Nieuwe Tweede Kamer schuift veel op de lange baan

Controversieel verklaren

Zoals gebruikelijk bij een demissionair kabinet verklaart de Kamer allerlei zaken controversieel. De senaat doet dat niet.

Kamerleden Liesbeth van Tongeren (GroenLinks), Andre Bosman (VVD), Joba van den Berg (CDA) en Mustafa Amhaouch (CDA) twee weken geleden bij een debat in de Tweede Kamer. Foto ANP / Bart Maat

Tweede Kamerleden zijn net vol ambitie begonnen aan hun nieuwe termijn, maar debatteren over echt belangrijke onderwerpen zit er voorlopig niet in. Ze moeten wachten tot er een nieuw kabinet is. Het demissionaire kabinet-Rutte II mag sinds de verkiezingen geen politiek gevoelige, ‘controversiële’, onderwerpen meer afhandelen.

Deze dinsdag stemt de Tweede Kamer over het controversieel verklaren van honderden onderwerpen. De Klimaatwet van GroenLinks en PvdA wordt bijvoorbeeld controversieel, maar ook een kabinetsbrief over „uitkomsten bestuurlijk overleg tuinbouw”. Ook over asielbeleid, abortus en euthanasie wil de Kamer even niet praten. Het gevolg: een lege Kameragenda. Vorige week donderdag was de plenaire vergadering al om drie uur ’s middags afgelopen – meestal duurt die tot diep in de avond.

Dat voelt tegennatuurlijk, zegt CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg, die dit proces nu voor de derde keer meemaakt. „In de campagne vertel je steeds wat je wilt gaan doen en dan moet je daar nu mee wachten.”

Het is een oud gebruik om onderwerpen controversieel te verklaren wanneer het kabinet demissionair is. Bewindslieden moeten sowieso terughoudend zijn, omdat ze niet meer weggestuurd kunnen worden: formeel heeft het kabinet al zijn ontslag ingediend. Daar komt bij dat het nieuwe kabinet de ruimte moet krijgen om een samenhangend geheel aan voorstellen te presenteren. „Niemand wil dat nieuwe kabinet voor de voeten lopen”, zegt de Nijmeegse hoogleraar staatsrecht Paul Bovend’Eert.

Wetsvoorstel Blok

De afgelopen weken hebben de Kamerleden in kleine commissies al besproken wat controversieel is. Dat ging er meestal gemoedelijk aan toe: als één partij een onderwerp controversieel wilde verklaren, was de rest meestal bereid dat verzoek te steunen.

Soms kwam die steun met moeite. In de commissie Veiligheid en Justitie vroegen D66 en GroenLinks om een wetsvoorstel van minister Blok (Justitie, VVD) controversieel te verklaren waarin wordt geregeld dat agenten die geweld gebruiken niet meer automatisch als verdachte worden behandeld. PVV-Kamerlid Lilian Helder maakte bezwaar. Deze wet heeft haast, vond ze. Daarop zei VVD’er Ockje Tellegen: „Inhoudelijk ben ik het met mevrouw Helder eens, maar we zijn hier ook genereus en we gunnen elkaar dingen.” Dus steunde ze het verzoek van D66 en GroenLinks.

Bij de commissie Sociale Zaken was het vooral regeringspartij VVD die vroeg om allerlei onderwerpen controversieel te verklaren. De boodschap was duidelijk: de VVD is klaar met het beleid van de PvdA-bewindslieden Asscher en Klijnsma. Zelfs brieven die de minister en staatssecretaris nog hadden beloofd waren niet meer nodig, vonden de VVD’ers.

In de Eerste Kamer wordt deze dinsdag ook gestemd, maar daar zal niets controversieel worden verklaard. Ook al liggen juist daar de politiek gevoeligste wetten: het associatieverdrag met Oekraïne, de nieuwe wet op de geheime diensten, het boerkaverbod. En controversiële initiatiefwetten zoals het gedogen van de wietteelt en de actieve donorregistratie, beide van D66.

„Alles wat door de Tweede Kamer goed genoeg is bevonden om voorgelegd te worden aan de Eerste Kamer, horen wij te behandelen”, zegt SP-fractievoorzitter in de senaat Tiny Kox. „Er is een nieuwe Tweede Kamer, maar wij hebben een ticket tot 2019.”

Loopt de Eerste Kamer op die manier niet het nieuwe kabinet in de weg? D66-fractievoorzitter Thom de Graaf zegt dat de formerende partijen het maar moeten laten weten als de Eerste Kamer een bepaalde wet nog niet moet behandelen. „Dan kan een nieuwe Tweede Kamermeerderheid een beroep op ons doen. Als ze dat niet doen, zie ik geen reden om te vertragen.”