Interview

Opeens had hij een sleutelpositie tussen Trump en Erdogan

Interview | Kamil Ekim Alptekin

De Turks-Nederlandse zakenman en lobbyïst Kamil Ekim Alptekin betaalde generaal Michael Flynn om inlichtingen over Gülen te verzamelen. En om hem te ontvoeren? „Over ontvoeren is niet gesproken.”

Kamil Ekim Alptekin Foto Frank Ruiter

Begin dit jaar had de Turks-Nederlandse lobbyist en zakenman Kamil Ekim Alptekin de kaarten in handen om de wereldpolitiek te beïnvloeden. De veertigjarige onderwijzerszoon uit het Utrechtse Kanaleneiland bevond zich, tot zijn eigen verbazing, in een sleutelpositie tussen twee machthebbers: de Turkse president Erdogan en de Amerikaanse president Donald Trump.

In de maanden voor Trumps verkiezing had hij zijn positie tussen die twee mannen – aldus Alptekin zelf – gebruikt voor het verbeteren van de relatie tussen Turkije en de VS, door „de waarheid” over de duistere kanten van de in de VS wonende Turkse geestelijke Fethullah Gülen aan het licht te brengen. Hij had daar ruim een half miljoen dollar voor over. Net als Erdogan vindt hij Gülen staatsvijand nummer één.

De Amerikaanse pers heeft een andere lezing van zijn lobbywerk: volgens The Wall Street Journal en CNN probeerde Alptekin Gülen zwart te maken in de VS en zelfs te laten ontvoeren naar Turkije. Daar zou Gülen terecht moeten staan voor zijn vermeende rol in de Turkse couppoging in de zomer van 2016.

Met de Amerikaanse pers, die een klopjacht op hem inzette, praat hij niet meer. Hij vindt dat hij ten onrechte wordt weggezet als een marionet van Erdogan, die probeerde invloed te kopen bij het team-Trump. Aan NRC wil hij – na een eerdere ontmoeting in november in Istanbul – wel vertellen wat er volgens hem precies wel en niet is gebeurd. Hoe werd hij van de ene op de andere dag een sleutelfiguur in een geopolitieke kwestie? En wat waren precies zijn eigen belangen?

„Het had kunnen lukken, maar op dit moment is het een zooitje”, zegt Alptekin. En dan moet hij heel hard lachen.

Stedelijk Gymnasium

Ekim Alptekin is even over uit zijn woonplaats Istanbul, waar hij zich slecht op zijn gemak voelt sinds zijn lobby voor de Turkse zaak breed is uitgemeten in de media. Hij zit op het terras van restaurant Wilheminapark in Utrecht, midden in het gelijknamige park om de hoek van zijn oude middelbare school, het Stedelijk Gymnasium. Gebotoxte bejaarden en lokale vastgoedondernemers lunchen er in de lentezon. De keuken van chefkok Pieter Jobse is er „klassiek Frans geörienteerd, maar geheel eigentijds”. Coquilles, langoustines, heilbot.

Alptekin verwacht de komende maanden vaker in Nederland te zijn, waar zijn zus woont en zijn moeder vaak verblijft. In Turkije wordt hij bedreigd door politieke tegenstanders. Gülenisten, vermoedt hij.

Dat hij korte tijd in de positie was om zich met mondiale kwesties te bemoeien, was toeval. Via een Amerikaanse zakenrelatie stond hij in contact met de Amerikaanse oud-generaal Michael Flynn. In januari en februari was Flynn 24 dagen lang – tot hij in ongenade viel – de belangrijkste veiligheidsadviseur van Donald Trump. Daarnaast had Alptekin excellente connecties in Turkije, waar hij in het dagelijks leven privévliegtuigen en luxe-appartementen aan de Bosporus verhandelt.

