Formatieblog

Partijen praten na vakantieweek samen verder

Automatische verversing

Schippers: financiële ruimte onderhandelaars beperkter


Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

VVD, CDA, D66 en GroenLinks zijn deze week tijdens de formatiebesprekingen voor een vervelende financiële verrassing komen te staan. Demissionair minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem moest de onderhandelaars dinsdagavond melden dat de financiële ruimte voor de komende jaren minder is dan verwacht, zei informateur Edith Schippers zojuist op haar wekelijkse persmoment. De overheidsfinanciën hebben te kampen met "een aantal tegenvallers en huidige dossiers die het kabinet heeft af te handelen", aldus Schippers.

De informateur denkt dat de gesprekken tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks er door deze ontwikkeling "niet makkelijker op worden". Om welke bedragen het gaat wilde Schippers niet zeggen. Ook het ministerie van Financiën wil zich hier niet over uitlaten. Het Centraal Planbureau voorspelde eind maart dat het begrotingsoverschot dit jaar op 3,5 miljard euro uitkomt. In 2021 was er volgens het CPB elf miljard meer te besteden.

Ondanks de negatieve financiële berichten is Schippers nog steeds voorzichtig optimistisch over de slagingskansen van deze onderhandelingsronde. De eerste elf onderhandelingsdagen zijn goed benut en de sfeer aan tafel in de Stadhouderskamer is "ontzettend goed". We zijn er echter nog lang niet en het kan ook nog wel eventjes gaan duren, denkt ze. Dat deze week, vlak voor de korte onderbreking van de formatie, een beslissende week zou zijn, relativeerde ze. De onderhandelaars gaan gewoon een weekje weg om met hun kinderen en familie te zijn, zei Schippers.

Schippers heeft het idee dat "iedereen aan tafel zit om er een succes van te maken" en zij heeft het vertrouwen dat dit ook mogelijk is. "Als het vertrouwen er niet was, zou een partij of ik het proces stoppen", aldus de informateur. Op de vraag of de partijen er samen uit gaan komen, antwoordde Schippers: "Ik heb het idee dat dit zeker wat kan worden, maar het kan ook hartstikke fout gaan."

Over sommige onderwerpen hebben VVD, CDA, D66 en GroenLinks al overeenstemming bereikt, zei Schippers. Maar er is geen akkoord totdat de partijen het over alle onderwerpen eens zijn, benadrukte ze.

VVD-achterban verdeeld over samenwerking met GroenLinks

De VVD-achterban lijkt niet zo onder de indruk van de waarschuwende woorden die coryfee Hans Wiegel donderdagochtend sprak in De Telegraaf. De krant schreef op basis van gesprekken met "ereleden, partijprominenten en lokale politici" dat een groot deel van de partij samenwerking met GroenLinks niet zou zien zitten.

De werkelijke mening van de achterban is een stuk genuanceerder, blijkt uit een onderzoek onder ruim 1900 VVD-stemmers dat EenVandaag donderdag publiceerde. Bijna zestig procent van de VVD-stemmers vindt dat partijprominenten die niet rechtstreeks betrokken zijn bij de onderhandelingen zich hier ook niet over in de media moeten uitlaten. Over of het een goede zaak is dat de VVD met GroenLinks aan het onderhandelen is zijn de VVD'ers verdeeld. Bijna de helft (49 procent) vindt dit een goede zaak, een bijna zo grote groep (45 procent) vindt het geen goede zaak. 65 procent denkt dat VVD en GroenLinks te veel van elkaar verschillen om er uiteindelijk onderling uit te kunnen komen.

Meer resultaten uit het onderzoek zijn vanaf 18.15 uur te zien in de uitzending van EenVandaag op NPO 1.

Partijen praten na vakantieweek samen verder

VVD, CDA, D66 en GroenLinks praten na komende week verder over de vorming van een kabinet. Dat zeiden VVD-leider Mark Rutte en D66-leider Alexander Pechtold donderdag na afloop van de onderhandeldag tegen aanwezige journalisten. "Er is uiteraard vertrouwen dat het kan, anders zouden we niet doorgaan", zei Rutte over het voortzetten van de onderhandelingen. "Maar of het gaat lukken is echt nog niet te zeggen."

