Ze gaan in ieder geval niet golfen

Xi en Trump

Dat Trump een draai van 180 graden maakt in zijn ‘China-beleid’ snapt niemand. Dat zijn Chinese ambtsgenoot al zo snel zou komen, is ook verrassend. Wat zijn de onderwerpen van deze ontmoeting?

AFP PHOTO / Johannes EISELE

De Amerikaanse president Donald Trump mag de rijkere, betere golfer en fanatiekere twitteraar zijn, de Chinese president Xi Jinping is onmiskenbaar de meer ervaren, beproefde en geduldiger staatsman. Vol zelfvertrouwen arriveert Xi donderdag op Trumps landgoed Mar-a-Lago voor een 24 uur durend entre-nous met al weer „zijn” tweede Amerikaanse president, een geopolitieke amateur.

Het enige dat vast staat in deze persoonlijke kennismaking tussen de leiders van de twee machtigste landen ter wereld is dat er niet gegolfd zal worden. De sport zit in het strafbankje van de anti-corruptiecampagne in China. Zelfs in zijn wildste dromen zal Xi niet gedacht hebben dat Trump hem al zo vroeg in zijn presidentschap wil ontvangen, en zeker niet ogenschijnlijk onvoorbereid en zonder een doordachte China-strategie. Dat zou de Chinese leider zelf nooit doen.

Geen Chinees medium, geen Chinese Amerika-expert en geen Amerikaanse China-expert, of zij hebben zich enorm verbaasd over de draai van 180 graden van Trump met betrekking tot de mondiale concurrent China.

Waarom Trump nagenoeg zijn meeste verkiezingsbeloftes over China heeft ingetrokken of afgezwakt, is voor Wu Xinbo, directeur van Centrum voor Amerikaanse Studies van de Fudan Universiteit, nog steeds een vraag. Onverwachte cadeaus zijn het mooist, grijnst hij.

„Het is duidelijk dat het nieuwe Amerikaanse China-beleid nog in ontwikkeling is. Vanuit strategisch perspectief geeft dat onze leider de kans om in het vroegste stadium te helpen bij de vorming van het beleid dat voor de VS, China en de hele wereld van groot belang is”, aldus Wu, adviseur van de Chinese autoriteiten en geautoriseerd om met de media te praten over Xi’s verblijf op het oude, vroeg 20-ste eeuwse, kapitalistische landgoed in Florida.

Donald Trump in 2012, in een van zijn honderden tweets over China:

Koersmanipulator

Dat het team van Trump nog niet op sterkte is en dat er over prioriteiten in de belangrijkste, bilaterale relatie van de wereld nog wordt nagedacht in Washington werd al op dag-1 duidelijk. Anders dan Trump had aangekondigd, veranderde er niets. China werd niet meteen gebrandmerkt als koersmanipulator en dief van Amerikaanse banen en Made in China-goederen werden in de havens van Baltimore en New York niet opeens 45 procent duurder als gevolg van strafheffingen. Het mooiste cadeau was de intrekking van het Trans-Pacifische handelsverdrag (TPP), waar China vergeefs tegen had geprotesteerd. En daar bleef het niet bij. Trumps impulsieve voornemen om de Chinese opmars in de Zuid-Chinese Zee met militaire middelen te blokkeren werd door zijn minister van Defensie plompverloren ingetrokken. En met haastige spoed trok Trump zijn uitspraken over de erkenning van een onafhankelijk Taiwan in een telefoongesprek met Xi terug.

Had Trump wél de Amerikaanse vloot ingezet tegen de Chinese bases op de Spratly-eilanden en had hij Taiwan wél erkend als een onafhankelijk land, dan was Xi nooit naar Florida afgereisd. Dan zat hij misschien nu in een Beijingse situation room om de Chinese strijdkrachten in de pas uitgebroken oorlog met de VS richting Taiwan te dirigeren.

