Wat hebben die 59 Tomahawks geraakt?

Interventie in Syrië Tomahawks zijn een duur maar doeltreffend wapen. De schade aan luchtmachtbasis Shayrat lijkt beperkt. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de Russische aanwezigheid op de basis.

Op beelden van de Syrische staatstelevisie zijn beschadigde hangars te zien op de luchtmachtbasis Shayrat. Beeld: Syrische tv via AP

Rond tien over half vijf vrijdagochtend schieten de torpedobootjagers USS Porter en USS Ross vanuit de Middellandse Zee 59 Tomahawks de lucht in. De kruisvluchtwapens zetten met een snelheid van bijna 900 kilometer per uur koers richting de westelijk gelegen luchtmachtbasis Shayrat in Syrië.

Vanaf deze basis steeg afgelopen dinsdag, volgens de Amerikanen, een Syrische bommenwerper op die een gifgasaanval uitvoerde op het door rebellen gecontroleerde dorp Khan Shaykhun. Daarbij kwamen vermoedelijk zo’n 90 mensen, onder wie veel kinderen, om het leven.

Zeker is dat er in het verleden chemische wapens lagen op de basis in Shayrat. Het was een van de locaties die het regime van president Assad in 2013 aanwees als opslagplaats. De wapens zouden daar vervolgens zijn weggehaald door de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW), maar het is altijd de vraag gebleven of Assad alles heeft overgedragen.

Vermoedelijk rond een uur of vijf vrijdagochtend (Nederlandse tijd) slaan de 59 Tomahawks een voor een in op de uitgestrekte luchtmachtbasis. Hun explosieve lading van 450 kilo, vergelijkbaar met die van een gemiddelde vliegtuigbom, treft volgens een Amerikaanse verklaring vliegtuigen, hangars, munitiebunkers en luchtafweersystemen. Overigens kosten Tomahawks 1,5 miljoen dollar per stuk: de aanval heeft dus zeker een kleine 90 miljoen dollar gekost.

Dat de Amerikanen ondanks de hoge kosten voor Tomahawks kozen, heeft alles te maken met de geavanceerde Russische S-400 luchtafweerraketten die vanaf een vliegbasis bij Latakia het volledige Syrische luchtruim bestrijken. Amerikaanse gevechtsvliegtuigen zouden het risico lopen te worden neergeschoten. De Russische luchtafweersystemen worden door sommige defensiedeskundigen ook in staat geacht de laag vliegende Tomahawks neer te halen. Onduidelijk is of de Russen dat vrijdagochtend hebben geprobeerd.

Bekend om doeltreffendheid

Het Russische ministerie van Defensie meldt in de loop van vrijdag dat de schade aan Shayrat beperkt is gebleven. Een Russisch televisiestation toont vermeende beelden van de basis waarop te zien is dat een startbaan en diverse hangars nog intact zijn. Ook zouden tientallen Tomahawks hun doel hebben gemist. Dit laatste is onwaarschijnlijk. Toen de wapens tijdens de Eerste Golfoorlog in 1991 voor het eerst werden ingezet, raakte een flink deel inderdaad van koers. Sindsdien zijn ze geperfectioneerd en staan de Tomahawks bekend om hun doeltreffendheid. Volgens het Amerikaanse ministerie van Defensie miste maar één Tomahawk zijn doel.

Dat de schade beperkt is gebleven, zou wel goed kunnen. De Russen maken bij hun militaire steun aan Assad ook gebruik van vliegbasis Shayrat. Van daaruit werden rebellen in de provincie Idlib en IS-strijders rond de antieke stad Palmyra bestookt. De Russen zouden er momenteel enkele Mi-35 en Ka-52 gevechtshelikopters hebben gestationeerd. Om een directe confrontatie te voorkomen, werden ze vooraf door de Amerikanen op de hoogte gesteld van de aanval. „Ik denk dat dat enkele uren vooraf is gebeurd”, zegt defensiedeskundige Ko Colijn van Instituut Clingendael. „In ieder geval tijdig genoeg om de schuilkelders op te zoeken.”

Het dodental van de aanval stond vrijdagavond op zeven Syrische slachtoffers, wat gezien het grote aantal Tomahawks vrij beperkt is. Berichten van Syrische staatsmedia over zo’n tien burgerdoden konden niet worden bevestigd. De berichten over de aantallen vernietigde Syrische gevechtsvliegtuigen, toestellen van het type SU-22 , SU-24 en Mig-23, liepen vrijdag uiteen van zeven tot veertien. „Ik denk dat de Syriërs een aantal toestellen op tijd hebben laten vertrekken, aangezien er normaal wel zo’n twintig tot dertig gevechtsvliegtuigen op Shayrat zijn gestationeerd”, aldus Colijn.

Hij verwacht dat de schade aan de start- en landingsbanen van het vliegveld binnen een week kan worden gerepareerd. Colijn ziet de aanval dan ook vooral als een politiek signaal aan Assad. „Denk eraan. Volgende keer dat je chemische wapens inzet, zullen we je weer raken.”