Column

Boeken lezen is lifestyle geworden

Een boekhandel kan nauwelijks meer zonder koffiecorner en een eigen leesclub.

Om in fysiek contact te blijven met de NRC-lezers stond ik vorige week een paar uur achter de kassa van een favoriete boekhandel. Het boek dat die middag het meest werd verkocht was Een onberispelijke man, een – terecht – door het DWDD-boekenpanel tot Boek van de Maand uitgeroepen roman van de 88-jarige Britse schrijfster Jane Gardam. Het speelt zich af in kringen van keurige Britten uit de hogere middenklasse.

Jane Gardam, van wie in Nederland voorafgaand aan DWDD niemand ooit had gehoord, is een soort Anita Brookner, die in 1984 met Hotel du Lac de Bookerprijs won. Ironie, goed bewaarde geheimen, onderdrukte emoties, en alles in fraai geformuleerde taal gegoten. Het is een combinatie die onbeperkt houdbaar is. Lees Jane Austen of Evelyn Waugh (voor hen die geïnteresseerd zijn in nepnieuws blijft zijn Scoop een zeer actuele aanrader), zou ik zeggen.

De stormloop op mijn toonbank leverde helaas geen kapitale dagomzet op, al kan ‘mijn’ boekhandel het hoofd nog heel goed boven water houden. Maar voor veel concurrenten geldt dat niet. In Amsterdam maakten afgelopen week opnieuw drie kwaliteitsboekhandels (Godfried en Premsela in stadsdeel Zuid, Vrolijk in het Centrum) bekend dat ze voorgoed gingen sluiten, omdat ze nog maar amper boeken verkochten. Reden temeer om op de fiets te springen en mijn veldwerk op straatniveau voort te zetten.

Rijdend door de lommerrijke straten van Zuid ontdekte ik dat zich een metamorfose in het leeslandschap had voltrokken: de grote negentiende-eeuwse herenhuizen, waar tot zo’n tien jaar geleden menigeen lange avonden in zijn leesstoel doorbracht, bleken nu te worden bewoond door goed verdienende dertigers en veertigers van het Porsche-, BMW- en SUV-type. En waar ik ook naar binnen keek, overal zag ik dat de riante boekenkasten van weleer vervangen waren door kookeilanden en enorme televisies.

Ineens begreep ik waarom boekhandel Godfried zo weinig verkocht, want dit waren de mensen van het goede leven, waarbij champagne en slap geouwehoer het avonden lang met een boek in een stoel zitten heeft verdrongen.

Mijn wanhoop nam af toen ik van mijn oom in Zeist een buurtkrantje kreeg toegestuurd. Hierin stond een bericht over een lokale boekhandel, Kramer & Van Doorn, die een verlossend recept had bedacht voor de bevordering van het betere boek. Het gebruikte afrodisiacum bestond onder meer uit lounge-plekken in en rond de winkel. Er was, volgens de eigenaren, ‘een sfeer gecreëerd van een soort huiskamer waarin je boeken kunt kopen, maar ook waar je uitgebreid kunt rondkijken en de boeken door kunt bladeren op één van de leren banken, of op een comfortabele fauteuil bij onze haard. Heb je zin in een kopje koffie, dan kan dat ook. Binnen, of ’s zomers buiten op ons terras.’

Behalve die leren zitjes heeft Kramer & Van Doorn ook een eigen leesclub en een koffiecorner. Alleen de bar ontbreekt nog. En de verkopers vertellen je ‘welk boek er goed bij je zou kunnen passen’. Mijn vermoeden van de afgelopen weken werd erdoor bevestigd: ook het lezen van het betere boek is lifestyle geworden. Ik hoop daarom dat de Porscherijders hun weg naar de betere boekwinkel snel vinden. Misschien kopen ook zij dan Jane Gardam in plaats van Astrid Holleeder.