Of Trump verwacht dat het nu de beurt is aan Xi om met een paar geopolitieke cadeau’s te komen, is niet duidelijk. Wel verwacht hij Chinese actie op het gebied van de handel en, de geopolitieke hoofdkwestie in Azië: Noord-Korea. Handelstekorten zijn normaal gesproken zaken voor economische techneuten, maar het Amerikaans-Chinese handelstekort is door Trump uitvergroot tot buitenlandspolitieke Chefsache. In zijn ogen liggen de zaken simpel: China exporteert voor 463 miljard dollar aan goederen naar de VS, terwijl de VS ‘maar’ voor 116 miljard naar China uitvoert. Dat gat van 347 miljard dollar, het handelstekort over 2016, is volgens Trump ontstaan door oneerlijke Chinese concurrentie in de vorm van lage lonen, slechte milieuwetten en staatssteun. Daardoor, zegt Trump, verloren miljoenen Amerikanen hun werk.

Op dat verhaal dingen China en ook tal van internationale economen heel veel af. Voor zeker 40 procent wordt dat handelstekort volgens het Amerikaanse statistiekbureau veroorzaakt door de tientallen Amerikaanse bedrijven (waaronder Apple, Boeing, General Motors, Ford, Cisco, Microsoft) die in China zijn gevestigd. Bovendien hebben 33 Amerikaanse staten geen handelstekort, maar juist een handelsoverschot met China dankzij de export van graan, kippenpoten, appels, bonen, chips en vliegtuigen. Sommige staten zagen hun afzet naar China sinds 2005 zelfs verviervoudigen.

Verwacht wordt dat Xi apaiserende toezeggingen zal doen om de Chinese kapitaalstromen naar de VS te verhogen; investeringen die in de laatste paar jaar voor 2,6 miljoen nieuwe banen in de VS hebben gezorgd. Of Trump daarmee tevreden is en pochende tweets over harde, maar succesvolle gesprekken met Xi kan schrijven, is de vraag. Handelspolitiek is taaie kost en Xi, die een lange gang door de instituties van de Communistische Partij heeft afgelegd, is daar zeer bedreven in.

Noord-Korea

Het andere grote thema zal het steeds gevaarlijker Noord-Korea zijn. „Als China het probleem van Noord-Korea niet gaat oplossen, dan doen wij dat,” zei Trump zondag tegen The Financial Times. Of hij doelde op verdere aanscherping van sancties of op een Amerikaanse militaire Alleingang, liet hij opzettelijk in het midden. Trump heeft hier zonder enige twijfel een goed punt, althans in de ogen van China’s bezorgde buurlanden Japan en Zuid-Korea. Noord-Korea vormt de grootste militaire dreiging van dit moment voor Amerikaanse belangen waar ook ter wereld. Het is nog geen Amerikaanse president gelukt de nucleaire ambities van de Kims in te tomen. Het is een kwestie van tijd voordat de jongste telg van de dynastie, Kim Jong-un, over een waterstofbom beschikt, zeggen de experts. Uit recent, nog niet gepubliceerd onderzoek van de Verenigde Naties blijken Chinese onderdanen in de VS en Europa en Chinese bedrijven, waaronder banken, Noord-Korea van geld en goederen te voorzien om het kernwapenprogramma voort te zetten.

Bloomberg TV over het belang van dit bezoek van Xi:

Trump hoopt Xi ervan te overtuigen dat China veel meer kan en moet doen om Kim Jong-un klein te krijgen, maar de kans op een succesvolle deal om Noord-Korea onder maximale druk te zetten, is niet groot. Voor Xi is het strategische belang van een Noord-Koreaanse buffer tussen China en het met de VS geallieerde Zuid-Korea vele malen groter dan het risico van een naburige dictator met een waterstofbom. Een chaotische, uiterst riskante implosie van Noord-Korea is het laatste waar Xi aan zal willen meewerken. Hij zal goedmoedig lachend ‘ja’ zeggen tegen Trump in diens met palmen gedecoreerde zuidelijke Witte Huis, om eenmaal weer thuis in Beijing, de noviet Trump straal te negeren. Dat is een les in Chinese machtspolitiek die Trumps voorgangers ook tandenknarsend moesten accepteren. En als Trump toch besluit achter Chinese bedrijven die Noord-Korea helpen aan te gaan, slaat Xi keihard terug. Dat staat nu al vast.