Cultuur

Interview

Interview

Anita Staps: „Als ik het aan mijn ouders zou vertellen, zouden ze me van judo afhalen. Maar ik wilde wereldkampioen worden.”

Foto Frank Ruiter

Zonder haar misbruiker was ze geen wereldkampioen geworden

Judoka Anita Staps werd vanaf haar dertiende misbruikt door haar sportleraar. Slachtoffer voelt ze zich niet. „Misbruik heeft niets te maken met fysieke kracht.”

Het was een onschuldige vorm van genegenheid voor een volwassen sportleraar die een onzeker tienermeisje het gevoel gaf dat ze speciaal was – kalverliefde. Hij was 28, zij 13. En hoewel een serieuze relatie niet bij haar opkwam, hield zij altijd een heimelijke band met hem, zelfs lang nadat hij met een andere vrouw was getrouwd. In de schuur van haar vader maakte ze met een figuurzaag het mooiste trouwgeschenk dat ze kon maken.

Dát beeld kan Anita Staps (56) ruim veertig jaar later nog steeds ontroeren. Het onschuldige kind dat met zorg een cadeau maakt voor de judoleraar die haar jarenlang misbruikte. „Als ik dat meisje voor me zie, breekt mijn hart. Hoe kon ik ooit verliefd zijn geworden op die man? Als ik hem nu voorbij zie komen op Facebook, vind ik hem vooral zielig. Kennelijk had hij behoeften die op een andere manier niet bevredigd konden worden.”

Ze vertelt haar verhaal vanuit een comfortabele stoel in haar woonkamer. Schoenen uit, de benen opgetrokken, brandende kaarsjes op de salontafel. Het verhaal van een voormalig topjudoka die zo graag wereldkampioen wilde worden dat ze de ongewenste intimiteiten van haar coach voor lief nam.

Zonder hem was ik in 1980 geen wereldkampioen geworden. Ik had geen zelfvertrouwen, maar hij tilde me op. Hij was een geweldige motivator die ons boven zichzelf liet uitstijgen en als een leeuw voor zijn meiden vocht. Maar hij had ook een andere kant. Een kant die pas jaren later aan het licht kwam.”

Barend & Van Dorp

Het is dan 1996, het jaar dat drie bekende judoka’s een van de meest geruchtmakende ontuchtzaken in de sportwereld openbaren. Hun coach, Peter Ooms, heeft hen misbruikt. Jarenlang. De affaire zou buiten de media worden afgehandeld, ware het niet dat journalisten er lucht van kregen en er zoveel geruchten rondzongen dat de vrouwen zich genoodzaakt zagen om bij Barend & Van Dorp hun verhaal te doen. Wie hen niet geloofde, zou alles horen.

Die avond zegt Staps onder meer dit: „Ik stond een keer de zaal te vegen. Alleen, in mijn judokleding. Ik was een jaar of veertien. Hij kwam binnen, legde de veger neer en begon tegen me op te rijden totdat hij klaarkwam. Vervolgens zei hij: ‘Denk erom, niet verder vertellen.”

Jarenlang hield ze haar mond. En hoewel ze wist dat Ooms fout zat, had Staps de gebeurtenissen min of meer afgesloten voordat ze op tv haar verhaal deed. Drie mensen wisten ervan, onder wie haar man en beste vriendin; dat was genoeg. Ze had het een plek kunnen geven, in de veronderstelling dat zij de enige was bij wie Ooms dit had gedaan en dat mensen hun vingers kunnen branden. Eén fout maakt geen structurele doodzonde.

Totdat Frits Barend belde. Of ook zij door Ooms was misbruikt? Oók? Ja, zei de journalist, er waren judoka’s met dezelfde ervaringen, Monique van der Lee en Irene de Kok. Aanrandingen, ongewenste intimiteiten. Maar ze hadden altijd gezwegen omdat ze dachten dat ze alleen stonden.

