De angst dat het alsnog misgaat

Feyenoord

Er zijn al kampioenstatoeages gezet. Maar de vrees dat koploper Feyenoord de titel misloopt is voelbaar in Rotterdam. Zondag wacht het duel tegen FC Utrecht. „Ik ga bijna ten onder aan de spanning.”

Foto’s Robin Utrecht

Het is zijn laatste seizoen in de Kuip, knikt Isaac Martinus van Eck. „Het lopen gaat moeilijk.” Hij is 91 en zo’n veertig jaar seizoenkaarthouder bij Feyenoord. Hij bezoekt de thuiswedstrijden met kleinzoon Pjotr, die hem dichtbij het stadion afzet zodat hij niet zo ver hoeft te wandelen. Van Eck is een begrip in de wereld rond de Kuip. Als hij achterin de rij aansluit bij patatkar ‘Patatje 12’ roepen ze hem naar voren. En maken ze een braadworst voor hem klaar. „Ik wil wel betalen, maar dat mag niet van ze.”

Hij zit in ‘vakkie D’, het tribunevak voor de „ouwe knarren”. Met zijn vader was hij bij de opening van de Kuip, in 1937. Hij was direct om, „wat een belevenis”. Het mooiste vindt hij als de klep van de spelerstunnel opent en het Hand in hand kameraden wordt gezongen. „Dan voel je die emotie omhoog komen.”

Feyenoord-fan Jack Antonissen Foto’s Robin Utrecht

Zondag zit hij weer in de Kuip, voor het duel tegen FC Utrecht. Zijn Feyenoord-sjaal hangt al klaar aan de kapstok in zijn woning in ’s-Gravendeel, onder Rotterdam. Hij denkt dat Feyenoord het kampioenschap misloopt, nu met nog slechts één punt voorsprong op Ajax en vier duels te gaan. „Het wordt nou krap hoor”, zegt hij, met gepijnigde blik. „Om de teleurstelling straks niet te groot te maken ga ik er vanuit dat Ajax kampioen wordt.” Zelfbescherming tegen de klap die hij voelt komen.

Hij woont alleen sinds het overlijden van zijn vrouw, zes jaar terug. Hij kan nog veel, „ik ben nog zo fit als wat”. Bij het kaarten op woensdagmiddag helpt hij jongere mannen en vrouwen die „bibberen” als ze de kaarten moeten delen. Hij raapt in de zomer achtergebleven aardappels op het land en geeft ze in afgewogen zakjes van drie kilo aan zijn kinderen en kaartvrienden.

Mocht Feyenoord kampioen worden, is het niet de laatste titel die hij meemaakt, denkt hij. „Ben je gek, ik word wel honderd.” Zoon Martin, die naast hem zit: „Nou pa, dan moet je 108 worden, wil je een volgende titel beleven.” De tijdspanne tussen Feyenoords kampioenschappen wordt steeds langer: de laatste keer was achttien jaar geleden.

Verkrampen

Fanatisme en fatalisme smelten samen deze dagen in Rotterdam, nu Feyenoord in het slot van het seizoen lijkt te verkrampen onder de druk. „Bij Feyenoord is het altijd zo dat alles wat er op het eind mis kan gaan, mis gaat”, zegt schrijver en fan Ronald Giphart (51), mede-auteur van twee boeken over Feyenoord. „Wat er nu gebeurt bij Feyenoord is business as usual. Sterker: dit hoort bij het leven. Op het moment dat je denkt: nu ben ik gelukkig, slaat het ongeluk toe.”

De 10-0 bij PSV in 2010, de 6-0 bij Groningen een jaar later, de recordreeks van zeven nederlagen vorig seizoen: de moderne historie van Feyenoord kent diverse echecs. Dit seizoen, als koploper vanaf de eerste speelronde en de titel die tot voor kort zo tastbaar leek, zou het mislopen van het kampioenschap een van de grootste decepties in de clubhistorie zijn – zo niet de grootste.

Het valt samen met het tijdsgewricht waarin de diepe verongelijktheid rond de club is weggeëbd, de financiële problemen zijn afgesloten, de club stappen maakt, er relatieve rust heerst en de bouw van een nieuw stadion realistischer wordt. Dat alles in een stad die opklimt in aanzien. Maar het falen is gebleven.

Dit competitieslot vormt een nieuwe beproeving voor de aanhang, zo gewend te lijden: de glorie die zo dichtbij is – en tegelijkertijd zo ver weg. Doemdenken en optimisme vechten om voorrang.

Donderdagochtend staat fan Peter Klom (48) met een speciaal wagentje langs het trainingsveld op Varkenoord: een soort strandbuggy met 50cc Yahama- scootermotortje, volledig in Feyenoord-stijl, met zelfs de doppen van de velgen in clublogo. Picknickmand achterop. 1.600 euro betaalde Klom ervoor, hij zorgde zelf voor de Feyenoord-look.

Hij is met dochter Anna (10), ze bezoekt de Kuip sinds haar zesde, opa was een „diehard fan”. Ze zijn vanuit Zoetermeer naar Rotterdam-Zuid gereden, over provinciale wegen en bromfietspaden. Een diepe zucht klinkt bij Klom, gevraagd naar de kampioenskansen. „Ik leef tussen hoop en vrees.” Na de training zet Dirk Kuijt een handtekening op de motorkap en signeert een shirt voor Anna. Kuijt is haar favoriet. Het wordt haar even te veel, ze schiet in tranen. Van geluk.

