijn Koerdische identiteit speelt geen rol bij mijn politieke keuze.

Fikret Kahya, gepensioneerde arbeider (63) – nee
,,Ik heb nee gestemd. Gewone mensen hebben niets aan de achttien artikelen tellende grondwetswijziging. Ik stem altijd op de [sociaal-democratische, red.] CHP. AKP denkt alleen aan zichzelf. Ze proberen een eigen rijk op te bouwen, met Erdogan als sultan. Ze zien geen andere manier om het te doen, dus proberen ze het op deze manier. Hier in Kasimpasa zal de meerderheid van de bevolking de grondwetswijziging wel steunen. Maar ik denk dat het uiteindelijk ‘nee’ wordt. Want de grondwetswijziging lost de huidige problemen in Turkije niet op. De werkloosheid is hoog, de regering slaagt er niet in om banen te creëren, en ondertussen laten ze wel miljoenen Syrische vluchtelingen toe. We hebben in Syrië gezien wat er gebeurt met een land dat wordt geleid door een dictator. Ik vrees dat hier ook een burgeroorlog zal uitbreken.”