‘We willen één leider die alle macht heeft’

Turks referendum Als een popster vliegt Erdogan per helikopter in bij een campagnerally waar honderdduizenden Turken hem toejuichen. Ceren is geen fan van de president, maar stemt toch ja. „Hij is de enige echte leider in Turkije”.

Tayyip Erdogan spreekt in het kader van het aanstaande referendum tijdens een 'Vote Yes'- bijeenkomst in Istanbul. Foto Turkse staat

De 17-jarige Omer Kaya baalt enorm. Hij was zondag met een vriendje naar de Istanbulse wijk Yenikapi gegaan om de campagnespeech van president Erdogan te horen. Hij mag nog niet stemmen, maar dit optreden wilde hij niet missen. Ze waren vroeg vertrokken, zodat ze vooraan konden staan.

Toen belde Omers vader. Hij moest onmiddellijk naar huis komen. „Ik had eigenlijk huisarrest, dus ik ben zonder toestemming hierheen gekomen”, zegt Omer beteuterd, terwijl hij aan zijn rode sjaal plukt. „We hebben flink ruzie gemaakt over de telefoon. Ik ben hier om mijn land steunen, maar nu moet ik naar huis.”

Een grote stoet Erdogan-fans trekt richting de haven, waar de manifestatie wordt gehouden. Er komen honderdduizenden Turken, volgens sommige schattingen een miljoen. De meesten dragen vlaggen, petjes en sjaals met het woord evet (ja), of maskers van Erdogans hoofd die langs de weg worden verkocht. Door de menigte rijdt een bus met luidsprekers, waar campagneliederen uit klinken. Af en toe scandeert een groepje: Re-cep Tay-yip Er-do-gan!

„Ik ben hier voor de eenheid van mijn land”, zegt Alparslan Gürbüz (41), een elektricien uit Istanbul die als een van de weinigen niet is uitgedost. „We willen één leider die alle macht heeft. Er zijn veel religieuze en etnische groepen in Turkije, dus we hebben een inclusieve leider nodig. Erdogan is een van ons, een echte Ottomaanse zoon. Hij belichaamt onze essentie: Turk en moslim.”

Supporters van Erdogan houden de Turkse vlag vast en juichen tijdens de ‘Vote yes’-bijeenkomst in Istanbul.
Foto Sedat Suna/EPA
Supporters van Erdogan houden de Turkse vlag vast en juichen tijdens de ‘Vote yes’-bijeenkomst in Istanbul.
Foto Sedat Suna/EPA
Supporters van Erdogan houden de Turkse vlag vast en juichen tijdens de ‘Vote yes’-bijeenkomst in Istanbul.
Foto Turkse staat/EPA

Grote broer

Het is een verklaring die velen geven voor hun steun voor de grondwetswijziging die Erdogan meer macht moet geven. Turkije heeft een sterke leider nodig die het land leidt als een abi, de grote broer in het Turkse gezin die waakt over zijn broers en zussen. Een parlementaire democratie met coalities en compromissen leidt alleen maar tot problemen.

Neem Ceren (28) en Seyhan Bicakci (26), twee seculiere zusjes uit Istanbul. „Ik stem ja, ook al hou ik niet van Erdogan”, zegt Ceren, een geblondeerde huisvrouw die in verwachting is van haar tweede kind. „Als aanhanger van Atatürk vind ik dat Erdogan te veel waarde hecht aan de hoofddoekmensen. Maar hij is de enige echte leider in Turkije. Hij zal het land regeren als één man. Dat is beter dan een regering met veel verschillende partijen.”

De coup was een westers complot om Turkije te veranderen in Syrië en Irak. Een ja-stem is ons antwoord.

Emre Öztemel

De veiligheidsmaatregelen zijn zeer strikt. Sommige wegen naar Yenikapi zijn afgesloten. Er zijn zo’n 5.000 politieagenten op de been, in uniform en in burger. Op daken en andere strategische plekken staan sluipschutters. Bezoekers van de manifestatie moeten twee keer door beveiligingspoortjes, waarna ze worden gefouilleerd. Het is goed georganiseerd en leidt nauwelijks tot oponthoud.

Sommige aanwezigen geven het conflict met Europa als reden voor hun steun voor het presidentiële systeem. „Europeanen kunnen niet begrijpen dat tijdens de coup zoveel mensen de straat op gingen”, zegt Emre Öztemel (34), een gemeenteambtenaar uit Istanbul. „Het was onze tweede onafhankelijkheidsoorlog. Net als in de nadagen van het Ottomaanse Rijk proberen buitenlandse machten ons nu opnieuw te verzwakken. De coup was een westers complot om Turkije te veranderen in Syrië en Irak. Een ja-stem is ons antwoord.”

Bekijk hieronder beelden van de bijeenkomst:

Namen van martelaren

Het enorme plein bij de haven stroomt langzaam vol met mensen. Naast het podium hangen vier grote videoschermen. Ouderen hebben stoelen meegenomen om hun stramme benen te ontzien. Aan de zijkant van het plein hangt een groot zwart doek met de namen van alle martelaren die tijdens de couppoging zijn gestorven. Hun familieleden mogen in het voorste vak, vlakbij het podium. Boven het publiek vliegen drones. Ze maken totaalshots van de rood-witte mensenmassa, die op de schermen getoond worden.

Als voorprogramma playbackt een parlementariër van de AK-partij, die voor zijn politieke carrière een bekende zanger was, campagneliedjes. „De imperialisten houden niet van ons”, zegt hij. Er klinkt boe-geroep uit het publiek. „De PKK houdt niet van ons. De duisternis houdt niet van ons. Wij zijn de onderdrukten. Maar Istanbul houdt wel van ons. Istanbul! Laat je vlaggen zien!” De evet-vlaggen gaan massaal de lucht in.

Foto Toon Beemsterboer
Foto Toon Beemsterboer
Foto Toon Beemsterboer

Het wachten is op Erdogan en premier Binali Yildirim. Zoals popsterren betaamt, zijn ze te laat. Dan verschijnen er twee legerhelikopters aan de hemel. Ze cirkelen een paar keer over het publiek voordat ze de landing inzetten. Alles wordt nauwgezet in beeld gebracht op de schermen naast het podium. Als Erdogan en zijn vrouw uitstappen, klinkt er luid gejuich uit het publiek.

Yildirim spreekt als eerste, maar zijn toespraak kan op weinig enthousiasme rekenen. Hij is lang niet zo’n goede spreker als Erdogan, die zijn toespraken kruidt met korancitaten en dichtregels. Dat blijkt als hij eindelijk het woord neemt. „Istanbul. Ik hou zoveel van je. Als ik je naam in de lucht schrijf, ben ik bang dat die vervliegt. Ik kan alleen aan je denken vanuit het binnenste van mijn hart.”

In het volgende uur passeren alle bekende onderwerpen de revue: de mislukte coup, de prestaties van de AK-partij in de afgelopen vijftien jaar, het conflict met Europa, dat de onstuitbare opmars van Turkije probeert te ondermijnen. Om aan te geven hoe belangrijk het referendum is, zegt Erdogan dat de coalitieregeringen uit het verleden een teken van instabiliteit waren. „Als er stabiliteit was geweest, dan hadden we ons twee keer zo snel ontwikkeld als nu.”

Bekijk hieronder beelden van mensen die onderweg zijn naar de bijeenkomst:

Lees ook: met een Turk is alles makkelijker, over de vraag: wat broeit er onder Turkse Nederlanders?