Opinie

Turkse propaganda toestaan, dat is als hulp bij zelfmoord

Nederland hoeft niet mee te werken aan omverwerping van de democratische rechtsstaat elders, betoogt .

De diplomatieke ruzie over het weigeren van twee Turkse ministers, die hier onlangs campagne wilden voeren voor een referendum over uitbreiding van Erdogans macht, is nog steeds niet bijgelegd. De Turkse reactie was fel („nazioverblijfselen”), maar ook NRC had kritiek op de Nederlandse regering. „Een verbod blijft in strijd met de vrijheid van meningsuiting”, aldus het hoofdcommentaar.

Dat recht speelt inderdaad een rol, maar is wel begrensd. Zeker als het aankomt op het ‘tolereren van de intoleranten’. Niet alleen in Nederland, maar ook in Turkije, Polen en Duitsland bestaat de mogelijkheid partijen die langs democratische weg ondermijning van de democratische rechtsstaat nastreven, te verbieden.

Zo werd eens de Turkse Refah-partij door het Turkse Constitutionele Hof verboden wegens schending van het grondwettelijk beginsel van seculariteit. Die beslissing werd door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in stand gelaten. Dat betekent dat in landen die bij de Raad van Europa zijn aangesloten er een middel is om partijen die langs democratische weg aan de macht willen komen om vervolgens de democratische rechtsstaat om zeep te helpen, te verbieden. In Nederland kan dit ook. De Amsterdamse rechtbank verbood in 1998 de extreemrechtse partij NVP/CP’86. Klassiek voorbeeld is te vinden in de Weimarrepubliek. Hitler kwam via verkiezingen aan de macht en begon onmiddellijk met het afschaffen van burgerlijke vrijheden en de invoering van een dictatuur. Goebbels schijnt eens te hebben gezegd: „Das wird immer einer der besten Witze der Demokratie bleiben, daß sie ihren Todfeinden die Mittel selber stellte, durch die sie vernichtet wurde.” Het vereist staatsmanschap het juiste moment te kiezen voor zo’n verbod. Wie het te vroeg doet, krijgt het verwijt burgerlijke vrijheden aan te tasten.

Van Nederland mag niet worden verlangd dat het meewerkt aan het omverwerpen van de democratische rechtsstaat elders. Het toelaten van propaganda voor een constitutionele wijziging die – hoe formeel democratisch ook – zal leiden tot verdere ondermijning van de rechtsstaat elders, gaat een brug te ver.

Natuurlijk moet het tegengaan van dit soort propaganda behoorlijk worden uitgevoerd. Bestaande wetgeving zoals die over openbare manifestaties en visumvereisten, moet worden geëerbiedigd. Het zaaien van onrust en aanwakkeren van tegenstellingen binnen bevolkingsgroepen door optreden van buitenlandse ministers alhier kan gemakkelijk tot aantasting van de openbare orde leiden. Binnen de grenzen van bestaande wetgeving is de staat volkomen gelegitimeerd meningsuitingen die gemakkelijk leiden tot die aantasting tegen te gaan.

De vrijheid van meningsuiting is zowel volgens de Grondwet als volgens mensenrechtenverdragen niet onbeperkt. Men mag zich, nogmaals binnen de grenzen van het hier te lande geldende recht, verweren: ook tegen uitlatingen die de rechtsstaat elders ondermijnen. Hulp bij zelfmoord is zelfs verboden.