Het superjacht blijft aan de ketting

Equatoriaal-Guinea

In de haven van Harlingen ligt een West-Afrikaans jacht. Voor internationaal corruptieonderzoek blijft het voorlopig in Nederland.

Foto Ginopress/ANP

De naam Teodorín Nguema Obiang zegt de meeste Nederlanders waarschijnlijk niets. Dat is niet gek. Obiang is de steenrijke vicepresident en zoon van de president van het West-Afrikaanse staatje Equatoriaal-Guinea. Een kleine Afrikaanse republiek en voormalige kolonie van Spanje, met ongeveer 800.000 inwoners. Aan het hoofd staat sinds 1979 president Teodoro Obiang, het langst heersende staatshoofd van Afrika.

Toch deed een Nederlandse rechter donderdag een uitspraak over een bezitting van de presidentszoon: het 75 meter lange jacht Ebony Shine, met een waarde 120 miljoen dollar (113 miljoen euro). Eind vorig jaar confisqueerde Nederland het jacht in het kader van een internationale fraudezaak, toen het hier was voor een opknapbeurt. Equatoriaal-Guinea protesteerde vorige maand tegen de inbeslagname bij de rechtbank in Zwolle, maar dat mocht niet baten. Het jacht blijft in Harlingen aan de ketting liggen, oordeelde de rechter.

Micheal Jackson’s ‘Bad’-handschoen, bekleed met diamanten. Foto AP

Het superjacht, gebouwd door het Nederlandse Feadship in Makkum, is exemplarisch voor de levensstijl van Obiang. Het heeft twee jacuzzi’s, een spa, een zwembad, sportschool, helikopterplatform, meerdere jetski’s en een bioscoop voor twaalf personen. Obiang leeft extravagant. Hij bezit nog een jacht, appartementen in het buitenland, kunstcollecties, privévliegtuigen, een scala aan luxe-auto’s en een verzameling memorabilia van Michael Jackson, waaronder de met kristallen bekleden handschoen die de zanger droeg op de Bad-tournee.
Het salaris van Obiang is nog geen 100.000 euro per jaar. Frankrijk en Zwitersland maken jacht op hem. Ze beschuldigen de vicepresident ervan het geld voor zijn luxegoederen te hebben gestolen uit de staatskas van Equatoriaal-Guinea. De genoemde bezittingen dienen daarbij als deel van het bewijs.

Rijke elite, arme bevolking

Equatoriaal-Guinea is door inkomsten van oliebronnen een van de rijkste landen van Afrika. Volgens cijfers van Human Rights Watch (HRW) ontving het land tussen 2009 en 2013 jaarlijks 3,7 miljard euro aan olieinkomsten. Maar daar zien de inwoners van het land weinig van terug. Een klein groepje mensen rondom de president verrijkt zich met olieopbrengsten, aldus HRW. Van alle uitgaven van de regering gaat slechts respectievelijk 2 en 3 procent naar gezondheidszorg en onderwijs. Ongeveer de helft van het land leeft van minder dan 2 dollar per dag en heeft geen toegang tot schoon water. De gemiddelde inwoner wordt 58 jaar oud, een op de acht kinderen sterft voor het vijfde levensjaar.

Anticorruptie-ngo’s Transparency International en Sherpa dringen in 2008 bij de Franse overheid aan op vervolging van Obiang, wegens witwassen en diefstal uit de staatskas. Frankrijk confisqueert een aantal jaren daarna een appartement en negen auto’s. Obiang moet er in juli voor de rechter verschijnen. In 2016 begint ook Zwitserland strafrechtelijk onderzoek; de autoriteiten nemen elf peperdure wagens van hem in beslag.

Wanneer de Ebony Shine in Makkum ligt voor een opknapbeurt, zien de Zwitsers een kans: het jacht is een bewijsstuk in de zaak. Met een rechtshulpverzoek vragen ze Nederland om een beslaglegging. Equatoriaal-Guinea maakt er bezwaar tegen tijdens de rechtszaak in Zwolle. Het jacht is eigendom van de staat, zegt de verdediging: het wordt voor officiële doeleinden gebruikt, niet voor privézaken. „Zwemmen en dansen”, merkt de Nederlandse officier van justitie fijntjes op: „Dat zijn volgens mij geen officiële activiteiten.”

Wat er hierna met het jacht gebeurt, ligt aan Zwitserland. Totdat de Zwitsers een besluit nemen over de Ebony Shine, blijft het hier aan de ketting. De „enorme kosten” daarvoor zegt het OM voor zijn rekening te nemen. Hoeveel dat precies is, wil het niet zeggen.

Dutch Yachting volgde de Ebony Shine door Nederland:

Terugbetaling, maar aan wie?

Als de vervolging succesvol is, moet het jacht, of de opbrengst van de verkoop, terug naar de rechtmatige eigenaar. Want naast het afgeven van een signaal aan vader en zoon Obiang, is het doel van de strafzaken de teruggave van het gestolen geld aan de slachtoffers van de fraude.

En daar wordt het lastig. Want wie zijn de slachtoffers? „De staat”, zeggen de Nederlandse advocaten van het kantoor Jahae Raymakers die Obiang verdedigen. De Ebony Shine zou dan weer terug moeten naar de regering – lees Obiang. Transparency International vindt dat de inwoners van Equatoriaal-Guinea uiteindelijk de dupe zijn van Obiangs praktijken. Dus moet het geld terug naar hen.

De Franse advocaat Stéphane Bonifassi is sceptisch over terugbetaling aan het volk. Hij is voorzitter van Fraudnet, een internationaal netwerk dat vermogensbestanddelen terughaalt voor slachtoffers van fraude. Er zijn twee manieren om het geld weer terug te krijgen bij de bevolking, zegt Bonifassi. „Landen kunnen samenwerken met de Wereldbank en het geld via projecten als het ware terugsluizen naar de bevolking.” Dat moet echter in samenwerking met de regering van het desbetreffende land. Het lijkt Bonifassi onwaarschijnlijk dat Equatoriaal-Guinea daarmee instemt.

Obiang jr. is zeer actief op Instagram:

A post shared by Teodoro Nguema (@teddynguema) on

„De tweede mogelijkheid”, zegt hij, is het geld in de staatskas houden en wachten tot de situatie in het land verandert. Toen de Verenigde Staten in 2014 in een zaak tegen Obiang voor ongeveer 28 miljoen euro schikten, bleef daar zo’n 9 miljoen euro van over. Dat geld zit nu in een fonds, de VS wachten op een opportuun moment.

„Paternalistisch en koloniaal”, noemt de verdediging de corruptiezaken tijdens de zitting. Waarom moeten Europese landen zich bemoeien met de uitgaven van soevereine landen, vragen de advocaten. Bonifassi is het voor een deel eens met die stelling. En het volk heeft waarschijnlijk niets aan de eventuele opbrengst van het jacht.

Maar wat is het alternatief? Accepteren wat de familie Obiang doet, wil Bonifassi ook niet. „We concentreren ons nu op Obiang, maar waarom richten de blik niet wat meer naar binnen”, vraagt hij zich hardop af. „Laten we ons concentreren op westerse advocaten, ónze banken en ónze bouwers van schepen.” Zij hebben ook een aandeel in de corruptie, vindt hij.

Correctie:
in een eerdere versie van dit artikel werd gesteld dat het jacht in Den Helder aan de ketting ligt. Dat klopt niet, het schip ligt sinds januari in Harlingen.