Er kwam verdriet boven. Maar bovenal: woede. De vrouw die er tot dan toe om lachte als Ooms haar op een feestje vol op haar mond zoende – hij was zielig, niet zij – zag haar herinneringen in een klap weggevaagd worden. „Het was een grote blurrie in mijn hoofd. Ik was dus helemaal niet zo speciaal voor hem geweest. Er waren nóg meer meiden, nóg meer slachtoffers. Alles bleek één grote desillusie. En het ergste was: hij deed het nog steeds.”

Een kulverhaal

Vanaf dat moment stonden Staps en de twee andere vrouwen pal tegenover een man die tot dan toe louter bekend stond als kampioenenmaker. Een mentaal gevecht, waarbij Ooms de twee andere vrouwen tegen haar probeerde op te stoken. Het was een kulverhaal, zei hij, dat Staps zou hebben verzonnen omdat hij niet met háár, maar een andere vrouw was getrouwd. En veel mensen geloofden hem. Als er zo veel vreselijke dingen waren gebeurd, waarom hadden de vrouwen dan niet eerder aan de bel getrokken? Was het wel zo erg?

Staps, nu: „We werden afgeschilderd als hoeren die uit waren op publiciteit. Alsof het zo leuk is om op tv in detail je verhaal te doen. Maar het deed me steeds minder. Ooms wilde ons separeren, overwoog een aanklacht vanwege smaad. Kom maar op, dacht ik. Als je niks te verbergen hebt, ben je niet te chanteren. Ik heb toen de kar getrokken, met de vader van Monique, die des duivels was en een rechtszaak tegen Ooms aanspande.”

In die rechtszaak werd Ooms in juli 1997 veroordeeld tot vier maanden voorwaardelijke celstraf. De rechter kwam tot een voorwaardelijke straf omdat Ooms privé en zakelijk had geleden. De rechter oordeelde dat zijn slachtoffers de betastingen hadden ondergaan met een mengeling van angst en verbazing. Hun individuele trainingen om wereldniveau te bereiken, leidden tot een isolement waar Ooms misbruik van maakte.

In het gesprek in haar woonkamer stelt Staps zelf een cruciale vraag: „Je zult je afvragen hoe het heeft kunnen gebeuren dat drie sterke vrouwen werden misbruikt door zo’n opdondertje als Ooms. Maar ik kan je zeggen: het heeft niets te maken met fysieke kracht.”

Vaderfiguur en Hitler

Het was een combinatie van manipulatie, chantage en psychische overmacht. Een verstoorde afhankelijkheidsrelatie, die er onder meer toe leidde dat de vrouwen het gevoel hadden dat onwelgevallige handelingen erbij hoorden op weg naar de top. Zij waren de geïsoleerde topjudoka’s, hij de man die hen kon maken. Of breken.

„Hij had kwaliteiten die Hitler ook had. Als we niet deden wat er werd gezegd, kreeg je een tik met een rubberen knuppel. En dat was dan zogenaamd grappig. Als ik eens een vriendje had, liet hij me alle hoeken van de mat zien. Wij waren van hem, zijn bezit.”

„Maar hij was ook een vaderfiguur, die voor ons door het vuur ging en alles voor ons regelde. Kleding, sponsorcontracten. Hij had heel veel goede kanten en dat maakte dat veel mensen ons niet geloofden. Daarom denk ik dat zoiets alleen kan voortkomen uit een hechte relatie. Het was fijn om bij hem thuis te zijn, bij hem en zijn vrouw. Ik heb zelfs nog lessen gegeven op zijn sportschool.”

Sinds het verhaal van een cliënte in haar praktijk – Staps is zelfstandig afslankcoach en sportvoedingsdeskundige – begrijpt ze nog beter welk proces er schuilgaat achter misbruik. De vrouw leed aan ernstig haaruitval, doordat haar moeder haar haren uittrok als zij als kind bij haar op schoot zat. Waarom kroop het kind alsnog op schoot bij haar moeder? Het antwoord: omdat het de enige manier was om aandacht te krijgen. Door die warmte was er te leven met de pijn.

Zo voelde het voor Staps ook. Soms stak hij plots zijn hand in haar broek, altijd in het geniep, als anderen niet keken. Maar ze liet het toe. „Omdat de behoefte aan aandacht en erkenning bij een jonger meisje groter is dan de pijn van het seksueel misbruik.” En, zegt Staps: „Als ik het aan mijn ouders zou vertellen, zouden ze me van judo afhalen. Maar ik wilde wereldkampioen worden.”

