Toen we de trap af renden, scheurden de muren

Aardbeving

Midden-Limburg beleefde 25 jaar terug de krachtigste aardbeving die ooit in Nederland is gemeten. Herkenbosch werd het zwaarst getroffen.

Puin en diepe scheuren in de grond resteren na de aardschok in Midden-Limburg, 1992. foto’s Fer Traugott / ANP

„Onze parkiet was de avond tevoren niet rustig te krijgen. Het schijnt dat dieren aardbevingen voelen aankomen.” Misschien was dat bij Thei Boonen uit Herkenbosch ook wel een beetje het geval. „Ik sliep in die nacht van 12 op 13 april 1992 heel onrustig. Rond kwart over drie ging ik naar het toilet. Toen ik weer in bed wilde gaan liggen, begon het gedonder. Alsof er een tank door de straat reed. Alles trilde. Ik zei dat het een aardbeving was. Mijn vrouw verklaarde me voor gek. Toch hebben we de kinderen, toen 11 en 9 jaar, uit bed gehaald om te vluchten. Op het moment dat we de trap af renden, scheurden de muren. Als dat soort natuurkrachten vrijkomen, voel je je héél klein. Gelukkig zijn we heelhuids buiten gekomen.”

Een paar honderd meter verderop had Lambert Arts, destijds pastoor in Herkenbosch, de ernst van de situatie niet meteen in de gaten. „Ik werd wakker omdat mijn bed stond te schudden. Eenmaal opgestaan, had ik nog niet helemaal het gevoel op vaste benen te staan. Een houten beeld was omgevallen. Dat heb ik rechtgezet. Daarna ben ik weer gaan slapen. Niet voor lang trouwens, want ik merkte dat er steeds meer drukte op straat kwam. Mijn buurman belde me op. Hij zei dat ik misschien toch even naar de kerk moest gaan kijken. Toen pas drong tot me door dat er iets ergs was gebeurd.”

De zware aardbeving, donderdag exact 25 jaar geleden, bleek de krachtigste ooit in Nederland gemeten: 5,8 op de schaal van Richter. De schokken werden tot in Engeland en Tsjechië gevoeld. Het epicentrum van de aardbeving bevond zich bij Linne, net onder Roermond. De beving had zich voorgedaan op 15 à 17 kilometer diepte. De zwaarst getroffen plaats lag een kilometer of 10 oostelijker: Herkenbosch.

„Dat heeft onder meer te maken met de opbouw van de ondergrond”, verklaart Ronald van Balen, bijzonder hoogleraar kwartairgeologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. „Bij Herkenbosch welde zand van grote diepte via barsten naar de oppervlakte.” De schade in Nederland, voornamelijk in Midden-Limburg, zou worden geschat op zo’n 175 miljoen gulden, nu 80 miljoen euro. Voor dit onverzekerde natuurgeweld kwam er een Stichting Rampenfonds Aardbeving Limburg, die 38,5 miljoen gulden kon verdelen. De helft kwam van het Rijk, 10 miljoen van de verzekeraars. De meeste schade was voor rekening van de gedupeerden.

Foto’s André Beckers, inwoner van Herkenbosch.

Foto’s André Beckers
1992-04-13 12:00:00 Beschadigde schoorstenen n.a.v. aardbeving.

Slooprijp

De woning van de familie Boonen bleek slooprijp. Domme pech, maar wellicht ook te wijten aan de kwaliteit van het huis uit 1954. Boonen: „Het viel op dat meer door dezelfde aannemer in die tijd gebouwde woningen flinke schade hadden.”

In de kerk van pastoor Arts zaten muren, gewelven en glas-in-loodramen vol barsten. Het bovenstuk van de toren was losgescheurd van het onderstuk. Oudere dorpelingen dachten terug aan 1945, toen drie dynamietladingen van vertrekkende Duitsers het godshuis nog zwaarder toetakelden.

Thei Boonen sliep in zijn eentje nog een tijdlang in zijn zwaar beschadigde woning, om te waken tegen inbraak. „Totdat het huis met een paar flinke klappen weer in een andere stand zakte. Toen dacht ik: ik moet hier ook weg.” Het gezin kreeg onderdak bij een broer van Boonens vrouw. „Daar sliepen we op zolder. Dat vonden we zo kort na onze nachtelijke vlucht toch iets te benauwend. Toen hebben we onderdak gekregen bij een andere broer van mijn vrouw.”

Met hulp van familie en vrienden en veel eigen tijd bouwden de Boonens een nieuw vrijstaand huis. Al in januari 1993 konden ze erin. „Dat leverde ook wel jaloezie op. Mensen deden alsof we de hoofdprijs in de loterij hadden gewonnen. Terwijl we van de stichting maar 105.000 gulden vergoed hebben gekregen. Ik heb gelukkig twee rechterhanden en was nog jong. Met hulp van anderen hebben we het gered. Toen het huis klaar was, heb ik een maand niet kunnen werken. Ik was helemaal kapot.”

Bij de kerk viel de keuze aanvankelijk ook op nieuwbouw. Maar vooral om het voor Nederland zeldzaam oude 13de-eeuwse priesterkoor te behouden werd toch gekozen voor renovatie. Pastoor en parochianen kerkten tijdelijk in het gemeenschapshuis en in de sporthal.

Arts: „Met name de paasviering op de zondag na de aardbeving was onvergetelijk. Het thema was de herrijzenis. Voor het provisorische altaar lagen losgekomen stenen, waartussen lentebloemen waren gestoken.”

Volgens de priester was er merkbaar iets veranderd bij de inwoners van Midden-Limburg. „Het hele bestaan stond op wankele benen. Het basisvertrouwen was een tijdlang weg.”

Angsten en gevoelens leidden soms ook een verborgen leven, is de ervaring van Boonen. „Wij hadden het gevoel dat onze kinderen niet zoveel van de nacht hadden meegekregen en er niets aan hadden overgehouden. Tot we in een zaak tegels aan het uitzoeken waren voor ons nieuwe huis. Toen ik de carrousel draaide waar de tegels op zaten, klonk een geluid als het scheuren van de muren in die aardbevingsnacht. Ons jongste kind schoot meteen naar mij toe en greep me vast. Dat maakte duidelijk hoeveel indruk het gemaakt heeft. Zelf heb ik na een jaar ‘s nachts opeens enorm moeten huilen. Dat heeft een halfuur tot een uur geduurd. Daarna was het ook over.”