Betogers Boedapest: Europa, help ons

In de Hongaarse hoofdstad Boedapest gaan woensdagavond weer tienduizenden mensen de straat op om te demonstreren tegen de autoritaire premier Viktor Orbán. Ze willen dat ‘Brussel’ ingrijpt, maar Frans Timmermans blijft voorzichtig.

Ook op zondag 9 april werd gedemonstreerd. De tekst op het spanddoek: "Onderteken (de universiteitswet) niet, Janos." Foto Zoltan Balogh/EPA

Drie rijen oproerpolitieagenten duwen bij de ingang van het nationale radiogebouw in Boedapest de woelige menigte terug. Op de luifel boven hun hoofden plant een demonstrante een Europese vlag in de sokkel. „Europa, Europa!” scanderen de uitzinnige studenten haar toe, tijdens een van de meest dramatische momenten in vier dagen van antiregeringsprotesten in de Hongaarse hoofdstad.

Zondag waren demonstranten met meer dan 70.000. Woensdagavond gaan ze naar verwachting opnieuw massaal de straat op. Ze willen dat de EU een halt toeroept aan de regering van Viktor Orbán die, zo luidt het protest, de rechtstaat ondergraaft en kritische stemmen beknot. De nieuwste controverse draait om de Central European University die door nieuwe wetgeving met sluiting wordt bedreigd.

Als Orbán niet bijstuurt zullen onze wegen scheiden.

de Vlaamse christendemocraat Ivo Belet

Orbán valt de academische vrijheid en de vrijheid van meningsuiting aan, vindt het European Network Against Racism (ENAR). „Als de Europese Unie hier niets tegen onderneemt, wordt de EU ongeloofwaardig.” Meerdere maatschappelijke organisaties spoorden de laatste weken de Europese Commissie aan tot actie.

Woensdag liet de Commissie formeel van zich horen. „Wij vragen ons af: welke kant wil Orbán op met zijn land”, zei vicevoorzitter Frans Timmermans. Specifiek over de met sluiting bedreigde universiteit zei hij dat „de CEU, een parel in de kroon van Midden-Europa, ongestoord moet kunnen blijven functioneren”.

Bekijk hieronder beelden van AFP van de protesten van zondag:

Nog geen juridische stappen

Aan juridische procedures denkt de Commissie nog niet. Allereerst wordt, met het Europees verdrag in de hand, onderzocht in welke mate Hongarije verdragsartikel 2 schendt, over de fundamentele democratische waarden van de EU. Behalve naar de omstreden nieuwe hoger onderwijswet kijkt de Commissie ook kritisch naar de aangescherpte Hongaarse asielwetgeving, discriminatie van Romazigeunerkinderen in het onderwijs en de aanpak van non-gouvernementele organisaties (ngo’s).

Orbán wil dat Hongaarse ngo’s die financiële steun uit het buitenland krijgen zich laten registreren, omdat ze zouden dienen als instrumenten van externe beïnvloeding. Volgens ngo’s is de bedoeling een angstklimaat te creëren rond hun werk. „Mensen komen nu al naar ons kantoor met giften in baar geld omdat ze bang zijn dat een overschrijving hun steun openbaar zou kunnen maken” zegt Marta Pardavi van het Hongaarse Helsinkicomité, een mensenrechten-organisatie.

Met zijn handtekening onder de Verklaring van Rome op de EU-top eind maart heeft Orbán zich gecommitteerd aan „onze gedeelde Europese waarden”, bracht Timmermans in herinnering. „Maar vervolgens gaat Orbán naar huis en voert daar een regeringscampagne met de leus ‘Laten we Brussel stoppen’. Vind je het dan gek dat wij als Commissie ons afvragen of Hongarije nou wel of niet onze waarden deelt?” Eind april presenteert de Commissie haar bevindingen.

Middelvinger

Keer op keer „steekt Orbán zijn middelvinger naar ons op” klinkt het geïrriteerd in het Europees Parlement. De grootste fractie, de Europese Volkspartij (EVP) waartoe ook Orbáns partij Fidesz behoort, hield hem de laatste jaren de hand boven het hoofd. Maar binnen de EVP wordt nu ook de optelsom gemaakt: Orbáns mediawet die de journalistiek muilkorft, zijn beperking van de macht van het Hooggerechtshof, zijn pleidooi voor de herinvoering van de doodstraf en de detentie van alle asielzoekers.

Het is slechts een greep uit de dossiers die de EVP in verlegenheid brengen. Orbáns aanval op de CEU is één middelvinger te veel. „Iedereen binnen de EVP vindt nu dat Orbán de rode lijn heeft overschreden”, zegt de Vlaamse christen-democraat Ivo Belet, die met zijn partij CD&V deel uitmaakt van de EVP. „Als Orbán niet bijstuurt zullen onze wegen scheiden.” Het CDA spreekt zich er nog niet over uit.

Inmiddels dringen zowel de Amerikaanse en de Franse regering als de Duitse president Walter Steinmeier erop aan dat de Central European Univeristy, opgericht door de Hongaars-Amerikaanse miljardair-filantroop George Soros, met rust wordt gelaten. De woordvoerder van Orbán, Zoltán Kovács, zelf bezitter van twee CEU-diploma’s, reageerde: „De leugens van Soros zijn in staat gebleken zelfs de Duitse regering om de tuin te leiden.”

Lees ook: De lange arm van George Soros, over hoe Soros zijn gedachtegoed verspreidt