Het moderne Frankrijk ontwaakt in Toulouse

Franse presidentsverkiezingen In de stad van Airbus is de zwaarmoedigheid waaraan veel Fransen lijden, ver te zoeken. Hier heerst het optimisme.

Presidentskandidaat Emmanuel Macron op de high tech-beurs Futurapolis in Toulouse in 2016. Foto Remy Gabalda/ AFP PHOTO

Wie op zoek is naar het moderne Frankrijk, moet in Toulouse buslijn 78 nemen.

De bus voert in het zuiden van de stad langs schier eindeloze nieuwbouwwijken met technische universiteiten, vierletterige onderzoekscentra en high-tech bedrijven in vooral de luchtvaartindustrie. Wat in de bus zelf het meest opvalt is de luchtigheid van de passagiers. Ze maken praatjes met wildvreemden, zijn beleefd en vriendelijk. „Merci monsieur, au revoir”, roepen ze zonder uitzondering opgewekt bij het uitstappen richting de chauffeur.

In de campagnes voor de Franse verkiezingen domineren berichten over morosité en déclinisme, over zwaarmoedigheid en het onzekere gevoel van achteruitgang dat veel kiezers door verarming en werkloosheid lijken te ondervinden. Maar het ene Frankrijk is het andere niet. In Toulouse overheerst optimisme. Terwijl kleinere steden leeglopen, is deze stad de snelst groeiende van het land: gemiddeld kwamen er sinds 2012 jaarlijks zo’n 9.300 mensen bij. Toulouse creëert werk, zelfs in de industriesector. Na Parijs is het de stad met het grootste aantal startups en buitenlandse investeringen. Het is de stad van de liberale Toulouse School of Economics van Nobelprijswinnaar Jean Tirole.

De ‘ville rose’ is daarmee „zeer Macron-compatibel”, denkt Mickael Nogal, die de lokale afdeling leidt van En Marche!, de beweging van de sociaal-liberale presidentskandidaat Emmanuel Macron. De stad profiteert volop van de globalisering en van de EU en kijkt met open blik naar de wereld. „Het progressieve Frankrijk is de laatste tien, vijftien jaar door conservatisme overschaduwd”, zegt Pierre Virmont, ook aanhanger van Macron. „Het moderne Frankrijk ontwaakt. Frankrijk is niet slechts een gesloten, teruggetrokken land, zoals de rest van de wereld denkt.”

We maken hier goede wijn én goede vliegtuigen

Dat hoef je langs lijn 78 niemand te vertellen. In de bus klinken alle talen door elkaar heen. Studenten, onderzoekers en ondernemers uit de hele wereld proberen onder de rook van vliegtuigbouwer Airbus een graantje van de economische dynamiek mee te pikken. „Ici, on est cool”, vat Stéphane Contrepois (45) het sentiment samen. Sinds 2011 leidt hij in een non-descript kantoortje de startup Myfeelback, gespecialiseerd in klanttevredenheidsmetingen voor multinationals als BMW of de SNCF. Wat hij bedoelt: in Toulouse weet men het nuttige met het aangename te verenigen. „We maken hier goede wijn én goede vliegtuigen”, zegt Philippe Baylet van het regionale investeringsbureau Madeeli. Meer dan elders, zegt hij, weet Toulouse „traditie en moderniteit” te combineren.

Contrepois wijst naar buiten. „Toen we hier kwamen was dit nog allemaal leeg, weiland.” Nu verrijzen achter de halte van lijn 78 dure kantoren en appartementen. Myfeelback zit tegenwoordig ook in New York. Dat het hoofdkantoor in Toulouse blijft, is niet alleen omdat Contrepois hier vandaan komt. De stad, zegt hij, biedt met het zonnige klimaat, bergen en zee op korte afstand een aangename kwaliteit van leven. „En we zitten hier midden in het technologische hart van Frankrijk, met alle belangrijke ingenieursscholen en start-up-incubators binnen handbereik.”