Informateur Edith Schippers houdt om 18.00 uur haar wekelijkse persconferentie over de voortgang van de formatie.

Onderhandelaars om 14.00 uur al verder

De ochtendsessie was zo'n half uur eerder klaar dan gepland en daarom beginnen VVD, CDA, D66 en GroenLinks ook eerder aan hun middagsessie: om 14.00 uur in plaats van 14.30 uur. Hieronder op de foto CDA-leider Sybrand Buma, geflankeerd door zijn medeonderhandelaar Pieter Heerma (links) en zijn woordvoerder Bart van den Brink.

Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Laatste onderhandelingsdag voor korte vakantie

Het is de laatste dag van de onderhandelingen voordat de teams van VVD, CDA, D66 en GroenLinks een weekje vrijaf nemen om nog wat bij te komen van de verkiezingscampagne en eerste onderhandelingsweken. Dat was in het begin van de formatie al zo afgesproken.

Met een korte onderbreking op komst, leek deze donderdag wel eens cruciaal te kunnen gaan worden in de formatie tot nu toe. Hebben VVD, CDA, D66 en GroenLinks voldoende vertrouwen opgebouwd om begin mei verder te praten en echt tot een kabinet te komen? Duidelijk is dat VVD, CDA, D66 en GroenLinks in een serieus stadium van de onderhandelingen beland zijn, schrijft onze politiek verslaggever Thijs Niemantsverdriet donderdag in een analyse over de formatie tot nu toe. Als je goed kijkt, zie je dat zich kleine verschuivingen aftekenen, schrijft hij:

Bij de VVD is de reserve jegens GroenLinks de afgelopen tijd geslonken. Bij de start van de onderhandelingen benadrukten de liberalen vooral hoe groot de verschillen tussen de twee partijen waren. Inmiddels is voorzichtig het besef gegroeid dat een coalitie met GroenLinks misschien wel de enige serieuze optie is. [...] Ook bij GroenLinks zie je het voorzichtig schuiven. De partij begon, net als de VVD, met de nodige scepsis aan de onderhandelingen. [...] Maar de partij zal in deze coalitie veel kunnen binnenhalen op het gebied van klimaat en duurzaamheid, hebben de anderen duidelijk gemaakt.

Foto ANP / Martijn Beekman

In ieder geval één partij heeft deze week van informateur Edith Schippers (VVD) de opdracht gekregen om een onderwerp uit te werken en aan de anderen te presenteren. Doel is om te kijken waar de ruimte zit voor concessies – en of er überhaupt een compromis mogelijk is. Het ligt voor de hand dat het gaat om een ‘moeilijk’ onderwerp: inkomensverdeling, asielbeleid of integratie.

De partijen onderhandelen donderdag twee keer: van 10.15 uur tot 12.45 uur en van 14.30 uur tot 17.00 uur. Voorafgaand aan de ochtendessie zei D66-leider Alexander Pechtold dat het "er soms stevig aan toegaat, maar we maken absoluut stappen". Pechtold "ziet nog wel een hoop problemen".

Informateur Edith Schippers houdt na afloop van de onderhandelingen donderdag, vermoedelijk rond 18.00 uur, haar wekelijkse persconferentie.

Rutte verwacht donderdag geen doorbraak

De onderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks zijn voor woensdag voorbij. VVD-leider Mark Rutte zei na afloop van de middagsessie tegen aanwezige journalisten dat hij niet verwacht dat de partijen morgen al weten of ze er met elkaar uit gaan komen. In Den Haag werd deze week wel gezegd dat donderdag een belangrijke dag is. Volgende week nemen de onderhandelaars een week vrij, om even uit te puffen van de verkiezingscampagne. Als de partijen het niet zien zitten met elkaar, zou het voor de week vakantie een logisch moment zijn om dat tegen elkaar te zeggen.

