Trump laat wereld gissen naar koers

Zijn de VS nu echt bereid tot serieuze actie in Syrië en Noord-Korea? Is er eigenlijk al sprake van beleid? Trump biedt nog weinig houvast.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson (links) en zijn Russische ambtgenoot Sergej Lavrov woensdag in Moskou. Foto Alexander Nemenov/AFP

Met 59 raketlanceringen en een vliegdekschip maakte de Amerikaanse president Donald Trump afgelopen week zijn entree op het wereldtoneel. Zijn isolationistische America First-doctrine leek vergeten toen hij maar liefst twee geopolitieke mijnenvelden achtereen betrad. Op 7 april verordonneerde hij een raketaanval op een Syrische luchtmachtbasis, op 9 april stuurde hij een vliegdekschip naar Noord-Korea. Woensdag maakte hij in twee interviews en een persconferentie nog een hele rij andere politieke U-bochten, onder meer over China en de NAVO.

Buitenlandse leiders proberen zich te heroriënteren, en dat is niet gemakkelijk. Niet alleen bestaat er verwarring over wie de beslissende stem heeft in het Amerikaanse buitenlandbeleid, ook is er grote onduidelijkheid over wat dat beleid ís.

Trump zigzagt. Wel neemt hij momenteel overwegend traditionele conservatief-Republikeinse posities in. Begin dit jaar zette hij het atlantisch bondgenootschap nog op stelten door de NAVO ,,achterhaald” te noemen. Woensdag herriep hij dat.

Ondertussen raken Trumps acties jegens Syrië en Noord-Korea aan de verhouding tussen de Verenigde Staten en de grootmachten China en Rusland. Vooral tussen Rusland en de VS vlogen de beschuldigingen rond de gifgasaanval in Syrië over en weer tot na het moment dat minister van Buitenlandse Zaken Tillerson in Moskou landde. Na zijn gesprekken met minister van Buitenlandse Zaken Lavrov en president Poetin zei Tillerson dat de betrekkingen tussen de twee landen op een ‘dieptepunt’ zijn. De landen willen nu een werkgroep in het leven roepen om de betrekkingen enigszins op te vijzelen.

Bekijk hieronder de toespraak van Tillerson:

Trump vindt onvoorspelbaarheid een pré. Hij schepte vorige week op dat hij ‘flexibel’ is. Maar de wereld heeft moeite de steeds wisselende posities van een president bij te benen, die vaak lijkt te echoën wat hij het laatst heeft gehoord of wat hij op tv heeft gezien. Het leidt tot grote verwarring en onzekerheid bij bondgenoten. “Niemand kan ons vertellen wat het Amerikaanse beleid over Rusland, Syrië of China is,” aldus een buitenlandse diplomaat onlangs tegen The Washington Post. ‘Ik weet niet of er een beleid is.”

Wat Syrië betreft beperkte het Witte Huis zich bijvoorbeeld eerst tot een afkeurende verklaring over de gifgasaanval. Maar na het zien van de aangrijpende beelden op tv veranderde Trump van gedachten en besloot tot de raketaanval. Zoals commentator Edward Lucas het in de Financial Times omschreef: „Trump zag de Syrische slachting op tv en greep naar zijn afstandsbediening.”
Bekijk hieronder de speech van Trump na de aanval in Syrië:


Trump neemt zijn besluiten soms alleen, of anders in heel kleine kring. Afstemming met ministers en bijvoorbeeld VN-ambassadeur Haley lijkt gebrekkig, wat leidt tot tegenstrijdige uitspraken. Behalve Trumps modus operandi heeft dit ook een praktische oorzaak: het Witte Huis loopt sterk achter met het voordragen van topambtenaren die beleid kunnen voorkoken en afstemmen. Op veel dossiers is nog geen sprake van een uitgewerkte strategie, zei de woordvoerder van Trumps Nationale Veiligheidsraad, Michael Anton, deze week in The Washinton Post. „We zijn nog maar aan het begin. Veel van dit gedoe is nog niet goed doordacht.”

Toch is er voor de korte termijn wel enig houvast voor de buitenwereld. De Amerikaanse regering lijkt niet van plan zich snel met inzet van veel militairen in het conflict in Syrië te mengen. Wél zijn de VS sinds vorige week – anders dan eerst – uit op de val van Assad, maar dat is een kwestie van de langere adem.

In Azië opereren de VS in overleg met China, al gaat dat wel op zijn Trumps. Op dinsdag, enige dagen na het bezoek van de Chinese leider Xi Jinping aan Florida, twitterde Trump: „Noord Korea is uit op moeilijkheden. Als China besluit te helpen, zou dat geweldig zijn. Zo niet, dan lossen we het probleem alleen op!” Woensdag was er een telefoongesprek tussen de twee leiders, waarin Xi bij Trump aandrong op een vreedzame oplossing in zowel Syrië als Noord-Korea. Tegelijk dreigde China Noord-Korea de aanvoer van olie af te sluiten. Aan The Wall Street Journal vertelde Trump dat hij zich tijdens het gesprek met Xi in Florida had gerealiseerd dat de kwestie Noord-Korea niet zo eenvoudig was als hij eerst dacht. Hij had China nodig, constateerde Trump en hij liet prompt zijn harde economische opstelling jegens het land varen.


Onvoorspelbaarheid is deel van Donald Trump, en Amerika’s bondgenoten moeten er dus mee leren leven. Maar verschuivingen in het Witte Huis duiden er momenteel op dat de mate ervan wat zal verminderen. Topstrateeg Steve Bannon, die heilig gelooft in ontwrichting, staat momenteel op afstand. De president luistert nu vooral naar zijn schoonzoon Jared Kushner en via hem naar generaal Herbert McMaster, de Nationale Veiligheidsadviseur. McMaster zit op één lijn met een andere generaal in Trumps regering, minister van Defensie James Mattis.

De koelbloedigheid van deze twee wordt ook door critici van Trumps regering geroemd. Maar Trumps beleid krijgt door deze dominantie van generaals een militair karakter. Terwijl de vraag is of met machtsvertoon politieke oplossingen voor Syrië en Noord-Korea dichterbij komen.