Commentaar

Onbesuisd debuut als commander in chief en leider van de vrije wereld

Trump

Op de 77ste dag van zijn presidentschap besloot Donald Trump 59 kruisraketten te laten neerdalen op een luchtmachtbasis in Syrië. De aanleiding hiervoor was, zo sprak hij tot zijn mede-Amerikanen, de aanval dinsdag vanaf deze basis op Syrische mannen, vrouwen en kinderen, met zenuwgas. Trump klonk oprecht in zijn afschuw dat beautiful babies een afschuwelijke dood stierven. Tegelijkertijd is bekend dat er dagelijks kinderen het slachtoffer worden van de voortslepende Syrische burgeroorlog. Dat deze voor velen onverwachte Amerikaanse aanval tegen het regime van president Bashar al-Assad juist nu werd ingezet, motiveerde Trump „met essentiële Amerikaanse veiligheidsbelangen” die in het geding zijn. Daarmee, zo vermoeden analisten, kan alleen maar dat verboden massavernietigingswapen sarin bedoeld zijn, dat volgens Turkije nu opnieuw door Assad is gebruikt om zijn eigen burgers te verdelgen.

Vanuit dat oogpunt kan op zich begrip worden opgebracht voor de Amerikaanse strafexpeditie. Maar met de toevoeging dat deze onbesuisd was en riskant gezien het gevaar voor onbeheersbare escalatie.

Het is immers niet helder of dit een eenmalige operatie was danwel het begin van een nieuwe Amerikaanse interventie in het Midden-Oosten. Duidelijk is wel dat Trump weer eens precies het tegenovergestelde heeft gedaan, van wat hij eerder heeft aangekondigd. De VS zouden immers niet langer de politieman van de wereld zijn. De relatie met Rusland die onder Barack Obama tamelijk ijzig was, zou worden gerepareerd. En vorige week nog verkondigde het Witte Huis dat Assad zou kunnen aanblijven als president. De vijand, dat was Islamitische Staat.

Maar nu is Amerika in actie gekomen, tegen Assad en dus tegen de belangen van Moskou. Het Kremlin steunt de Syrische president immers. Zelf zei Trump dinsdag „als de wereld verandert, verander ik mee”. En dat maakt de president van de VS eerder een risico dan een waarborg voor stabiliteit.

Behalve de verdediging van essentiële Amerikaanse veiligheidsbelangen kan Trump ook nog andere motieven hebben gehad om het vuur te laten neerdalen uit de hemel in Syrië. Hij zou niet de eerste president zijn die problemen in de binnenlandse politiek compenseert met militair machtsvertoon ergens in de wereld. Als de president oorlog voert, schaart de natie zich eendrachtig achter hem, zo is de gedachte.

Mogelijk ook wilde Trump zijn Chinese gast Xi Jinping, die voor 24 uur in zijn resort Mar-a-Lago verbleef, iets duidelijk maken. Een waarschuwing aan de secretaris-generaal van de Communistische Partij van China dat Amerika ook tegen Pyongyang zou kunnen optreden, als hij zijn marionet Kim Jong-un niet onder controle houdt. En passant heeft hij zijn belangrijke gast daarmee aanzienlijk gezichtsverlies bezorgd.

Of Trumps actie effectief was, valt te bezien. De Republikeinse president volgt nu de facto de Democratische lijn van interventionisme. Dat is hem thuis al komen te staan op nieuwe kritiek uit eigen gelederen.

Voorlopig is het resultaat van Trumps eerste zichtbare daad als commander in chief dat zijn minister van Buitenlandse Zaken nu volop aan het werk moet om de schade herstellen in de relaties met Rusland en China. Zijn beter in internationale betrekkingen ingevoerde diplomatieke staf zal de president duidelijk moeten maken dat voor het beslechten van levensgevaarlijke conflicten zoals die in Syrië, het forum van de VN Veiligheidsraad nog altijd de meest geëigende optie is.

Trump beëindigde zijn toespraak tot de burgers van Amerika met de sinds Ronald Reagan gebruikelijke frase God bless America (Moge Gods zegen rusten op Amerika, red.). Maar hij ging vervolgens verder: „and the entire world” (…en op de hele wereld, red.). Daarmee was Trump de eerste president die Gods zegen voor de hele wereld vroeg. Dat, en zijn oproep aan alle beschaafde landen ter wereld om samen met de VS een einde te maken aan het bloedvergieten in Syrië, duidt er op dat Trump mogelijk doordrongen raakt van zijn verantwoordelijkheid niet alleen als president van de VS maar als leider van de vrije wereld. De president die vrijdag sprak was in ieder geval een andere dan de boze America First-activist die gitzwarte visioenen schetste bij zijn inauguratie. Dat is misschien een lichtpunt.