Column

Oorlog? Daar heb ik niets van gemerkt

Zap

In de intrigerende documentaire ‘Het kaf en het koren’ zien we hoe de IND oorlogsmisdadigers tussen de asielzoekers zoekt. Hun middelen zijn beperkt.

IND-ambtenaar met asielzoeker in 'Het kaf en het koren' (2Doc).

In een kantoor in Hoofddorp met oranje en groene deuren zitten twintig IND-ambtenaren belangrijk werk te doen: uit de tienduizenden asielaanvragen proberen zij de oorlogsmisdadigers te filteren. Dat lijkt zeer actueel, deze IND’ers zouden tijdig de potentiële terroristen eruit kunnen halen. Een ambtenaar zegt: „Deze mensen verpesten het voor de anderen. Je moet de slachtoffers beschermen. Niet de daders.”

Regisseur René Roelofs volgt de ambtenaren van Unit 1F in de intrigerende documentaire Het kaf en het koren - de IND op zoek naar oorlogsmisdadigers (2Doc, NPO2). Visueel valt er weinig te beleven aan zo’n kantoor met witte mannen met brillen en truien, maar hun werk is fascinerend genoeg. De Google-foto’s en YouTube-filmpjes van oorlogsgeweld botsen in de film met beelden van het saaie kantoorleven. De gesprekken met de asielzoekers zijn nagespeeld.

De film had ook De speld en de hooiberg kunnen heten; de middelen van de onderzoekers zijn beperkt. Ze kunnen slechts varen op de ‘gehoren’ van de asielzoekers, die ze vervolgens met Google proberen te verifiëren. Dat werkt natuurlijk niet, denk je dan. Als asielzoekers iets te verbergen hebben, gaan ze dat zeker niet vertellen aan de IND.

Maar verschillende aanvragers blijken openhartiger dan goed voor hen is. Sommigen vertellen tot op de straatnaam nauwkeurig waar ze gevochten hebben. Of dat ze deelnamen aan het oppakken van willekeurige burgers die „een beetje gemarteld” werden om losgeld van de familie te krijgen. Facebook blijkt daarnaast een belangrijke bron: Asielzoekers poseren daar in uniform en met wapens. De meesten verwijderen de foto’s nadat ze ermee zijn geconfronteerd.

Als de aanvragers doorkrijgen dat ze verdacht overkomen, begint het gedraai. Een soldaat had alleen op vogels gejaagd. De Kalashnikov op de foto is een ‘plastic speelgoedgeweer’ van een broertje. De soldaat die bij de Syrische infanterie voor Homs lag, had er alleen maar kanonnen gepoetst. De stad ligt in puin, maar hij had niet één kanon horen afgaan. Sterker nog, hij wist niet eens dat het oorlog was.

Draaien en liegen

Altijd leuk, dit draaien en liegen. Of in juridische ambtenarentaal: „Hij verklaart ongeloofwaardig”. Die leugenaars vliegen zo het land weer uit, denkt de argeloze kijker. Maar bewijzen dat iemand liegt, blijkt niet genoeg. En terugsturen naar Syrië mag niet. Dus tot verbijstering van de kijker hebben op het eind van de documentaire vrijwel alle leugenaars toch een verblijfsvergunning gekregen.

En die terroristen dan, die ze eruit zouden filteren? Dat lijkt toch niet de opzet. Het gaat in deze documentaire niet zozeer om IS’ers alswel om mensen die in andersoortige legers vochten. Bovendien gaat het alleen om degenen die zo dom zijn om zichzelf te verraden. Een beetje terrorist heeft natuurlijk wel een goed verhaal klaar, en post geen belastende foto’s op Facebook.

En als de asielaanvraag toch wordt afgewezen, dan verdwijnt de oorlogsmisdadiger in de illegaliteit. Onzichtbaar voor de wet.

Wilfred Takken vervangt deze weken Hans Beerekamp