Zwangeren zeggen: ‘Dit is hoe ik het wil’

NIPT: Niet-Invasieve Prenatale Test

Sinds maandag kunnen alle aanstaande ouders de NIPT (‘downtest’) laten doen. Er waren al 800 verzoeken. Een dagje in praktijk Lavita.

Foto Ilvy Njiokiktjien

De vrouw aan de andere kant van de tafel dacht dat het er niet meer van zou komen, dat er in haar lichaam iets „niet helemaal klopte”. Maar tien jaar na haar eerste kind, en een miskraam, is ze toch weer zwanger. Ruim vijf weken nu. Zij en de aanstaande vader zitten lacherig van de zenuwen tegenover verloskundige Nasim Yadegari in praktijk Lavita in Zaandam.

Storm

Ze hebben hun zwangerschap met bijna niemand besproken – daarom noemen we hun namen niet. Voor Yadegari is het ook spannend. Het is haar eerste ‘counseling’ sinds maandag de ‘Niet-Invasieve Prenatale Test’ (NIPT) voor alle aanstaande ouders beschikbaar is geworden voor 175 euro. Op de eerste dag waren er in heel Nederland achthonderd aanvragen voor de test, die onder meer moet uitwijzen of een kind het downsyndroom kan hebben. Als de storm straks gaat liggen, worden er ongeveer 360 aanvragen per dag verwacht. Volgens peilingen wil 50 procent van de ouders in spe de bloedtest doen. De NIPT is preciezer dan de combinatietest, die al lang wordt aangeboden en alleen een kansberekening is, op basis van onder meer een echo en de leeftijd van de zwangere.

De behoefte aan prenatale tests neemt toe, constateren Nederlandse verloskundigen. Yadegari merkte het de afgelopen maanden in haar spreekkamer: iedere dag vroeg er wel iemand om de NIPT. In de meeste Europese landen was deze test al voor veel mensen beschikbaar, maar in Nederland alleen voor vrouwen waarbij uit de combinatietest een verhoogde kans was gemeten op een baby met down.

‘Stapje voor stapje’

Yadegari werkt nu tien jaar als verloskundige en de gesprekken die zij voert met haar cliënten zijn veranderd. „Mensen hebben hun huiswerk beter gedaan. ‘Dit is hoe ik het wil’, zeggen ze vaak. Er is veel meer autonomie.” Ook de cliënten in Yadegari’s eerste gesprek zijn voorbereid: zij willen niet de NIPT, maar juist de minder precieze combinatietest. Die kent zij nog van haar eerste zwangerschap. „Als daaruit blijkt dat de kans op een kindje met down groot is, kunnen we nadenken over een vervolgtest.” Een kindje met down is ook welkom. „Mijn zoon heeft ADHD, ik ben ook niet honderd procent. Als het iets heeft dan is dat zwaar, maar dan is het zo gegeven.”

Bij Lavita koos ongeveer dertig procent van de vrouwen eerder voor de combinatietest, dat ligt iets lager dan het landelijk gemiddelde. Volgens Janneke Gitsels, samen met Yadegari oprichter van de praktijk, komt dat doordat veel van hun cliënten een niet-westerse achtergrond hebben. „Autochtonen zijn eerder geneigd om tests te doen”, zegt Gitsels, die ook in een werkgroep zit die zich bezighoudt met de implementatie van de NIPT. „En veel gelovigen doen geen prenatale tests”, weet Gitsels, zij promoveerde op het onderwerp.

„Insjallah”, als god het wil, zegt een Bulgaarse vrouw die tijdelijk in Nederland woont. Yadegari heeft gevraagd of ze wil weten of het ongeboren kind van haar 16-jarige dochter, die naast haar zit, een afwijking heeft. Het zijn de tweede cliënten van vandaag. Omdat de dochter minderjarig is, komt zij niet in aanmerking voor de NIPT. De test wordt gedaan als bevolkingsonderzoek, en daar mogen alleen volwassenen aan mee doen.

Een ander stel dat voor de voorlichting komt, wijst de test af omdat de vrouw „geen zin heeft in stress over de uitslagen”. Yadegari heeft net een uitleg van vijftien minuten gegeven – in het Engels, zij hebben een Egyptische achtergrond. Hij, lachend: „Ik doe wat mijn vrouw wil. Happy wife, happy life.” Begrijpelijk dat ze geen teststress willen, vindt Yadegari. In tegenstelling tot wat mensen soms denken, biedt de NIPT geen volledige zekerheid. De uitslag geeft „afwijkend” of „niet afwijkend” aan. Ongeveer 75 van de 100 vrouwen met de uitslag „afwijkend” zijn zwanger van een kind met down. Voor het veel minder voorkomende edwards- en patausyndroom, dat de test ook meet, geldt dit voor respectievelijk 24 en 23 van de 100 vrouwen. Voor honderd procent zekerheid moeten aanstaande ouders alsnog de ingrijpende vlokkentest of vruchtwaterpunctie doen, waarbij met een naald door de buik vruchtwater wordt afgenomen.

Complexe materie

Door het verplichte counselinggesprek hebben verloskundigen veel aanpassingen moeten doen in hun praktijk. De nieuwe richtlijnen schrijven voor dat het intakegesprek, waarin het bijvoorbeeld gaat over de gesteldheid van de zwangere, niet tegelijk mag worden gedaan met de voorlichting over de NIPT en andere prenatale tests. „Er moeten minstens tien minuten pauze tussen zitten, omdat mensen veel informatie te verwerken krijgen”, zegt Yadegari. Vandaag is er daarom een extra kracht aan het werk.

Voor de gesprekken die Yadegari voert, heeft zij dertig minuten per stuk. Het is krap. „Wie de combinatietest doet, krijgt een extra echo. Het kan zijn dat mensen dat ook verwachten als ze de NIPT doen, maar dat kan niet. Dat moet je uitleggen.” Het is een ingewikkeld onderdeel van haar werk, concludeert Nasim Yadegari aan het einde van de middag. „Je confronteert mensen met een onderwerp waar ze eigenlijk niet over na willen denken.”