‘Ik werd uitgemaakt voor marrana, varken’

Seksueel misbruik in de sport

Gloria Viseras (52) was op haar vijftiende turnkampioen van Spanje en deed mee aan de Olympische Spelen van 1980 in Moskou. Maar achter het succes ging groot verdriet schuil. Haar coach beschaamde haar vertrouwen. „Ik weet nog dat ik buikpijn kreeg van de angst. Het was heel, heel eng.”

Gloria Viseras: „Vergeet niet dat wij pubers waren. Met puberproblemen.” Foto James Rajotte

Er gaat geen dag voorbij dat Gloria Viseras niet aan Jesús Carballo denkt. Bij bepaalde geluiden of geuren verschijnt zijn gezicht voor haar: dunne lippen, een snor en lichtblauwe ogen. Jesús Carballo had in zijn jonge jaren wel iets van acteur Tom Selleck.

De voormalig bondscoach van het Spaanse turnteam nam Viseras onder zijn hoede toen zij elf jaar was. Ze vertrouwde hem volledig. „Turnen is een gevaarlijke sport. Als de coach zegt dat je een dubbele salto op de balk moet maken, moet je in hem geloven om in jezélf te kunnen geloven.”

Viseras (52) gold in de jaren zeventig als grote belofte. Op filmpjes uit die tijd maakt een sprieterig meisje geavanceerde sprongen. Er is een foto waarop zij – met witte strik in haar haar – tegenover Carballo staat. Hij houdt haar bij haar armen vast. Zijn blik verraadt gevoelens van trots en vertedering. Zij staart naar de grond.

Het heeft Viseras ruim dertig jaar gekost om te accepteren dat Carballo niet de vaderfiguur was voor wie zij hem hield. „Hij heeft mijn vertrouwen beschaamd”, zegt zij. „Hij heeft mijn ontwikkeling geknakt. Hij heeft zijn macht misbruikt. Hij heeft mij van binnen kapot gemaakt.”

Hoe het zo ver heeft kunnen komen vertelt de Madrileense tijdens twee lange gesprekken. Zij heeft toegestemd in een interview „om anderen te helpen”. Maar de naam van Carballo mag niet uit haar mond worden opgetekend. Hij daagde haar twee jaar geleden voor de rechter wegens ‘beschadiging van zijn eer’. Toen de rechter haar in het gelijk stelde, ging hij in beroep. Het juridische gevecht is nog niet ten einde.

Buikpijn

In de eerste twee jaar dat hij haar coachte maakte Gloria veel progressie. Als kampioenenmaker dwong Carballo respect af, ook bij haar ouders. Maar terugkijkend beseft ze dat ze toen al door hem gegroomed werd. „Hij kweekte vertrouwen. En tegelijkertijd begon hij mij langzaam van mijn ouders en leeftijdgenoten te isoleren.”

Gloria en haar ploeggenoten mochten niet praten met jongens in de gymnastiekhal. Carballo bepaalde welke muziek zij luisterden. Wat zij aten. Hoe laat zij trainden. Wáár zij trainden. Langzaam maar zeker werden de meisjes bang voor hun coach. „Als hij het sportcomplex in Madrid betrad veranderde de sfeer. De turnsters begonnen te fluisteren. Hoe zou zijn stemming zijn vandaag? Ik weet nog dat ik buikpijn kreeg van de angst. Het was heel, heel eng.”

Om zich volledig op de Olympische Spelen van 1980 in Moskou te kunnen richten, stopte Viseras met school. Het was trainen, trainen, trainen, trainen, haar ouders zag zij nauwelijks. Ook met haar teamgenoten deelde ze weinig. De meisjes waren bang voor hun coach, maar wilden ook in een goed blaadje bij hem staan. De turnsport betekende alles voor hen.

„Vergeet niet”, zegt Viseras „dat wij pubers waren. Met puberproblemen. We waren onzeker en zelfbewust. Hij speelde in op onze angst voor afwijzing. ‘Ooit komt naar buiten dat je niet het rolmodel bent waarvoor iedereen je houdt’, zei hij eens tegen me. ‘Mensen zullen er achter komen dat je een kleine slet bent’.”

Schuldgevoel

Viseras kwam altijd als een van de eersten aan bij de turnhal. Ze was een ijverige leerling. Bij aankomst nam Carballo haar een keer mee naar de ‘opwarmkamer’ in de kelder van het sportcomplex, die van binnenuit kon worden afgesloten. „In die kamer werd ik verkracht”, zegt zij. Nog steeds schrikt ze als er een sleutel in het slot wordt gedraaid.

Het zou niet bij die ene keer blijven. In hotels, tijdens trainingskampen, in de auto als hij haar naar huis bracht: haar coach koos zijn momenten zorgvuldig. „Omdat hij tijd en ruimte controleerde, wist hij wanneer de kust veilig was. Ik voelde mij weerloos”, zegt zij.

Of zij de enige was aan wie hij zich vergreep, wist zij destijds niet. Het kwam niet in haar op er met haar ploeggenoten over te praten. „Ik schaamde me en voelde mij schuldig.” Pas 32 jaar nadat zij haar turncarrière had beëindigd, nam zij contact met hen op. „Ik had wat dozen met oude foto’s gevonden. Mijn vader was journalist en legde veel wedstrijden vast. Niet iedereen had een camera in die tijd. Ik besloot de foto’s aan hen op te sturen.”

De vrouwen zochten elkaar op om ervaringen uit te wisselen. Toen bleek dat zeker vijf van hen door Carballo waren misbruikt, sloeg de paniek toe. Zou hij nog steeds slachtoffers maken? „Jarenlang had ik mij schuldig gevoeld over wat er met mij was gebeurd. Nu kwam daar nieuw schuldgevoel bij: over de meisjes die mogelijk ná mij misbruikt zijn omdat ik hem niet had aangegeven.”