John de Wolf

Even verderop in Slinge trekt Desley Nooijen (22) zijn T-shirt omhoog, op zijn rug is de kampioenstatoeage 2016-2017 te zien. Hij heeft hem een dag voor het duel tegen Ajax, toen Feyenoord nog zes punten voorsprong had, laten zetten bij Tattoo Bob op Katendrecht. Dit is zijn vierde Feyenoord-tatoeage. Met strakke blik: „Feyenoord betekent alles voor mij.”

Hij heeft een aangeboren afwijking waardoor zijn ruggenwervel scheef is gegroeid. Juist op die gevoelige plek, hoog op de rug, liet hij de tatoeage zetten. Een dag later had hij veel pijn. „Voor Feyenoord heb ik dat over.”

Feyenoord-fans bij een training van de club. Foto’s Robin Utrecht

Tattoo Bob bood aan het jaartal gratis weg te laseren, mocht de titelrace anders eindigen. Maar hij laat het staan, hoe het ook afloopt. „Ook al zouden ze het nu verpesten, dan nog hebben ze een goed seizoen gehad”, zegt hij. „Dan zijn ze voor mij toch kampioen.”

Desley is vernoemd naar de tweede zoon van oud-speler John de Wolf en komt uit een Feyenoord-gezin. Zijn opa van zeventig gaat nog naar de Kuip en zijn vader was in het verleden hooligan en kreeg meerdere stadionverboden. „Die kant ga ik niet op.”

Het zit diep, het Feyenoord-virus. Sinds Desley rond zijn zevende doorheeft wat de betekenis van ‘Amsterdam’ is komt hij er niet meer in de buurt. Zijn oma: „Hij spreekt het niet eens uit.” Na de nederlaag tegen Ajax kon hij nauwelijks eten. Misselijk van ellende.

Zijn vader vertelde hem dat hij de tattoo op het juiste moment heeft laten zetten. Desley: „Als hij het zegt, geloof ik het ook. Ze worden kampioen.” Ralph Moelker (39) van Tattoo Bob vertelt dat hij inmiddels zeker 25 kampioenstatoeages heeft gezet bij supporters. Hij ontwierp in het voorjaar een kampioensembleem en adverteert er mee op Facebook. „Elke keer als de spanning toeneemt, willen ze dat. Opmerkelijk. Vaak laten ze het ook staan. Als een gebaar: we waren er bijna. Terwijl er toch een datum staat die niet klopt.”

Na de nederlaag tegen Ajax was er een dip in de vraag naar Feyenoord-tatoeages, merkte Moelker. Hij verwacht „een stormloop” als ze kampioen worden.

Er zijn 1,5 miljoen Feyenoord-fans, volgens onderzoeksbureau Nielsen Sports. Zoals het hoort bij „een echte fan” ziet zij het „somber” in, zegt schrijfster, psychoanalytica en Feyenoord-supporter Anna Enquist (71). „Eén punt is zo weg.” De terugval in de afgelopen weken is typisch Feyenoord. „Het is een karikatuur.”

Meestal verdwijnt het opgeklopte verwachtingspatroon rond de club na het begin van het seizoen, als de resultaten tegenvallen. Dit jaar is anders. „Mensen gingen er serieus in geloven. Dan krijg je een probleem, een club die nooit wint en dan ineens dreigt te gaan winnen. Op de drempel staan van succes, en dan niet durven winnen. Het is een beroemd neurotisch mechanisme.” En dat, zegt Enquist, lijkt nu van toepassing op Feyenoord. Verlamd door de spanning.

Beslissingsduel

De angst voor de neergang zie je in de ogen van Hans Fortuin (78), die in verschillende rollen betrokken is geweest bij de prof- en amateurtak. Hij noemt zichzelf nadrukkelijk lid en geen seizoenkaarthouder. Sinds 1949 is hij lid van Sportclub Feyenoord, wat recht geeft op een plek in het stadion. Hij heeft veel pijn door een beschadigde zenuw na een prostaatoperatie. Maar de titelstrijd overheerst nu alles bij hem. „Ik ga bijna ten onder aan de spanning.”

Dit heeft hij niet eerder meegemaakt, vanaf het begin koploper en dat het vervolgens „als zand door de vingers wegglipt”. Van vergelijkbare grootte was het beslissingsduel om de titel in 1960 tegen Ajax, na gelijke stand in de competitie. „Die werd in Amsterdam gespeeld. Gingen we met zijn allen naar het Olympisch Stadion.” Feyenoord verloor: 5-1.

Foto’s Robin Utrecht

Langs het trainingsveld staat bij het groepje mannen op leeftijd Jack Antonissen (79). In januari 1961 emigreerde hij naar Californië. Een paar maanden later werd Feyenoord kampioen, fan Antonissen hoorde het pas jaren later. Feyenoord won in het decennium dat volgde veel, waaronder de Europacup I. Veel ging aan Antonissen voorbij. Een kampioenschap heeft hij nog nooit bewust meegemaakt.

Eind 2014 keerde hij terug naar Nederland in de hoop Feyenoord een keer kampioen te zien worden. Antonissen verwacht dat het nu gaat gebeuren. Opgewekt: „Hoe moeilijk kan het zijn, nog vier wedstrijden winnen?”

Een andere man in het groepje mompelt zacht: „Ik hoop voor hem dat het gaat gebeuren. Maar het gaat niet gebeuren.”