Rutte zegt te denken dat het meer tijd kost. "Ik kreeg de indruk in de media dat er iets te veel van gemaakt werd. Dat het reces wordt gezien alsof dat bewust zo gepland was", zei de premier volgens ANP. Volgens Rutte is er van zo'n planning geen sprake. "Dat reces is er omdat het er is, en daarmee een onderbreking van de onderhandelingen. Maar daarmee heeft het op zichzelf niet een eigenstandige betekenis."

Meer echt nieuws over de voortgang van de formatie komt vermoedelijk donderdag aan het einde van de dag. Dan houdt informateur Edith Schippers haar wekelijkse persmoment.

In beeld: Rutte belaagd door schoolkinderen

Foto ANP / Martijn Beekman

VVD-leider Rutte werd woensdagmiddag na de eerste onderhandelingsessie van de dag belaagd voor schoolkinderen die met hem op de foto wilden. De onderhandelaars van de vier partijen lieten niets los over de voortgang van hun gesprekken. De tweede ronde onderhandelingen van woensdag begint om 14.30 uur.

Nieuwe onderhandeldag begonnen

De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en GroenLinks gaan deze woensdag twee keer met elkaar om de tafel, zonder de aanwezigheid van experts (zoals gisteren het geval was). De ochtendsessie begon om 10.00 uur en duurt tot ongeveeer 12.30 uur. Woensdagmiddag wordt er opnieuw gepraat, tussen 14.30 uur en 17.00 uur.

VVD-onderhandelaar Mark Rutte, die normaal weinig spraakzaam is voor of na afloop van de sessies, nam woensdagochtend de tijd om de aanwezige pers te woord te staan. Rutte wilde niet kwijt welke thema's de partijen woensdag bespreken, maar benadrukte dat er serieus wordt onderhandeld. En hij beaamde dat het er af en toe hard aan toe gaat aan de onderhandelingstafel in de Stadhouderskamer:

"Het woord knetteren viel en dat past ook wel. Als je met vier verschillende partijen praat over moeilijke onderwerpen, dan knettert het af en toe."

CDA-leider Sybrand Buma had woensdagochtend weinig zin in vragen van de pers. Foto ANP / Martijn Beekman

Wat opvalt aan de huidige onderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks, is dat de partijen niet veel haast lijken te hebben. Te snel gaan, weten ze, is geen goed idee. Wat zijn de andere fouten die ze proberen te vermijden? Onze verslaggevers Petra de Koning en Thijs Niemantsverdriet zetten vijf valkuilen bij een formatie op een rij.

Minister van Financiën komt op bezoek

De minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem (PvdA), komt dinsdagavond op bezoek bij de onderhandelende partijen VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Dit heeft informateur Edith Schippers (VVD) zojuist bekendgemaakt. Het is onbekend waarom Dijsselbloem is uitgenodigd: de onderhandelende partijen doen er geen mededelingen over.

Het is niet ongebruikelijk dat de minister van Financiën op bezoek komt tijdens de formatie. In 2012 werd Jan Kees de Jager (CDA) uitgenodigd op een pikant moment tijdens de onderhandelingen tussen VVD en PvdA. De Jager kwam langs op de dag dat bekend werd dat VVD en PvdA een akkoord hadden gesloten over afschaffing van de 'forensentaks' en de langstudeerboete. Een maand later was het kabinet VVD-PvdA gevormd.

De formatiedag: pensioenen en sociale zekerheid

Een lange formatiedag, inclusief gasten en diner. Dat staat dinsdag op het programma in de Stadhouderskamer. Nadat de partijen zich dinsdagochtend traditioneel terugtrekken in de eigen hoeken van het Tweede Kamergebouw voor de fractievergadering, komen VVD, CDA, D66 en GroenLinks vanaf 14.00 uur weer samen om te onderhandelen.

Althans: bij aanvang van de bijeenkomst wordt er eerst geluisterd. Mariëtte Hamer, voorzitter van de Sociaal-Economische Raad komt voor de tweede keer op bezoek. Ze neemt een goede bekende mee: Kees Goudswaard, hoogleraar economie en voorzitter van een SER-commissie die het kabinet adviseert over de toekomst van de pensioenen. Bij de Universiteit Leiden is Goudswaard sinds 2005 projectleider van het programma 'hervorming sociale zekerheid'.