Staps had ook behoefte aan aandacht. Ze was een van de zes kinderen in een gezin van wie de vader ervoor oppaste dat hij geen van hen voortrok. Ouderlijke trots werd nog nauwelijks geuit. Haalde ze een acht, zei haar vader: waarom geen negen? Belde ze vanuit New York om te zeggen dat ze wereldkampioen geworden was, zei hij: bel je me daarvoor uit bed? Pas later zag ze in dat hij dit niet zei omdat ze het niet goed genoeg deed, maar om zijn kinderen aan te sporen om het beste uit zichzelf te halen.

Vluchten in een huwelijk

„Mijn vader zei het altijd met een lach. Maar bij mij is wel een enorme hang naar erkenning en waardering ontstaan die ertoe heeft geleid dat ik gevoeliger was voor aandacht van iemand die zei dat ik geweldig was. Dat geldt voor veel meisjes van elf, twaalf, dertien jaar. Wij waren bakvissen, wisten niks. Seksuele voorlichting? Ja, als je een jaar of 16 was. De meiden van nu zijn weerbaarder, ze weten meer op jonge leeftijd. Maar dan nog blijft dat groomingsysteem gevaarlijk. Jonge meisjes zijn gevoelig voor extra aandacht en een speciale behandeling. Zeker in een tijd dat je onzeker bent over je lichaam. Dat is waardoor het in stand wordt gehouden.”

Ze merkte hoe verstrekkend de gevolgen waren van het misbruik door Ooms, die de vergrijpen altijd heeft ontkend en tot haar verbazing nog altijd een sportschool runt. „Is het toeval dat acht van de tien vrouwen die met Ooms te maken hebben gehad, nu samenwonen met een vrouw? Of gaan lesbische vrouwen eerder judoën? Ik geloof dat mensen met een bepaalde seksuele geaardheid worden geboren, maar acht is veel. Misschien wordt een bepaalde kant van jezelf sterker ontwikkeld als je zoiets is overkomen. Een vrouw liet haar borsten verkleinen, een ander vluchtte in een huwelijk met iemand die ze net kende. Om hem te ontvluchten. Maar het hielp niks.”

Nooit meer afhankelijk zijn

Staps, die vanaf haar zevende door Ooms werd getraind, ziet het als een ervaring die haar heeft gevormd als mens. Ze is er weerbaarder van geworden, krachtiger en streeft meer naar onafhankelijkheid. Eigen baan, eigen geld. Nooit meer wil ze van iemand afhankelijk zijn, zodat ze dingen moet doen die ze niet wil. Slachtoffer voelt ze zich niet.

„Maar ‘jij kan dat’ zeggen mensen weleens tegen mij. Er zijn ook vrouwen en mannen die zoiets nooit meer te boven komen, wier seksuele relaties zijn verstoord en die er een trauma aan hebben overgehouden. Ik merk aan veel van de andere meiden dat ze het hebben weggedrukt. Met hen heb ik hier nooit meer over kunnen praten. Zij zouden dit verhaal niet kunnen vertellen.”

In haar praktijk hoorde ze de meest verdrietige verhalen als ze vertelt wat zich in haar leven heeft afgespeeld. „Mensen voelden zich uitgenodigd om hun verhaal te doen. Vrouwen die soms nooit eerder aan iemand hadden verteld dat ze waren misbruikt. Zelfs niet aan hun partner. Ik vond het prettig dat zij hun verhaal kwijt konden. Het dragen van de last is zwaarder dan de last die je zou kunnen ervaren als mensen het weten. Als andere slachtoffers deze verhalen lezen, hoop ik dat ze dingen herkennen en het gevoel krijgen: dit gaat over mij. Bij jongens, zeker als ze hetero zijn, zal er veel schaamte zijn. Maar je hoeft je hier niet voor te schamen. Het is nooit de schuld van jou geweest.”

Peter Ooms wenst niet te reageren.