Tijd voor verandering

Mickael Nogal (26), de organisator van En Marche!, is in het dagelijks leven communicatie-consultant. Pierre Virmont (45) is directeur van een agrarisch lyceum. Beide Macron-aanhangers zijn op een doordeweekse avond in een hip restaurant bij het verjaarsfeestje van En Marche!. Er zijn ballonnen, malle feesthoedjes en op het terras hangen grote posters met de immer breed glimlachende oud-minister. Voordat een taart wordt uitgeserveerd, grijpt Nogal een megafoon waarin hij zegt „zeer geëmotioneerd” te zijn dat de beweging in een jaar zo ver gekomen is. Met ruim 6.500 leden in het traditioneel linkse departement Haute-Garonne heeft En Marche! volgens hem zelfs „meer leden dan de Parti Socialiste”.

De mensen op het feestje zijn jong en oud, niet louter (maar wel overwegend) wit en werken vaak in creatieve beroepen, als zelfstandige of in managementfuncties. Ze delen Macrons idee dat Frankrijk klaar is voor verandering en dat het land zich niet moet terugtrekken achter de grenzen maar „de eenentwintigste eeuw in moet”.

Bekijk ook onze video over het belang van de Franse verkiezingen

„Ik zou me vreselijk schamen als de meerderheid van de Fransen in de eerste ronde Le Pen stemt”, zegt schrijver Gilles Orselly (55), wandelend naar een café waar het gezelschap na de borrel op groot scherm een tv-interview met Macron gaat kijken. „Het teken dat we daarmee geven aan het buitenland is funest.” Macron, zegt Virmont, is de „enige echte” pro-Europese kandidaat. „Het wordt tijd dat wij Fransen weer het voortouw nemen in Europa.”

Macron moet het buiten Parijs hebben van dynamische grote steden als Toulouse, Bordeaux of Nantes. Hij is, in de woorden van politicoloog Thomas Guénolé, de kandidaat van de „gelukkige globalisering”. Maar dat En Marche! met een liberaal en ietwat elitair verhaal zoveel hervormingsgezinde sociaal-democraten uit de PS trekt, heeft volgens Nogal (die zelf in de PS actief was) vooral te maken met „het progressieve” van de boodschap. „Liberalisme is in Frankrijk altijd met rechts geassocieerd”, zegt Nogal, „maar Macron zet het liberalisme in voor alle burgers, om hen mee te laten profiteren van de globalisering.”

Het beste voorbeeld is volgens hem het door Macron als minister geliberaliseerde busvervoer. „De Macron-bussen”, zoals ze nu genoemd worden, „stellen grote groepen mensen voor wie het vliegtuig en de trein te duur zijn, in staat om te reizen”, zegt Nogal. Bij Macron draait alles om „mobiliteit”, sociaal, economisch en fysiek, schreef politicoloog Bruno Cautrès in Le Monde. De langeafstandsbussen symboliseren dit. „Macron nodigt de Fransen uit hun eigen weg te volgen”, schreef hij: individualisme en decentralisatie dus.

Bekijk hieronder hoe Mickael Nogal op bij het verjaarsfeest En Marche! de aanhang toespreekt:

Gaat het Macron wel lukken?

In het verleden zijn er meer presidenten geweest die dachten het land te kunnen hervormen. Zowel Nicolas Sarkozy (2007-2012) als François Hollande (2012-2017) slaagde er door vakbondsblokkades niet in om zover te gaan als ze wilden. Waarom zou het Macron wel lukken?

Virmont, die actief is geweest bij de hervormingsgezinde vakbond CFDT, maakt zich geen zorgen. „Ook Frankrijk verandert”, zegt hij. De radicale bond CGT is sinds vorige week, voor het eerst sinds zijn oprichting eind 19de eeuw, niet meer de machtigste van het land. „De CGTvergrijst, over een paar jaar is het voorbij. De CFDT heeft moeilijke economische hervormingen de laatste jaren gesteund.”

Volgens Nogal is het bovenal een kwestie van vertrouwen. „Een jonge politicus als Macron, die de economie goed kent, kan met pragmatisme en meer keuzevrijheid dit land in beweging krijgen”, zegt hij. „Hopelijk kan Toulouse een voorbeeld voor de rest van het land zijn.”