Nadat met de gasten is gesproken over pensioenen en sociale zekerheid, gaan de partijen weer in onderhandeling. Er is een middagsessie, daarna een diner en vervolgens een avondzitting, tot 20.30 uur. GroenLinks-leider Jesse Klaver schuift dinsdag weer aan, nadat hij vorige week woensdag de onderhandelingen verliet toen zijn moeder in het ziekenhuis werd opgenomen.

Het is de laatste week voor het meireces en een paar dagen vakantie. Hoewel vakantie en onderhandelingen tijdens een formatieproces nog weleens door elkaar kunnen lopen, geldt dit in Den Haag als een belangrijke week. Gaan ze er ook na de vakantie voor, of moeten VVD, CDA, D66 en GroenLinks constateren dat ze inhoudelijk te ver van elkaar verwijderd zijn?

Klaver dinsdag weer aan onderhandelingstafel

Jesse Klaver.

Jesse Klaver. Foto: Bart Maat/ANP

De formatieonderhandelingen zullen dinsdag worden voortgezet met Jesse Klaver. De GroenLinks-voorman verliet woensdagochtend de onderhandelingstafel omdat zijn moeder met spoed in het ziekenhuis moest worden opgenomen. Klaver werd vervangen door oud-partijleider Bram van Ojik. Volgens een woordvoerder van de partij is de toestand van Klavers moeder nog altijd zorgwekkend, meldt ANP.

'Partijen op aantal onderwerpen al stevig in onderhandeling'

De vier partijen zijn op een aantal onderwerpen al "stevig in onderhandeling". Dat heeft informateur Edith Schippers na afloop van de gesprekken woendag gezegd, volgens persbureau ANP. Schippers zei dat de sfeer tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks "heel goed" is en dat de partijen "oprecht" proberen tot een regeerakkoord te komen. "Dat knettert, want het zijn hele verschillende partijen. En of het uiteindelijk gaat lukken, dat moeten we zien".

Deze week hebben de partijen over verschillende onderwerpen gesproken waaronder defensie, buitenlands beleid, klimaat en veiligheid. Op een aantal onderwerpen zouden de gesprekken volgens Schippers niet langer verkennend zijn, maar zouden de partijen "al een aantal stappen verder" zijn. Daarom heeft Schippers ook voorgesteld pas dinsdag weer verder te gaan met onderhandelen. Klaver kan donderdag namelijk niet aanwezig zijn en volgens Schippers is het "wel belangrijk dat je je team compleet hebt om die onderhandelingen goed te voeren". De moeder van Klaver werd woensdag met spoed in het ziekenhuis opgenomen.

Donderdag geen onderhandelingen

VVD, CDA, D66 en GroenLinks onderhandelen deze week niet meer, omdat GroenLinks-leider Jesse Klaver donderdag niet aan de onderhandelingen kan deelnemen. De moeder van Klaver werd woensdag met spoed in het ziekenhuis opgenomen en haar toestand is "zorgwekkend". Om die reden heeft informateur Edith Schippers na overleg met de onderhandelaars besloten dat er donderdag niet wordt onderhandeld, meldt het Bureau Woordvoering Kabinetsformatie.

Schippers houdt met Klaver contact over de toestand van zijn moeder. De onderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks gaan in principe na Pasen (op dinsdag 18 april) verder.

Klaver moest woensdagochtend de formatiebesprekingen verlaten toen hij bericht kreeg over zijn moeder. Hij werd vervangen door Tweede Kamerlid Bram van Ojik, die samen met Kathalijne Buitenweg de sessies op woensdagmiddag (14.30 uur tot 17.00 uur) en woensdagavond (18.00 uur tot 20.00 uur) waarneemt.

