‘Nucleaire optie’ Republikeinen verdiept polarisatie VS

Amerikaans Hooggerechtshof

De Senaat in de VS heeft donderdag de regels veranderd om de door Trump voorgedragen rechter Neil Gorsuch te kunnen benoemen.

Sommigen moesten hun neuzen dichtknijpen, maar ze deden het toch. Republikeinen in de Senaat stemden donderdag voor de zogeheten ‘nucleaire optie’ om Trumps kandidaat voor het Hooggerechtshof, Neil Gorsuch, benoemd te krijgen. Ze stemden voor verandering van de Senaatsregels, zodat kandidaten voor het Supreme Court voortaan met een meerderheid van 51 stemmen benoemd kunnen worden, in plaats van met de tot nu toe vereiste 60 stemmen.

De optie heet niet voor niets ‘nucleair’: ze maakt dat de minderheid in de Senaat genegeerd kan worden, ze erodeert de noodzaak tot samenwerking tussen de partijen en verdiept zo de polarisatie in Washington. Ook bereikt die polarisatie nu het Hooggerechtshof, het instituut dat het finale oordeel velt in kwesties die Amerika diep verdelen, zoals wapenbezit, de doodstraf en abortus.

„Het is een slechte dag voor de democratie”, verwoordde de Republikeinse nestor John McCain de gevoelens in Washington. Maar net als alle andere 51 Republikeinse Senatoren stemde ook McCain donderdag voor de nucleaire optie.

Nu de regels veranderd zijn, kan de Senaat de 49-jarige Gorsuch deze vrijdag benoemen. Daar is Trump en de Republikeinen alles aan gelegen. Met die benoeming verzekeren ze zich voorlopig van een conservatieve meerderheid in het Hof.

De prijs is dat samenwerking en consensus in de Amerikaanse politiek donderdag weer wat dieper werden begraven. De progressiefste opperrechter, de 84-jarige Ruth Bader Ginsburg, werd in 1993 benoemd met 96 stemmen, van Democraten en Republikeinen. Dat zou nu ondenkbaar zijn.

Volg de laatste ontwikkelingen in ons Trumpblog

De stap van donderdag betekent dat polarisatie ook het Hooggerechtshof zal uithollen. Omdat ze de tegenpartij niet meer hoeven te overtuigen, hoeven presidenten nu niet meer te zoeken naar kandidaten uit het politieke midden. Omdat drie van de nu acht rechters in het Hof boven de 78 zijn, is de kans aanzienlijk dat Trump de komende jaren nogmaals een rechter kan voordragen. Het Hof kan dus een stuk conservatiever worden.

Overigens realiseren de Republikeinen zich dat de kansen op een dag weer zullen keren. Mocht een toekomstige Democratische president een rechter voordragen, dan zullen de Republikeinen dat niet meer kunnen stoppen.

Schuld van de escalatie

Mitch McConnell, leider van de Republikeinse meerderheid in de Senaat, zette de nucleaire optie donderdag in nadat de Democraten probeerden met een filibuster, een spreekmarathon, de benoeming van Gorsuch op te houden. Veelvuldig verwezen ze daarbij naar Obama’s kandidaat voor de zetel, Merrick Garland, die de Republikeinen in 2016 weigerden in overweging te nemen.

De Republikeinen geven juist de Democraten de schuld van de escalatie. Ze wijzen erop dat de Democraten in 2013 als eersten naar de nucleaire optie grepen toen Obama zijn ministersbenoemingen niet door de Senaat kreeg. Ministers kunnen sindsdien al met 51 stemmen worden benoemd.

De vraag doemt nu op of de Republikeinen in de verleiding komen de vereiste meerderheid van 60 stemmen uiteindelijk ook af te schaffen voor belangrijke wetsvoorstellen, waarmee de minderheidspartij elke macht in de Senaat kwijt zou zijn. Mitch McConnell heeft gezegd dat hij die stap niet zal zetten. Maar McConnell sprak zich eerder ook uit tegen de nucleaire optie voor het Hooggerechtshof.

„Ik ben bang dat we op een dag spijt krijgen van wat we op het punt staan te doen”, zei McCain toen hij donderdag de Senaat binnenging. „Eigenlijk weet ik dat wel zeker.”