Conflict nog dieper door uitreisverbod Turkse Nederlanders

Nederland vs. Turkije

Zo’n vijftien Turkse Nederlanders mogen Turkije niet verlaten omdat ze verdacht zouden worden van banden met de Gülenbeweging.

Foto Lefteris Pitarakis/AP

De aanhoudende diplomatieke strubbelingen tussen Nederland en Turkije hebben een nieuwe dimensie gekregen nu bekend is geworden dat zo’n vijftien Turkse Nederlanders al maanden Turkije niet mogen verlaten.

Officieel is geen reden voor het verbod bekend maar algemeen wordt aangenomen dat ze ervan worden verdacht banden te hebben met de Gülenbeweging. Ook tien Turkse Duitsers zouden te maken hebben met een uitreisverbod.

Turkije beschouwt de in ballingschap levende geestelijk leider Fethullah Gülen als de aanstichter van de mislukte coup van 15 juli vorig jaar. Sindsdien wordt zijn beweging als een terroristische organisatie gezien. Demissionair minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) bevestigde donderdagavond het nieuws over het uitreisverbod dat die middag door de NOS naar buiten was gebracht. Het ministerie van Buitenlandse Zaken wilde aanvankelijk geen ruchtbaarheid geven aan de kwestie om de kans op een succesvolle oplossing zo groot mogelijk te maken.

Lees ook ons interwiew met Alp Aslandogan, een vertrouweling van Gülen: ‘In Turkije zitten gülenisten in de val’

Minister Koenders heeft het uitreisverbod vorig najaar nog aangekaart bij zijn Turkse ambtgenoot Cavusoglu. Tegelijkertijd speelde toen ook de zaak rond de in Turkije wonende Nederlandse ex-europarlementariër Joost Lagendijk (GroenLinks) die het land juist niet meer in mocht en sindsdien gedwongen in Nederland verblijft. Ook hem is nooit de reden van zijn inreisverbod verteld.

Hoewel het uitreisverbod voor de Turkse Nederlanders van ver voor de diplomatieke rel van vorige maand speelt, kan deze wel invloed hebben op het opheffen ervan. Nadat Nederland op 11 maart minister Cavusoglu een landingsverbod oplegde en de Turkse minister van familiezaken Kaya onder politiebegeleiding het land uitzette, zijn de relaties tussen de twee landen op een dieptepunt beland. Beide ministers wilden in Nederland Turkse Nederlanders oproepen bij het referendum in Turkije van 16 april voor een grondwetswijziging te stemmen die de president meer macht zal geven.

De Nederlandse ambassadeur in Ankara, die ten tijde van de rel niet in Turkije verbleef, mag het land niet meer in. Op politiek niveau zijn de contacten tot het uiterste beperkt.

Turkije eist excuses van Nederland vanwege de behandeling van zijn ministers. Nederland wil op zijn beurt excuses van de Turkse president Erdogan die Nederland onder meer heeft uitgemaakt voor „een nazi-overblijfsel”. Volgens de verklaring van minister Koenders van donderdagavond over het uitreisverbod wordt op verzoek van de mensen die het aangaat „in discretie” aan een oplossing gewerkt. „Het is onderwerp van gesprek met de Turkse autoriteiten”, aldus Koenders. Maar bronnen erkennen dat het gesprek met de Turkse autoriteiten sinds de aanvaring van vorige maand aanzienlijk is bemoeilijkt.

Tweede Kamer verontwaardigd

Alom is de verwachting dat eerst het referendum van volgende week zondag achter de rug moet zijn alvorens met een normalisering van de betrekkingen kan worden begonnen.

Tweede Kamerleden hebben verontwaardigd gereageerd op het laatste nieuws. „Onacceptabel”, oordeelde GroenLinkser Bram van Ojik.

Turkije leeft niet alleen in onmin met Nederland maar ook met Duitsland en Oostenrijk die ook niet wilden dat Turkse ministers referendummanifestaties in hun landen hielden. Turkije is formeel nog altijd kandidaat-lid van de Europese Unie, maar de onderhandelingen die moeten leiden tot een formeel lidmaatschap staan al tijden op een laag pitje.

Sinds de mislukte coup van vorige zomer zijn tienduizenden vermeende volgelingen van Gülen opgepakt, onder wie rechters, journalisten en ambtenaren. Ook Turken met een dubbele nationaliteit zijn opgepakt. Zo werd op 1 maart een Turks-Duitse correspondent van dagblad Die Welt gearresteerd en zit sinds september een rechter van een VN-tribunaal vast, ondanks zijn diplomatieke onschendbaarheid.

Voor het omstreden grondwetreferendum mogen in het buitenland woonachtige Turken nu al stemmen. Het gaat hierbij om bijna drie miljoen mensen. In Nederland betreft het ongeveer 251.000 Turkse Nederlanders.