Van Ojik vervangt Klaver


Foto ANP / Bart Maat

GroenLinks-leider Jesse Klaver heeft woensdagochtend de onderhandelingen verlaten omdat zijn moeder met spoed in het ziekenhuis is opgenomen. Klaver laat zich in de Stadhouderskamer vervangen door oud-partijleider Bram van Ojik, die onlangs opnieuw als Tweede Kamerlid werd geïnstalleerd.

D66-leider Pechtold zei woensdag voorafgaand aan de nieuwe onderhandeldag, die vooral over veiligheid lijkt te gaan, dat een volgend kabinet waarschijnlijk ook de komende jaren meer aan veiligheid en defensie zal uitgeven. "Bij dit kabinet is al een trendbreuk gemaakt. Niet meer bezuinigen op Defensie en meer geld erbij. En een trendbreuk betekent niet dat je dat na twee jaar laat vallen."

Kamp: VVD doet serieuze poging met GroenLinks

De VVD doet een serieuze poging om tot een regeerakkoord te komen met GroenLinks, ook al zijn de inhoudelijke verschillen tussen de partijen enorm. Dat zei partijprominent en oud-informateur Henk Kamp gisteren bij een bijeenkomst over de formatie in Den Haag. "Je kunt het niet maken dat je onderhandelt maar ondertussen iets anders nastreeft", aldus Kamp. "Als het niet serieus was, waren die onderhandelingen allang weer afgelopen."

Kamp zei ook weinig te voelen voor een coalitie met de ChristenUnie in plaats van GroenLinks, omdat die combinatie in de Tweede én Eerste Kamer slechts een meerderheid heeft van één zetel. "Dan denk je vanaf het begin: kan dat wel? Afsplitsingen zijn toch de trend de afgelopen jaren."

Kamp geldt als een vertrouweling van VVD-leider Mark Rutte en was in 2012 zelf informateur. Hij is nu demissionair minister van Economische Zaken. Eerder kondigde Kamp al zijn vertrek aan uit de Haagse politiek.

Klaver geeft inkijkje in Stadhouderskamer

Nieuws over wat er besproken wordt is er amper, maar toch proberen de onderhandelende partijen hun achterban op de hoogte te houden van het verloop van de formatie. De VVD gaat door met de Facebook Live-sessies die de partij tijdens de campagne ook geregeld hield, GroenLinks houdt de leden op de hoogte in de nieuwsbrief. Partijleider en onderhandelaar Jesse Klaver plaatste vanochtend een filmpje online waarin hij het interieur en de tafelrangschikking in de Stadhouderskamer, de plek waar het allemaal gebeurt, laat zien.

Twitter avatar jesseklaver Jesse Klaver Een kijkje in de stadhouderskamer waar we op dit moment onderhandelen over de formatie! https://t.co/yTCbqCzeck

Onze verslaggever Titia Ketelaar schreef eerder al een stuk over de Stadhouderskamer, volgens kenners "de mooiste kamer van het Binnenhof". Het is het meest oorspronkelijke vertrek in het oudste gedeelte van het Haagse hof. Een voorkamer, géén achterkamer. En op wat kleine aanpassingen na – licht, verwarming en nieuwe stoelen – ziet hij er nog precies zo uit als toen stadhouder Willem V er in 1790 zijn werk- en ontvangstkamer had.

Onderhandelaars praten over veiligheid

Opnieuw een strak vergaderschema in de Stadhouderskamer woensdag: nadat de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en GroenLinks dinsdag al drie keer om tafel gingen met informateur Edith Schippers, staan er voor woensdag opnieuw drie sessies op de agenda: vam 10.00 uu tot 12.30 uur, van 14.30 uur tot 17.00 uur en van 18.00 uur tot 20.00 uur.

Onderwerp van gesprek dinsdag waren in elk geval inkomensverdeling en veiligheid, zeiden Rutte (VVD) en Pechtold (D66) tegen aanwezige journalisten. Woensdagochtend staat de onderhandelsessie ook in het teken van veiligheid. De onderhandelaars ontvangen meerdere experts, te weten de Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp, AIVD-directeur Rob Bertholee, MIVD-directeur Onno Eichelsheim en de directeur-generaal Internationale Samenwerking van het ministerie van Buitenlandse Zaken, Christiaan Rebergen.

