Bakkeleien om extra geld overtuigt niet erg

Altijd leuk om de jongens en meisjes van Financiën eens naar de rechtsstaat te laten kijken – ongehinderd door dogma’s over criminaliteit en handhaving. Deze week kwam de ‘Ombuigings- en intensiveringslijst’ uit, bedoeld als ambtelijk advies bij ‘mogelijke politieke keuzes’. Een prachtig Haags stuk, inclusief dubbele bodem speciaal voor de stuurlui aan wal.

Sommige ‘mogelijke keuzes’ hebben die lijst namelijk wel gehaald en andere niet. Daar zie je de vierde macht dus aan het werk – de koele rekenaars, die weten wat wel werkt en wat juist niet. Denk hierbij even heel sterk aan de klassieke Britse tv-serieYes, Minister’, waarin de politieke hoofdpersoon regelmatig van een gekoesterde illusie werd beroofd, door deze of gene civil servant met meer kennis en ervaring.

Zo’n stuk is een baken van nuchterheid in het lobbylawaai dat al weken overheerst. Ik verzamelde de afgelopen maanden vele brieven en rapporten waarin over tekorten in de rechtshandhaving werd geklaagd. En of er her en der maar wat miljoenen of miljarden extra uitgegeven kunnen worden. Ook die stukken waren trouwens geschreven door topambtenaren, vaak dezelfden die medeverantwoordelijk waren voor de toestand die nu moet worden gerepareerd. Een miljardentango dus, uitgevoerd door de ambtelijke schaal 18, voor het open raam van de formateur, die naar verluidt ‘veiligheid’ heel belangrijk gaat vinden.

Openbaar Ministerie en lokaal bestuur vroegen in een NRC-interview al in januari om 4.500 extra agenten, onder wie 700 wijkagenten, á raison van een miljard extra. De vakbonden van politie en militairen eisten begin maart voor veiligheid inclusief defensie zelfs 4,5 miljard extra. Vijf Brabantse burgemeesters achtten half februari 150 miljoen voor een ‘deltaplan tegen drugscriminaliteit’ gewenst, vooral in hun regio. Het onderzoeksinstituut HiiL wil deze maand eenzelfde bedrag om innovatie in het rechtssysteem een beslissende duw te geven. Rechtspraak, OM en politie eisten vorige week 100 miljoen extra jaarlijks om de ‘informatievoorziening in de strafrechtketen’ op orde te brengen. Hoe meer er gevraagd wordt, hoe minder het overtuigt.

Het wordt door de koele rekenjongens van Financiën allemaal netjes besproken. Op de 260 miljard rijksuitgaven zijn de 10,7 miljard voor veiligheid vrij overzichtelijk, dus ze maken korte metten. Daarbij is de lijst suggesties om het met mìnder te doen interessanter dan de vraag of extra uitgaven ook wat opleveren. Dat is met ‘veiligheid’ altijd een probleem – het rendement bestaat voor de helft uit gevoel.

Bij voortgaande daling van de criminaliteit staan er over vijf jaar intussen wel nog eens 2.200 cellen van de ruwweg 11.500 permanent leeg. Het sluiten ervan levert zomaar 130 miljoen op. Minder criminaliteit betekent uiteraard ook minder werk. Ook voor politie en magistraten – daar zou het Rijk met 4500 plaatsen minder toe kunnen. Op detentie kan verder worden bespaard door álle celstraffen korter dan een maand te vervangen door taakstraffen of boetes – 10 miljoen opbrengst in 2023. Financiën gelooft trouwens meer in werkstraffen en enkelbanden dan in (langere) celstraffen. De doelstelling ‘bescherming samenleving en voorkomen recidive’ wordt er niet ‘per definitie mee behaald’.

Over de organisatie van de politie is Financiën duidelijk. Daar kan veel efficiënter gewerkt worden, mits politiek en bestuur bereid zijn het ‘dubbele slot’ op te geven – de bindende politieke afspraken over het aantal agenten in dienst en waar die hun tijd aan moeten besteden. De korpsleiding mag nu dus mensen en middelen niet naar eigen inzicht verdelen, wat nogal een handicap is. Er is ‘minder, maar beter blauw’ nodig, zegt Financiën en een ‘kwaliteitsslag’. Met minder, maar duurdere agenten gaat het beter; ik hoop dat de politiek zo’n boodschap kan verwerken. Het gaat immers recht in tegen de diep gewortelde cultuur waarin de minister voor ieder incident verantwoordelijk wordt gehouden. En waar iedere parlementariër hoofdagent speelt en steeds nieuwe prioriteiten uit de mouw schudt.

De auteur is juridisch commentator. Facebook: nrcrecht