Alptekin vindt, dat kan hij niet vaak genoeg zeggen, dat „het Westen totaal niet begrijpt hoe heftig de couppoging tegen Erdogan was.” Ook de „leugens” over zijn eigen rol en die van generaal Flynn in de vermeende plannen voor de ontvoering van Gülen is hij zat. „Flynn en ik zijn altijd te goeder trouw geweest en hebben altijd in lijn met de wet gewerkt.”

De eerste keer dat zijn naam opdook als lobbyist in de VS was op 15 september 2016. Op die dag registreerde de Flynn Intel Group, het inlichtingenbedrijf van Flynn, een klus in het lobbyregister van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden. Opdrachtgever: Inovo b.v., Alptekins bedrijfje uit de Utrechtse nieuwbouwgemeente Vleuten.

Medio november vertelde hij aan NRC dat dit een „bescheiden research- en lobbycontract” betrof met als doel het „gebrek aan vertrouwen in de trans-Atlantische relatie en dan met name met Turkije te onderzoeken.” Alptekin zei indertijd dat hij als tussenstation fungeerde voor een Israëlisch energiebedrijf, dat wilde investeren in Turkije. Dat had voor „enkele tienduizenden” dollars geopolitieke analyses bij hem besteld. Die opdracht had hij doorgezet naar Flynn.

Flynn kende een hele korte carrière in de regering-Trump. Hij werd benoemd tot nationaal veiligheidsadviseur, maar toen kwam uit dat hij had gelogen over zijn contacten met Rusland tijdens de campagne. Drie weken na zijn inauguratie ontsloeg Trump de generaal. Flynn is nu een van de hoofdpersonen in het onderzoek van het Congres en de FBI naar contacten tussen Rusland en de Trump-campagne.

Begin maart deed Flynn onder druk van zijn advocaten een aanvullende registratie van de klus voor Inovo b.v. Zijn bedrijf bleek niet enkele tienduizenden, maar 530.000 dollar van Alptekin te hebben ontvangen. Bovendien zou de opdracht „zo kunnen worden opgevat” dat niet een klein bedrijfje uit Vleuten, maar vooral „de republiek Turkije” van zijn lobbywerk had geprofiteerd, aldus het document.

Dat beschreef ook een (nooit voltooide) propagandafilm die Flynn wilde laten maken over Fethullah Gülen, en een digitaal affiche, getiteld Gülenopoly. Daarop werden de „infiltratie”, „fraude” en „misbruik van onderwijsgeld” door gülenisten in de VS uitgelegd. Ook had Flynn Intel op een Congreslid ingepraat en had Flynn op verkiezingsdag op een populaire politieke website verklaard dat Gülen de Turkse equivalent van Osama bin Laden is.

Alptekin zit in zijn maag met de nieuwe, gedetailleerde registratie. Die was volgens hem „niet nodig” en schetst een verkeerd beeld. „Ik heb de uitspraken van Flynn over Gülen niet besteld. Bovendien kloppen ze niet helemaal. Het is nu net alsof ik de lange arm van Turkije ben, maar dat is pertinent niet waar. Het geld dat ik naar Flynn overmaakte kwam niet van de Turkse overheid, maar was van mijzelf.”

Een deel van het bedrag leende Alptekin naar eigen zeggen van zijn vrouw, een Azerbeidjaans fotomodel met wie hij drie jonge kinderen heeft. De rest hield hij over aan zijn klus voor het Israëlische gasbedrijf, Ratio Oil Exploration. „En ik heb nog 80 duizend euro van Flynn teruggekregen omdat ik niet tevreden was over zijn lobbywerk.”

Gastarbeiders

Ekim Alptekin werd veertig jaar geleden geboren in het Utrechtse Kanaleneiland, een nieuwbouwwijk waar veel migranten een woning vonden. Zijn ouders waren leraren, door de Turkse overheid naar Nederland uitgezonden om de kinderen van gastarbeiders hun moederstaal te leren en ze voor te bereiden op de geplande terugkeer.