In 2012 vroegen Viseras en drie oud-ploeggenoten de Spaanse minister van Sport om hulp. Die raadde hen aan een klacht in te dienen bij de politie. Een gevangenisstraf zat er volgens hem niet in. Slachtoffers van seksueel misbruik moeten in Spanje binnen vijftien jaar na het vergrijp naar de rechter stappen. Wel kon Caballo mogelijk de toegang tot het nationale trainingscomplex worden ontzegd.

De vrouwen kozen er niet voor de Spaanse turnfederatie in te lichten. Ze durfden niet, zegt Viseras, want de zoon van Carballo was twee jaar eerder tot voorzitter benoemd. Zelf was hij op dat moment nog steeds bondscoach van het turnteam. Zijn fanschare was er in de loop der jaren alleen maar groter op geworden. Zijn macht onverminderd groot.

Aanvankelijk was Viseras niet van plan haar verhaal wereldkundig te maken. Maar na het gesprek met de politie begonnen er al snel geruchten te circuleren dat ‘een turner uit de jaren tachtig’ Carballo beschuldigde van seksueel misbruik. „Binnen de kortste keren werd mijn naam op de radio genoemd. Een aantal van zijn oud-pupillen begon een haatcampagne tegen mij op social media. Ik werd uitgemaakt voor marrana, varken. Ik zou jaloers zijn omdat hij met een oud-pupil was getrouwd. Ik zou een kind van hem hebben.” Ze zucht. „Ja, wat werd er eigenlijk niet over mij beweerd?”

In de beeldvorming werd Carballo het slachtoffer van zijn ex-pupil. Zij bezoedelde het imago van de turnsport. Viseras voelde zich opnieuw misbruikt – dit keer door de maatschappij. En dus zocht zij zes maanden na het gesprek met de politie alsnog de publiciteit. In het populaire tv-programma Informe Robinson vertelde zij haar verhaal. Dat vereist cojones, beseft zij. „Maar ik pikte het niet dat hij ermee weg kwam door de rollen om te draaien.”

Toegangsverbod

Zesendertig jaar lang heeft Viseras met haar geheim rondgelopen. Het was haar belangrijkste levensdoel: niet praten of denken over wat er gebeurd is. „Wat niet makkelijk is als je er de hele dag aan denkt.” Ze ging studeren met een beurs in Amerika. Trouwde en kreeg drie kinderen. „Dankzij hen leef ik nog”, zegt zij. „Ze gaven mij een reden te vechten en vooruit te kijken.”

Haar ouders heeft zij nooit iets kwalijk genomen. Hoe kán zij, vraagt Viseras, als zij er zelf voor gekozen heeft haar mond te houden? Haar vader is zij dankbaar dat hij haar op haar vijftiende terugtrok uit de turnsport. Na een teleurstellend optreden bij de Spelen in Moskou raakte zij geblesseerd. Carballo begon haar steeds openlijker te beledigen. „Toen ik op een dag huilend uit de gym kwam riep mijn vader tegen hem: ze komt niet meer terug!”

Carballo kwam door verjaring niet voor de rechter, maar de minister van Sport legde hem wel een toegangsverbod op tot het trainingscomplex. Het gebouw behoort toe aan de Spaanse overheid, maar de turnbond weigerde Carballo aanvankelijk te ontslaan. Toen dat een jaar later alsnog gebeurde, kreeg hij 140.000 euro compensatiegeld mee.

Heeft zij haar oud-coach nog wel eens gezien? „Een paar keer”, vertelt zij. „Eén keer tijdens een turnevenement. Ik zat met een oud-ploeggenoot in het publiek en hij zag mij vanuit de verte.” De tweede keer had Viseras’ echtgenoot het idee opgevat een memory tour te maken met de kinderen naar de turnhal waar hun moeder haar roemrijke sportcarrière was begonnen. „Hij vond het vreemd dat ik er nooit over sprak en mijn medailles niet etaleerde.”

Tijdens dat bezoek kwam Viseras oog in oog met Carballo te staan. „Het was vreselijk”, zegt zij. „Maar die ervaring haalt het niet bij mijn bezoek aan de rechtbank, waar ik in zijn bijzijn moest bewijzen dat ik niet zijn eer had aangetast.”

En toch zou zij het allemaal opnieuw doen, zegt Viseras. „Het verbaliseren van je ervaringen is de eerste stap naar herstel.”

Naschrift

Enkele weken later, kort voor publicatie van dit gesprek, stuurt Gloria Viseras een mail. Ze schrijft dat ze „door een hele moeilijke tijd gaat”. In hoger beroep heeft de rechter geoordeeld dat zij haar ex-coach Carballo in zijn eer heeft aangetast. Er zaten vier slachtoffers van hem in de rechtszaal, schrijft zij, en één getuige, „maar de rechter oordeelde dat we er te lang over hadden gedaan om ons te melden en dat er inconsistenties in onze verklaringen zaten; stond er nou wel of geen bank in de gymzaal.”

Viseras is er kapot van, schrijft zij, soms heeft ze het gevoel dat het beter is van een gebouw te springen, „om een einde te maken aan het lijden”. Tegelijkertijd is er de wil, de nóódzaak, om haar recht te halen. „Ik ben vastberaden om mij te blijven uitspreken. We gaan door naar het Spaanse Hooggerechtshof. Hij is er in geslaagd mij dertig jaar lang de mond te snoeren. But that is over.”