16 keer besparen in de keuken

In de keuken zijn we de hele dag in de weer met stroom, gas en andere energie. Doen we dat slim genoeg? Kun je daarop besparen? Tips voor een zuinige keuken. Goed voor de portemonnee en het milieu.

Illustraties XF&M

Kookplaat

Gas of elektrisch? Dat hangt er vanaf. Elektrisch heeft de schijn tegen, want elektriciteit wordt meestal uit gas gemaakt, en daarbij treden flinke verliezen op. Je kunt dat gas dus beter zelf verbranden. Maar als je elektriciteit wordt gemaakt uit wind, zon of water is die wel beter: gas is een fossiele energiebron die bij verbranding CO2 produceert. Neem wel een inductieplaat, de zuinigste elektrische variant. Moet je nu een keuken inrichten, kies dan voor inductie. Gas is op z’n retour.

Pannen

Beter te groot dan te klein. Bij te kleine pannen speelt de kookvlam rond de pan en dat is zonde. Doe zo weinig mogelijk water bij de aardappels en de groente, dan heb je een kortere kooktijd. Houd de deksel erop tijdens het koken.

Bij gas is een aluminium pan licht in het voordeel ten opzichte van een stalen pan, vooral bij iets wat maar kort wordt verwarmd. Aluminium kan alleen slecht tegen zuren (appelmoes, rabarber) en tegen de vaatwasser. Op een inductieplaat heb je niks aan aluminiumpannen; daarop worden alleen stalen en gietijzeren pannen warm.

Snelkookpan

Bespaart altijd energie en dus zeer aan te bevelen, vooral voor alles wat lang moet: runderlapjes, bouillon, bonen, zilvervliesrijst, etc. Koop er wel een die ook op een inductieplaat werkt, ook als je nog gas hebt.

Afzuigkap

Zeker in open keukens is een afzuigkap tegelijkertijd noodzaak en exporteur van kostbare interieurwarmte. Circulatiekappen hebben dat euvel niet, maar werken veel minder goed. Zet ’m niet te lang aan, en ook niet te hard, zeker in de winter. Bekijk of je de verlichting in de kap kunt vervangen door energiezuinige ledlampjes, of koop er een waar die al in zitten.

Magnetron

Heel geschikt voor opwarmen en koken in de schaal zelf. Overtuigend voorbeeld: havermoutpap in een schaaltje. Onmiddellijk klaar voor consumptie en geen lijmerige resten in de steelpan. Aardappels en alles waar maar weinig water bij hoeft, kunnen ook in de magnetron.

Voor snel ontdooien is de magnetron heel geschikt, zet ’m dan wel op een lage stand. Voor het milieuvriendelijkst ontdooien: zet die diepvrieskip een nacht van tevoren in de koelkast. Dan levert zij ook nog een bescheiden bijdrage aan de koeling.

Waterkoker

Is een waterkoker beter dan een fluitketel op het gas om thee te zetten? Een fluitketel is iets in het voordeel, maar niet veel. Belangrijk is om niet te veel water op te zetten, reken uit hoeveel water je nodig hebt en houd het peilglas van de waterkoker in het oog. Bij een fluitketel is dat weer moeilijker.

Koelkast

Een koel-vriescombinatie van acht jaar oud heeft een voltooid leven en moet naar het milieudepot, ook als hij het nog prima doet. Nieuwe koelkasten zijn veel beter geïsoleerd en besparen 40 euro per jaar. Neem in alle gevallen een koelkast met een A+++ keurmerk. Een A met één plusje is het slechtste label dat je kunt kopen en gebruikt twee keer zoveel energie.

Zet het koelgedeelte op 4 graden. Zet restjes die je nog wil opeten vooraan in de koelkast, dan vergeet je ze niet.

Koffiezetapparaat

Koffie zetten met een stomende fluitketel op het gas en steeds een scheutje in het filter schenken is niet slim. Een koffiezetapparaat is zuiniger. Meet wel zo goed mogelijk de hoeveelheid water af. De neiging om te veel koffie te zetten is onuitroeibaar en in menige keuken is de gootsteen een gretige koffiedrinker. Neem bij voorkeur een apparaat zonder warmhoudplaatje en met een thermoskan, of schenk zelf de koffieover in een thermoskan. Espresso-apparaten: zet ze bijtijds uit, of koop er een waar dat vanzelf gebeurt (zoals bij Nespresso-apparaten).

