Zal zikababy Jayane ooit praten of lopen?

Gezondheidszorg in Brazilië

Ruim een jaar geleden kreeg Crislene Feitosa uit Recife, het centrum van de zika-epidemie, een baby met microcefalie. Hoe gaat het nu met hen?

Familieleden met de tweeling Eloisa en Eloa, baby’s van acht maanden oud met microcefalie, in december in de plaats Areia in het noordoosten van Brazilië. Foto Mario Tama/Getty

Baby Jayane Cristiane kreeg een jaar geleden nog alle medische zorg die haar moeder zich maar kon wensen. Jayane werd geboren met microcefalie: ze had een te kleine schedelomvang, 29 centimeter in plaats van het gemiddelde van 32 centimeter, en een aandoening in het centrale zenuwstelsel.

Jayane was een van de ruim vierduizend baby’s die vorig jaar in Brazilië werden geboren met deze aandoening. Tientallen overleden er aan. Haar moeder Crislene Feitosa (28) had tijdens de zwangerschap het zikavirus opgelopen, net als twee miljoen andere Brazilianen. Opvallend veel gevallen waren in de noordoostelijke deelstaat Pernambuco, waar ook Feitosa woont met haar gezin.

„Ik was drie maanden zwanger en kreeg koorts, spierpijn en zat onder de rode uitslag”, zegt Feitosa. „Dat het zo veel impact zou hebben, kon ik nooit vermoeden. Je rekent toch op een gezonde baby en dan blijkt dat je kind de rest van haar leven medische zorg nodig zal hebben.”

In haar kleine bakstenen huisje in de noordelijke kustplaats Recife zit ze met haar anderhalf jaar oude dochter op de bank en probeert het meisje met een bos krullen rechtop te houden. „Jayane is behoorlijk zwaar, haar motoriek is slecht en haar rug groeit niet goed, waardoor ze haar evenwicht niet kan bewaren. Ze loopt in veel dingen nog achter.”

Veel is nog onzeker. Gaat ze wel praten of lopen, en hoe zwaar is haar hersenbeschadiging?

Medische noodtoestand

De intensieve onderzoeken van een jaar geleden krijgt ze nauwelijks nog. „Vorig jaar, op het hoogtepunt van de epidemie, bracht ik haar drie keer per week naar diverse therapieën”, zegt Feitosa met lichte trots in haar stem. „Alles was gratis. Zelfs de reiskosten naar het ziekenhuis werden vergoed. Buitenlandse professoren en artsen kwamen haar onderzoeken.”

Maar nu de epidemie voorbij is en de medische noodtoestand maanden geleden door de wereldgezondheidsorganisatie is ingetrokken, lijkt het alsof de aandacht verslapt. „Er is ons toegezegd dat de zikababy’s voor altijd hulp zouden krijgen, maar het is teruggelopen.”

The New York Times ging op bezoek bij een moeder met zika-baby in Pernambuco voor een 3d-video:

Brazilië beleeft de ergste economische crisis sinds dertig jaar. Een flink aantal deelstaten kampt met enorme schulden en sommige – zoals de staat Rio de Janeiro – zijn zelfs failliet verklaard. De gezondheidszorg heeft zwaar te lijden onder de crisis, zegt wethouder Volksgezondheid en Infectieziekten van de stad Recife, Jailson Correia.

„We hebben nu veel minder geld dan vorig jaar. Tijdens de epidemie kregen we ook middelen van de federale overheid en was er internationale steun. We doen wat we kunnen, maar de crisis raakt iedereen.”

Het goede nieuws is volgens hem dat een nieuwe zika-epidemie dit jaar is uitgebleven. Het aantal bevestigde gevallen is in vergelijking met een jaar geleden 80 procent lager, volgens de afdeling gezondheidszorg van Recife.

Er is een aantal redenen voor de daling, volgens de wethouder.

„Heel veel mensen hebben vorig jaar al zika gehad en vaak ook nog dengue of chikungunya, dat door dezelfde mug wordt overgebracht. De kans dat je dan immuun bent is groot, waardoor er al een natuurlijke afname is. Verder hebben we dit jaar veel minder regen dan vorig jaar. Daardoor zijn er ook minder muggen.”

Waterbakken vol larven

Een ander belangrijk punt is volgens Correia dat de voorlichtingscampagne onder de bevolking, de bestrijding van broedplekken van de muggen en het doden van de larven zeer succesvol zijn geweest.

Foto Mario Tama/Getty Images

In de wijk van Feitosa, die gedeeltelijk is aangebouwd tegen een berg, liepen in maart vorig jaar wekenlang tweehonderd militairen rond. Bepakt met bestrijdingsmiddelen gingen ze langs huizen om nesten van muggen te vernietigen en de erven en daken schoon te spuiten. In Recife hebben minstens 90 van de 96 woonwijken niet dagelijks stromend water. Bewoners sparen het water op wanneer het stroomt en bewaren het in grote bakken en emmers rond hun huis. Dit stilstaande, schone water is de perfecte broedplaats voor de muggen die het virus verspreiden.

„Toen de militairen langskwamen, bleken onze waterbakken vol larven te zitten”, zegt Feitosa. „ Ik wist niet wat ik zag! Nu dek ik het af met doeken of gaas of gooi er niet-giftig bestrijdingspoeder in, zodat muggen er niet gaan broeden.”

Hoe de toekomst van Jayane eruit ziet, is onzeker. Helemaal nu Feitosa’s echtgenoot zijn baan heeft verloren: ook een gevolg van de crisis in Brazilië, dat nu al dertien miljoen werklozen telt.

Ondertussen zijn er in het land weer andere dreigingen voor de volksgezondheid: sinds december is er een grote uitbraak van het dodelijke gelekoortsvirus, terwijl dit de afgelopen decennia nog betrekkelijk weinig voorkwam. In een paar maanden tijd overleden al meer dan tweehonderd Brazilianen. Er zijn grote inentingscampagnes, van het platteland tot in de grote steden, van start gegaan.

„Als we iets van de zika-epidemie hebben geleerd, is het krachten te bundelen en samen de bestrijding aan te pakken”, zegt wethouder Volksgezondheid Jailson Correia.

„Gele koorts is een spook uit het verleden. Als iedereen meewerkt en zich massaal laat inenten, kunnen we meer slachtoffers voorkomen.”