Heetwaterbronnen op Saturnusmaan

Zonnestelsel

In de grote waterfonteinen op Enceladus zit verrassend veel waterstof. Dat wijst op heetwaterbronnen op de oceaanbodem.

Tekening van de tocht van de Cassini-sonde door ijswaterfonteinen van Enceladus. Tekening NASA/JPL-Caltech

Op de bodem van de oceaan die de Saturnusmaan Enceladus volledig bedekt, bevinden zich waarschijnlijk heetwaterbronnen. Dit leiden onderzoekers af uit de waterstofmoleculen die gevonden zijn in de pluimen materiaal die door de maan de ruimte in gespoten worden. Deze bevindingen publiceerden Amerikaanse onderzoekers vorige week in Science.

Dit versterkt het bestaande vermoeden dat onder het oppervlak van Saturnusmaan leven mogelijk is. Mogelijke microben zouden net als op

Tekening van doorsnede van Enceladus met ijs bedekte oceaan. Op de bodem heetwaterbronnen waaruit waterstof ontstnapt. Illustratie NRC/NASA

aarde de waterstof uit de heetwaterbronnen als energiebron kunnen gebruiken. Enceladus heeft een doorsnede van ongeveer 500 kilometer en zijn oppervlak is bedekt met een dikke ijslaag. Daaronder bevindt zich een kilometersdiepe oceaan. De getijdenkrachten van Saturnus die inwerken op de maan zorgen ervoor dat de oceaan warm blijft.

Geisers met gas en stukjes ijs

De Amerikaanse ruimtesonde Cassini ontdekte al ruim tien jaar geleden dat door scheuren in de ijskorst geisers met gas en stukjes ijs naar buiten spuiten. Recent lieten wetenschappers de sonde door de pluimen vliegen om de chemische samenstelling ervan te meten. Ze vonden er waterstof en ook een klein beetje methaan. „Er is zoveel waterstof gevonden dat het niet enkel uit de buitenste ijskorst afkomstig kan zijn”, vertelt de Amsterdamse astronoom Lucas Ellerbroek aan de telefoon. „Het moet geproduceerd zijn onder het oppervlak.” En dat betekent dat er waarschijnlijk heetwaterbronnen actief zijn op de bodem van de oceaan van de Enceladus. Water uit de oceanen reageert met mineralen in de rotsbodem, waarbij waterstof vrijkomt. Dat waterstof kan weer reageren met CO2 in het oceaanwater, waarbij methaan gevormd wordt.

Op aarde leven er microben in de buurt van vergelijkbare hydrothermale bronnen op de bodem van de oceaan. De micro-organismen die daar leven gebruiken waterstof als energiebron. Wetenschappers denken dat de oudste vormen van leven op aarde ook van deze energiebron leefden. De omstandigheden op de oceaanbodem van Enceladus kunnen lijken op die op aarde. „Het is niet zeker dat er leven is op het maantje, maar alle ingrediënten zijn aanwezig”, zegt Ellerbroek.

Saturnusmaan Enceladus, met zijn karakteristieke ijsbedekking. Foto NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute

Of er leven krioelt

Pas bij een volgende missie kan ontdekt worden of er leven krioelt in de oceaan van Enceladus. Een sonde moet dan nog dichter bij het oppervlak door een geiser vliegen. Cassini zal dit niet meer kunnen doen. Zijn missie loopt in september ten einde.

In 2022 vertrekt de Europa Clipper van NASA naar de Jupitermaan Europa voor vergelijkbaar onderzoek. Daar zijn in 2016 ook pluimen gezien. Ellerbroek acht het mogelijk dat een ontdekkingstocht naar Enceladus niet lang daarna zal volgen. „Het kan net zo gaan als tijdens de Gold Rush. Zodra er iets te vinden is, wil iedereen erheen.”