Warm water

Het voordeligst is warm water uit de cv-combiketel. Dat kan inderdaad even duren. Maar pas als de waterleiding langer is dan 20 meter is het volgens voorlichtingscentrum MilieuCentraal energiezuiniger een elektrisch keukenboilertje te plaatsen. Een langere wachttijd kan irritant zijn en er gaat dan wat koud water verloren, maar bedenk: een liter warm water kost zestig keer zoveel energie als het maken van een liter drinkwater. Vang het koude water anders op voor de planten.

Heb je zo’n handige eenknopsmengkraan boven de gootsteen: vermijd de middenstand, want dan wordt warm water bijgemengd terwijl het waarschijnlijk niet nodig is.

Keukenboilers

Die handige kleine keukenboilertjes zijn energievretertjes, want ze staan dag en nacht aan. Zet er een tijdschakelaar op als dat je stoort. Kokendwaterkranen zijn meestal ook niet zo gunstig. Alleen als je een paar keer per dag kokend water gebruikt om een kop thee te zetten is het verantwoord. Als je steeds een hele pot zet weer niet. Zet de keukenboiler op 60 graden. Niet lager, want dat geeft maar legionella. Zet ’m uit als je op vakantie gaat of een weekend weg.

Vaatwasser

Koop alleen een A+++-apparaat. Doe hem zo vol mogelijk en gebruik altijd de eco-stand. Dan doet-ie er wel wat langer over, maar omdat de temperatuur lager is, gebruikt hij minder energie. Gebruik los waspoeder, glansmiddel en onthardingszout in plaats van blokjes. Dat is goedkoper en als je het waspoeder goed doseert (minder bij een niet zo vuile vaat) ook beter voor het milieu.

Is met de hand afwassen zuiniger? Alleen als je een teiltje vult met warm water en onder de koude kraan naspoelt. Het allerslechtst is afwassen onder een lopende warme kraan.

Elke Nederlander gooit per jaar 50 kilo eetbaar voedsel weg

Weegschaal

Elke Nederlander gooit per jaar 50 kilo eetbaar voedsel weg. Vooral omdat hij of zij te veel kookt. Koop een digitale weegschaal, weeg de havermout, pasta, rijst en de geschilde aardappelen en kijk wat je na de maaltijd overhoudt. Na een paar keer weet je precies hoeveel je nodig hebt.

Bewaar restjes voor de lunch van de volgende dag. Kijk op de site van het Voedingscentrum en leer daar dat vlees erg milieubelastend is, vooral lams- en rundvlees. Gehakt is gunstiger dan lapjes, want daar zitten ook vliezen in. Kip is van het vlees het gunstigst. Maak boodschappenlijstjes. Koop verse spullen, leg geen grote voorraden aan, dat leidt tot weggooien. Restjes kun je twee dagen in de koelkast bewaren.

Keukenmachine

Over het gebruik van een keukenmachine hoef je je niet schuldig te voelen. Ze staan meestal maar kort aan en gebruiken dus heel weinig elektriciteit. Draai met de staafmixer van groentenresten een soepje, serveer het met een rietje en kinderen zuigen het klakkeloos naar binnen.

Broodbakmachine

Een broodbakmachine is leuk als je een broodfan bent of ver van de bewoonde wereld woont. Maar in een bakkerij gaat brood bakken echt efficiënter.

Oven

Negeer alle kookboeken: verwarm de oven niet voor en onderzoek of die taart of stoofschotel dan toch lukt. Meestal wel. Zet de oven uit voordat de taart helemaal klaar is. Leer wel de nieuwe baktijden aan, dus houd de oven in het oog en schrijf tijden op. Gebruik de heteluchtfunctie, haal overbodige bakplaten uit de oven. Een combimagnetron is het zuinigst, maar is niet altijd groot genoeg.

Verlichting

In de keuken is goede verlichting van groot belang, vooral boven het aanrecht. Halogeenspotjes hebben hier een sterke positie, en dat is terecht wegens hun superieure kleurenweergave. Spaarlampen en tl-buizen zijn zuiniger, maar doen biefstuk nog sterker aan overleden dieren denken. Ledlampjes en ledstrips hebben de laatste tijd veel aan kwaliteit gewonnen en zijn heel zuinig.