Het liep anders. De gastarbeiders bleven, net als de familie Alptekin. Ekim kon goed leren en was van jongs af aan ambitieus. Hij zette alle stappen die hem naar een topbaan in de advocatuur of het Nederlands bedrijfsleven zouden leiden: Stedelijk Gymnasium, het net geopende University College van de Universiteit Utrecht, Utrechts Studenten Corps, stages bij D66, het Amerikaanse Congres en Interpol.

Maar de Turkse zaak, en de kansen die Turkije als groeieconomie biedt, lonkten. Mede geïnspireerd door zijn vader, die zijn leven lang vanuit Utrecht de Turkse pers en politiek nauwgezet bleef volgen.

Na zijn afstuderen in 2001 ontwikkelde Alptekin zich tot een veelzijdig ondernemer. Hij is al jaren lid van de VVD. In 2005 richtte hij Inovo op, dat zich richtte op advies voor investeringen in de snelgroeiende Turkse vastgoedmarkt. Later ging hij aan de slag als ontwikkelaar van luxe-appartementen in Istanbul en verkocht hij vliegtuigen en defensieapparatuur. Camera’s voor politiehelikopters bijvoorbeeld.

Met die laatste business is hij gestopt, zegt hij. „Het was niet te doen. Steeds opnieuw werd ik dwarsgezeten door gülenisten. Die zijn in de hele Turkse samenleving geïnfiltreerd. Als op het laatste moment een order van de politie werd afgezegd, wist ik hoe laat het was.”

De interesse van de Turkse elite voor luxe vastgoed en betaalbare privévliegtuigjes bracht Alptekin in contact met de juiste mensen in Istanbul – zakenlieden en politici. Ook in de VS bouwde hij aan een netwerk van invloedrijke ondernemers. Eén daarvan was de Iraans-Amerikaanse consultant Bijan Rafiekian, die in 2011 vicepresident werd van Alptekins luchtvaartbedrijf.

Drie jaar later richtte deze Rafiekian samen met Flynn de Flynn Intel Group op. Zo kreeg Alptekin opeens directe toegang tot de macht in Washington DC.

Steeds opnieuw werd ik dwarsgezeten door gülenisten. Die zijn in de hele Turkse samenleving geïnfiltreerd

Een ontmoeting

Inmiddels zijn zijn kansen gekeerd. Dat komt door de val van Flynn, maar vooral door een verhaal in The Wall Street Journal, eind maart. Daarin stond een ontmoeting beschreven die Alptekin had georganiseerd, en die volgens het artikel veel verder ging dan een poging tot het beïnvloeden van de beeldvorming rond Gülen.

Het betreft een avondlijke bijeenkomst op 19 september vorig jaar in een vergaderzaaltje van het historische Essex House Hotel, dat uitkijkt over Central Park in New York. Aanwezig: Flynn, diens rechterhand Rafiekian, Alptekin, de Turkse ministers Cavusoglu van Buitenlandse Zaken en Albayrak van Energie (tevens schoonzoon van Erdogan), een Turkse ambtenaar en James Woolsey – baas van de CIA onder Bill Clinton, later Trump-aanhanger en lid van de raad van advies bij Flynn Intel.

Bij die bijeenkomst zou Flynn met de Turkse ministers hebben gebrainstormd over mogelijkheden om Gülen zonder tussenkomst van een rechter de VS uit te krijgen. Dat zou neerkomen op een ontvoering. Bron van dit verhaal: diezelfde Woolsey, die tegenover The Wall Street Journal en later ook op CNN uitgebreid zijn verhaal deed over de „verdachte” en „mogelijke illegale” handelwijze van Flynn en de Turken.

