Mélenchon 2.0 is ineens overal

Franse presidentsverkiezingen De oud-trotskist Jean-Luc Mélenchon stoomt op in de peilingen. Komt hij in de tweede ronde uit tegenover Le Pen, dan wordt de Franse keus: Frexit of Frexit.

Presidentskandidaat Jean-Luc Mélenchon (Opstandig Frankrijk) Foto JOEL SAGET/AFP

Sinds hij aankondigde zelf niet mee te doen aan de presidentsverkiezingen, heeft François Hollande zich weinig geroerd. Maar nadat hij in maart al waarschuwde voor „populisme, nationalisme en extremisme”, bemoeide de vertrekkende president zich deze week nog actiever met de campagnes. Niet alleen het Front National van Marine Le Pen is wat hem betreft een gevaar, ook zijn in de peilingen opstomende uiterst linkse ex-partijgenoot Jean-Luc Mélenchon bedreigt Frankrijk met „simplificaties en verdraaiingen”, zei hij in weekblad Le Point.

De kandidaat van La France insoumise (opstandig Frankrijk) was virtueel al langs Benoît Hamon van Hollandes Parti Socialiste (PS). Inmiddels zou hij ook de centrum-rechtse kandidaat François Fillon (Les Républicains) zijn gepasseerd. Hij staat nu op zo’n 18 procent van de stemmen, net achter Le Pen en de sociaal-liberale oud-minister Emmanuel Macron (En Marche!). De kans bestaat, zeggen peilers, dat Mélenchon met de huidige dynamiek de tweede kiesronde haalt. Komt hij tegenover Le Pen, dan heeft Frankrijk de keuze tussen twee kandidaten die de facto vertrek uit de EU voorstellen.

Lees ook het profiel van Emmanuel Macron: En Marche!: de verrassende opmars van de liberaal Macron

Nadat Mélenchon, die minister was onder Jospin, in 2008 uit de PS stapte, deed hij vijf jaar geleden met het door hem en de communistische partij (PCF) gevormde Front de Gauche al eens mee aan de presidentsverkiezingen. Na goede peilingen bleef hij toen steken op zo’n 11 procent van de stemmen. Hij was, erkende zijn campagneteam deze week, destijds niet voldoende voorbereid op de zware kritiek die hem in de laatste twee campagneweken ten deel viel.

Nu is hij opnieuw het favoriete mikpunt. Macron noemde de 65-jarige Mélenchon deze week „een communistische revolutionair die senator was toen ik nog op de middelbare school zat”. Fillon stelde hem op één lijn met Le Pen. „Geloof me”, zei hij, „het is niet het communistische programma van Mélenchon en Le Pens terugkeer van de franc die de economie op gang gaan brengen.” De conservatieve krant Le Figaro waarschuwde dinsdag op de voorpagina voor het „krankzinnige project van de Franse Chávez”, de Venezolaanse leider met wie Mélenchon goede banden onderhield.

De Fransen gaan „bloed spuwen” als Le Pen, Macron of Fillon president wordt, reageerde Mélenchon zelf. En op zijn site liet de oud-trotskist expliciet weten dat hij toch echt geen communist is – al voert de communistische PCF nog altijd campagne voor hem.

Wat hij dan zoal wil? Bovenal veel investeren: hij wil in vijf jaar 270 miljard euro extra uitgeven. De pensioenleeftijd moet terug naar 60 jaar, op termijn moet er een werkweek komen van 32 uur, hij wil een aanzienlijk hoger minimuminkomen en nationalisatie van nutsbedrijven. Verder wil hij een nieuwe grondwet om de „presidentiële monarchie” af te schaffen, Frankrijk uit de NAVO en een eind aan het „Duitse Europa”. Als de huidige Europese begrotingsregels niet verdwijnen en alle andere EU-verdragen niet ingrijpend herzien worden, dan zegt hij namens Frankrijk unilateraal alle EU-afspraken op. Net als Le Pen en Fillon zoekt hij toenadering tot Rusland.

Bekijk ook onze video over het belang van de Franse verkiezingen

Zijn succes is vooral te danken aan zijn vroege analyse dat bij de verkiezingen van dit voorjaar de traditionele politieke partijen en zelfs het klassieke links-rechtsdenken een ondergeschikte rol spelen. Daarnaast heeft hij zichzelf en zijn campagnemethodes grondig getransformeerd waardoor hij nu zelfs volgens de conservatieve Figaro „sympathie” opwekt.

Maakte Mélenchon in 2012 nog vooral ruzie (met journalisten, andere politici en zelfs kiezers), nu viel hij in de debatten op door zijn humor en welwillendheid. Waren zijn campagneposters (en stropdassen) destijds standaard hardrood, nu treedt hij op voor een gemoedelijker blauw decor. Zong hij toen nog de Internationale, nu eindigen zijn toespraken steevast met de Marseillaise en wapperende Franse vlaggen. Hij heeft deze campagne zelfs meegewerkt aan persoonlijke interviews, met als hoogtepunt een video-interview voor roddelblad Gala waarin hij uitlegde hoe hij zijn slanke lijn behield („quinoa”).

Nadat Mélenchon, zeer actief met nieuwe media, in februari al eens experimenteerde met één toespraak op twee plekken tegelijk, zal hij aanstaande dinsdag dankzij hologrammen op liefst zes plaatsen tegelijk zijn aanhang toespreken. Mélenchon 2.0 is anderhalve week voor de eerste ronde opeens overal.