Baskische Eta gaat wapens overdragen

Terreur

Zaterdag zal de ETA bekendmaken waar in Frankrijk haar geheime wapendepots zijn. Na 829 doden zweert zij het geweld af.

PABLO SANCHEZ/REUTERS

De ETA zwaait na 58 jaar met de witte vlag. Zaterdag gaat de Baskische terreurorganisatie haar wapens inleveren. Op een besloten bijeenkomst in Bayonne zal via een speciaal comité aan de Franse justitie bekend worden gemaakt waar de nog verborgen wapendepots zich bevinden. Die plekken – waar nog 55 pistolen en 2.500 kilo aan explosieven zouden liggen – worden niet openbaar gemaakt. De ETA zet met deze overgave waarschijnlijk de op één na laatste stap naar ontmanteling. Vraag is nu of, en zo ja, hóe er een definitief einde komt aan de ETA.

De ETA (Euskadi Ta Askatasuna; oftewel Baskenland en Vrijheid), opgericht in 1959, streed tientallen jaren voor een onafhankelijk Baskenland in het noorden van Spanje en het zuidwesten van Frankrijk. In 1961 vond een eerste mislukte aanslag plaats om een trein met een groep Franco-veteranen te laten ontsporen. Zeven jaar later werd Meliton Manzanas, topman van de geheime politie in San Sebastián, de eerste ‘ETA-dode’.

De huidige autonome regio Baskenland, kleiner dan het gebied waarvoor de ETA streed:

De beroemdste aanslag was in december 1973. De gepantserde wagen van Luis Carrero Blanco werd in Madrid met tachtig kilo dynamiet dertig meter de lucht in geblazen. De admiraal was de beoogde opvolger van dictator Francisco Franco. Op de plek van de aanslag hangt nu een blauw herinneringsbordje.

Carrero Blanco is één van de 829 doden die de terreurbeweging op haar geweten heeft. Op 30 december 2006 was de laatste dodelijke bomaanslag, op de luchthaven van Madrid. Daarna vielen er nog enkele doden bij schietpartijen, maar kwam er stapsgewijs een einde aan de ‘verloren oorlog’, waarin ook tal van ETA-leden door de Spaanse politie zijn gemarteld en gedood.

In januari 2011 werd een eenzijdig en permanent staakt-het-vuren door de ETA afgekondigd. Negen maanden daarna werd het einde van „de gewapende strijd” bekendgemaakt. De ETA kreeg november vorig jaar een gevoelige tik toen Mikel Irastorza, de hoogste baas, in het Franse Ascain werd gearresteerd. Hij werd gezien als de laatste nog ongestrafte leider en werd gezocht sinds 2008. Irastorza was de opvolger van kopstukken als David Pla en Iratxe Sorzabal.

Pla kondigde op 18 februari in een interview met het Baskische dagblad Gara vanuit de Franse gevangenis de transitie naar „een ontwapende organisatie” aan. De komende tijd zal over de toekomst worden nagedacht.

De ETA zou zelf drie opties in gedachten hebben. Doorgaan als een ontwapende politieke organisatie, een stilzwijgende verdwijning of in het openbaar bekendmaken dat de ETA ophoudt te bestaan. Alle Spaanse politieke partijen – met uitzondering van EH Bildu dat via de democratische weg voor verenigd Baskenland strijdt – dringen aan op de laatste optie.

De toekomst van de ETA is ook van belang voor de circa 350 etarras die verspreid in tal van Spaanse en Franse gevangenissen verblijven. Zolang de terreurorganisatie niet is opgedoekt blijft voor hen een uitzonderlijk regime gelden waardoor de veroordeelden soms op honderden kilometers afstand van hun naasten vastzitten. Hierover is al jaren een felle strijd gaande. Als de ETA ophoudt te bestaan, zouden gevangenen op individuele basis kunnen pleiten voor een ‘normale’ behandeling.

De roep om een onafhankelijk Baskenland is de voorbije jaren steeds meer verstomd. De meerderheid van de bevolking voelt niets voor afscheiding van Spanje. Een minderheid probeert nog wel via de democratische weg een ‘vrij Baskenland’ te realiseren. In tegenstelling tot Catalonië staat een referendum niet op de agenda.

Spanje dringt er bij Frankrijk op aan dat de wapens nauwkeurig worden onderzocht. Nog altijd zijn ruim tweehonderd ETA-moorden onopgelost.