Woolsey tegenover The Wall Street Journal:

We hebben nooit een voorstel aan meneer Alptekin gedaan

Woolseys echtgenote Nancye

Zo’n beetje het enige dat klopt aan Woolseys verhaal, zegt Alptekin, is dat de bijeenkomst heeft plaatsgevonden. „Ik heb indertijd het zaaltje geregeld, gezorgd voor flesjes mineraalwater en het transport naar het hotel. Het was sowieso een wondertje dat het lukte om deze mensen bij elkaar te krijgen. Iedereen was in New York vanwege de jaarvergadering van de Verenigde Naties, maar de Turkse ministers wisten in eerste instantie helemaal niet wie Flynn was.”

„Ik heb hen uitgelegd dat de oud-generaal een cruciale adviseur van Trump was. Dat hielp een beetje, maar Trump was op dat moment niet meer dan presidentskandidaat. De kans dat hij zou winnen werd zeer laag ingeschat. Ik heb heel hard mijn best gedaan de Turkse ministers te overtuigen. Ik besefte natuurlijk wel dat het op mij zou afstralen als Trump onverhoeds de verkiezingen zou winnen. Dan was ik het die al deze mensen bij elkaar had gebracht. En gelukkig lukte het. De ministers hadden nog wel een gaatje ’s avonds laat, na het diner.”

„Ik denk dat de bijeenkomst een uur geduurd heeft. Daarvan ging het ongeveer een kwartier over de coup tegen Erdogan in juli. Alles gebeurde op een hoog, politiek correct niveau. Het ging maar heel kort over de uitlevering van Gülen. Over ontvoeren is niet gesproken, zelfs niet grappend. De Turken hadden wel klachten over het Amerikaanse beleid in Syrië. En Flynn sprak over de radicale islam, maar dat doet hij altijd.”

Woolsey liegt dus, zegt Alptekin. „Hij zegt bijvoorbeeld in de Amerikaanse pers dat hij pas na drie kwartier binnenkwam en toen midden in een gesprek over de ontvoering van Gülen viel. Dat is flauwekul: hij was er vanaf het begin. Hij was gearriveerd in een limousine die ik voor hem besteld had. Een groot deel van de tijd leek het trouwens of hij zat te dutten. Hij is niet meer de jongste.”

Alptekin beseft dat hij hard zal moeten knokken voor zijn gelijk, want de wereldpers hecht meer geloof aan de woorden van een oud-CIA-directeur dan aan de zijne. „Ik heb geen idee waarom Woolsey dit doet. Wellicht voelt hij zich gepasseerd. Ik heb vorig jaar met hem om de tafel gezeten omdat ook hij samen met zijn vrouw voor de Turkse zaak wilde gaan lobbyen. Tien miljoen dollar wilde hij daarvoor hebben. Ik vond dat veel te duur. Flynn wilde de klus aannemen voor een half miljoen.” Woolseys echtgenote Nancye zegt in een reactie: “We hebben nooit een voorstel aan meneer Alptekin gedaan.”

Rechtgeaarde Turk

Alptekin heeft als rechtgeaarde Turk gedaan wat hij kon, vindt hij. De couppoging heeft zijn tweede vaderland een collectief trauma bezorgd. „Hier in Nederland snappen mensen gewoon niet hoe heftig die nacht is geweest. Gevechtsvliegtuigen hebben ons parlement aangevallen!” Alptekin vindt: laat Erdogan maar orde op zaken stellen met het referendum, volgende week, dat de president meer macht moet geven.

Er is hier sowieso veel onbegrip, vindt hij. „Als je als Turk in Nederland opgroeit wil je steeds opnieuw bewijzen dat Turkije niet is wat mensen ervan denken. Ik neem vaak Nederlanders mee naar Turkije om te laten zien dat het beeld van Turken als mensen die schapen slachten op hun balkon op vier hoog in Kanaleneiland nergens op slaat.”

De geschiedenisleraar op het Stedelijk Gymnasium heeft hem vroeger weleens de klas uit gestuurd wegens zijn heftige opvattingen over politiek, zegt Alptekin tot slot. „Hij zou me nu eens moeten zien.” En dan moet hij weer heel hard lachen.