Foto ANP / Remko de Waal

Formatietijd, dus een lege Kameragenda

Om 14.00 uur begon de nieuwe vergaderweek voor de Tweede Kamer, traditioneel met het Vragenuur. Debatteren over veel belangrijke onderwerpen zit er voor de onlangs geïnstalleerde nieuwe Kamer voorlopig echter nog niet in. Zoals gebruikelijk bij een demissionair kabinet heeft de Kamer allerlei zaken controversieel verklaard. Dinsdagmiddag wordt hier formeel nog over gestemd. De Klimaatwet van GroenLinks en PvdA wordt bijvoorbeeld controversieel, maar ook een kabinetsbrief over „uitkomsten bestuurlijk overleg tuinbouw”. Ook over asielbeleid, abortus en euthanasie wil de Kamer even niet praten. Het gevolg: een lege Kameragenda. Vorige week donderdag was de plenaire vergadering al om drie uur ’s middags afgelopen – meestal duurt die tot diep in de avond.

In de Eerste Kamer wordt deze dinsdag ook gestemd, maar daar zal niets controversieel worden verklaard. Ook al liggen juist daar de politiek gevoeligste wetten: het associatieverdrag met Oekraïne, de nieuwe wet op de geheime diensten, het boerkaverbod. En controversiële initiatiefwetten zoals het gedogen van de wietteelt en de actieve donorregistratie, beide van D66. „Alles wat door de Tweede Kamer goed genoeg is bevonden om voorgelegd te worden aan de Eerste Kamer, horen wij te behandelen”, zegt SP-fractievoorzitter in de senaat Tiny Kox. „Er is een nieuwe Tweede Kamer, maar wij hebben een ticket tot 2019.”

Onderhandelingen voor vandaag voorbij

De onderhandelingen voor deze maandag zijn voorbij. Al voor 17.00 uur kwamen de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en GroenLinks naar buiten bij de Stadhouderskamer. Over de voortgang van de gesprekken lieten ze tegenover de pers niets los.

Dinsdagochtend wordt er niet onderhandeld, want dan praten de Rutte, Buma, Pechtold en Klaver hun Tweede Kamerfracties bij tijdens de wekelijkse fractievergadering. Later dinsdag staan drie onderhandelsessies gepland, maakte informateur Schippers zojuist bekend: van 14.30u tot 16.00 uur, van 16.15 uur tot 18.15 uur en van 18.30 uur tot 20.30 uur.

Foto ANP / Martijn Beekman

Nieuwe onderhandelweek begonnen

De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en GroenLinks gaan maandag officieel hun derde week in. Zowel in de ochtend (10.00-12.30 uur) als in de middag (14.30-17.00 uur) wordt er onderhandeld onder leiding van informateur Edith Schippers. Voor zover bekend ontvangen de onderhandelaars maandag geen experts en praten zij dus alleen met elkaar.

De afgelopen week, de eerste volle onderhandelingsweek, probeerden de vier partijen allereerst een gezamenlijke missie te vinden, schreven onze verslaggevers Thijs Niemantsverdriet en Petra de Koning zaterdag. Ofwel 'de foto van Nederland' te maken, zoals dat aan het Binnenhof genoemd wordt. Hoe staat het land ervoor? Het mag economisch beter gaan, maar een deel van de kiezer vindt dat het met Nederland de verkeerde kant opgaat. De vier partijen hebben wat dat betreft een probleem, geven ze achter de schermen toe:

D66 en GroenLinks zijn de partijen van de hoog opgeleide optimisten in de Randstad. VVD en CDA hebben meer laag opgeleide kiezers in de regio getrokken, maar ook hun achterban ziet de toekomst vrij zonnig tegemoet. [...] De vier onderhandelende partijen weten: als we geen handreiking doen aan het boze deel van het electoraat, wordt de PVV bij de volgende verkiezingen alsnog de grootste. Maar hoe doe je dat, als je ook onderling de wereld zo verschillend bekijkt?

Lees ook ons Formatieblog van vorige week terug.