Trumps actie in Syrië brengt vrede niet dichterbij

Raketaanval

De actie van de VS in Syrië zal de druk op president Assad misschien iets groter maken. Maar de kans dat rebellen weer de overhand krijgen is nihil, en vredesbesprekingen blijven stuklopen.

In 2013 zetten Syrische activisten in Kafranbel een bizarre sketch op YouTube. Kafranbel staat bekend om zijn creatieve boodschappen, gericht op de internationale gemeenschap.

In de sketch worden de Syriërs afgebeeld als holbewoners. Telkens wanneer ze uit hun grotten komen, worden ze neergemaaid met machinegeweren of opgeblazen. Drie personages die de internationale gemeenschap moeten voorstellen, kijken passief toe. Tot een Syrische regeringssoldaat met een gasfles komt aanzetten. De ‘internationale gemeenschap’ gebaart wild tot de soldaat de gasfles overhandigt. Dan worden de holbewoners opnieuw neergemaaid, zonder protest.

De sketch is een aanklacht tegen de internationale reactie na de gasaanval in Ghouta, waarbij meer dan duizend mensen om het leven kwamen. Terwijl VN-inspecteurs de Syrische chemische wapens inzamelden, ging het regeringsleger toen gewoon door met het bestoken van woonwijken met conventionele wapens.

Hij is opnieuw actueel na de verrassende Amerikaanse luchtaanval op de Syrische legerbasis Al-Shayrat, als vergelding voor de gifgasaanval op Khan Shaykhun. Een dag later stegen vanaf Shayrat alweer gevechtsvliegtuigen op om doelwitten in de provincie Homs te bombarderen – met gewone bommen.

De tekst loopt door onder de video.

Of het Syrische regime inderdaad achter de gifgasaanval zat, weten we niet met zekerheid. We zullen het misschien nooit weten. Over de aanval in Ghouta in 2013 verschillen de meningen vier jaar later nog.

Veel experts – en Syriërs zelf – deden er vrijdag het zwijgen toe. Wat moest je hier nu weer van vinden? Het antwoord op de vraag ‘wat dit nu verandert’ kan zijn: absoluut niets, een derde wereldoorlog, of iets daar tussenin.

Speldenprik

Sommige westerse media wezen erop dat Syriërs hun profielfoto op Facebook vervingen door een foto van Trump met de Arabische tekst: Wij houden van u. Maar dat was ironisch bedoeld: een knipoog naar een gelijkaardige actie met de foto van Bashar Al-Assad in het begin van de oorlog.

Wat niet wegneemt dat veel mensen aan oppositiekant dolblij waren met deze eerste Amerikaanse aanval op een regeringsdoelwit sinds het begin van de oorlog. Eén bevelhebber van de rebellen in Hama had het over een ‘keerpunt’ in de oorlog. Alleen: het is goed mogelijk dat het bij deze speldenprik blijft en dat Trumps actie helemaal geen grotere Amerikaanse betrokkenheid inluidt, of een nieuw beleid gericht op het vertrek van Assad.

„Ik zie veel mensen juichen, maar ik betwijfel ten zeerste dat dit een verschuiving van betekenis is,” zegt Emile Hokayem, een expert verbonden aan het International Institute for Strategic Studies in Londen. „Het is goed mogelijk dat Trump dit alleen heeft gedaan omdat hij Obama in het verleden zo vaak heeft beschuldigd van zwakheid.”

Tegenstanders van de Amerikaanse actie merken op dat Assad geen enkele reden had om op dit moment een gifgasaanval te lanceren. Een week eerder had de regering-Trump duidelijk gemaakt dat het vertrek van Assad geen prioriteit meer was. En op de dag van de aanval begon in Brussel een donorconferentie waar de EU van plan was met geld voor wederopbouw over de brug te komen. Dat gaat nu wellicht niet door.

Vreselijk signaal

Volgens Hokayem is dat laatste maar goed ook. „De EU gelooft dat zij door geld te geven voor wederopbouw invloed gaat krijgen op het regime, en zo de terugkeer van vluchtelingen kan bewerkstelligen. Het probleem is dat je geen controle hebt over het besteden van dat geld, en dat het in de praktijk vaak milities zoals Hezbollah zijn die het laatste woord hebben over wie naar waar mag terugkeren. Dus in feite ga je gewoon het regime financieren. Dat is een vreselijk signaal, als je weet dat het regime de grootste verantwoordelijkheid draagt voor het dodental in Syrië.”

Vraag is ook of Damascus wel zit te wachten op Europees geld. Shadi Ahmed, een econoom die de regering adviseert, zei vorige maand in Damascus tegen deze krant: „Het standpunt van de regering is dat Syrië weer opgebouwd zal worden door de vrienden van Syrië. Als de EU wil meedoen, zal zij eerst haar houding tegenover Assad moeten veranderen.”

Arme John Kerry

Dat er over wederopbouw wordt gepraat, suggereert dat de Syrische oorlog in een eindfase is. Het regime is dankzij de steun van Rusland aan de winnende hand, en de kans dat de rebellen ooit nog opnieuw de bovenhand krijgen is gering. (Los van de vraag of dat laatste wenselijk zou zijn, gezien de dominantie van extremistische groeperingen aan rebellenkant.)

Dat de oorlog snel ophoudt, is wellicht wishful thinking. Rusland had gehoopt zijn militaire overwinning te bekronen met een vredesakkoord, buiten de Amerikanen om. Maar het overleg in Astana is net als alle vorige pogingen vastgelopen.

„Het regime heeft de oppositie helemaal niets te bieden”, zegt Thomas Pierret, een Belgische professor aan de Universiteit van Edinburgh. „Het was niet bereid tot een compromis toen het zwak stond, dus waarom zou het dat wel zijn nu het sterk staat?”

Andrew Exum, die onder Obama onderhandeld heeft met de Russen, ziet wel een lichtpunt. „Die arme John Kerry had in de laatste jaren van de regering-Obama geen stok om mee te slaan en weinig om mee te zalven. Aan het eind moesten we de Russen praktisch smeken om toch maar wat hulp binnen te laten in Oost-Aleppo. Als een van de onderhandelaars vond ik de hele ervaring vernederend”, schrijf Exum in The Atlantic.

„Rex Tillersons positie is geheel anders. Tillerson kan nu een vergaderzaal binnenlopen en iedereen rond de tafel weet dat deze president wel bereid is om geweld te gebruiken. Bashar Al-Assad hoeft nog niet meteen een datsja te kopen in Sotsji, maar hij zou er wel goed aan doen alvast een vastgoedmakelaar in de arm te nemen.”