Opinie

Hou het bij goochelen, Victor. Mindf*ck schaadt psychologie

Het AVROTROS-programma Mindf*ck draait mensen die hun heil zoeken in de psychologie een rad voor ogen, vindt wetenschapsfilosoof .

Zaterdag zond de AVROTROS de eerste aflevering van een nieuw seizoen Mindf*ck uit. Het recept van Victor Mids is bekend: hij toont eerst een ordinaire goocheltruc, doet vervolgens alsof er een psychologische uitleg voor is, maar wat hij presenteert is een wetenschappelijke nepverklaring.

Op 1 april doceerde hij ‘hoe je een pokerface kunt lezen’. Van twee spelers raadde hij correct de kaarten. Wat Mids uitvoert is een simpele truc, terwijl hij doet alsof we getuige zijn van psychologische manipulatie. Mids lijkt te illustreren waartoe de psychologie wel niet in staat is.

Uit onderzoek zou namelijk blijken dat knipperen iets verraadt over de aandachtsfuncties in je brein. Mids haalt dit waarschijnlijk uit ‘Out of Mind, Out of Sight’ (Smilek, Psychological Science), een onderzoekartikel uit 2010. Maar Mids bedriegt de boel, want het gaat hier niet om psychologie, maar om een kaarttruc. In de handen van Mids lijkt de psychologie welhaast tot alles in staat!

In mijn lezingen over wat psychologie zegt over de werking van de geest, voor zowel middelbare scholieren, als academische studenten, als gepensioneerde ingenieurs, moet ik dit Mindf*ck-beeld van de psychologie eerst krachtig corrigeren voordat ik verder kan met mijn wetenschappelijke voordracht.

Met waardering voor het goochelaarsvak, maar vooral voor de psychologie, moeten we dit foute beeld met kracht bestrijden. We moeten voorkomen dat mensen teleurgesteld raken in wat een psycholoog voor iemand in geestelijke nood kan betekenen.

Alternatieve feiten

De Britse illusionist Derren Brown, een overtreffende trap van Victor Mids, is destijds om dezelfde reden bekritiseerd door journalist Simon Singh. Mijn kritiek op Mids’ wetenschappelijke nepverklaringen is analoog. Victor Mids bedriegt het publiek door een onwaar beeld van de psychologie te geven, Mids liegt over waartoe de menselijke psyche in staat is en Mids maakt het onderscheid tussen waarheid, wetenschap en subjectieve mening alleen maar onduidelijker.

Frappant dat juist Mids onlangs zijn verontwaardiging uitsprak over Donald Trump. Hij veroordeelde zelfs de ‘alternatieve feiten’ van de president. Maar het is Mids zelf die met dat geknipper alternatieve feiten de wereld in helpt. Stel je voor dat de politie die methode zou gebruiken om te zien of iemand schuldig is! Mindf*ck van de buis halen? Nee, dat is zonde, maar hou die wetenschappelijke nepverklaringen voortaan achterwege.