De PVV wil volwassen worden

Gemeenteraadsverkiezingen 2018

In meer dan zestig gemeenten wil de PVV meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen. Wat levert dat de partij op?

Geert Wilders in 2014 op campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen van drie jaar geleden. ANP / Remko de Waal

Bouwvakkers, studenten, productiemedewerkers, promovendi. De Limburgse PVV-Statenfractievoorzitter Robert Housmans krijgt ze allemaal aan tafel, als sollicitant voor de gemeenteraad. Aan het eind van de maand wil Housmans de sollicitatiegesprekken afronden. De beste kandidaten krijgen daarna een cursus van vier maanden: hoe gedraag ik me als PVV-gemeenteraadslid?

De Partij voor de Vrijheid wil volgend jaar in ruim zestig plaatsen meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen. Dit maakte partijleider Geert Wilders woensdag bekend, nadat een half jaar geleden al duidelijk werd dat de PVV in het hele land gemeenteraadsleden zocht. Nu heeft de partij alleen zitting in de raden van Den Haag en Almere. „De opmars van de PVV zet door”, schrijft Wilders. „We zijn inmiddels de tweede partij van Nederland. En ook lokaal is er een grote behoefte aan een sterke PVV.”

De wedstrijd in als favoriet

Bijna zonder uitzondering gaat het om gemeenten waar de PVV al een grote achterban heeft. In Rucphen (Noord-Brabant) kreeg de partij bijna 40 procent van de stemmen bij de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart. In Emmen (Drenthe) werd de PVV de grootste met bijna 20 procent van de stemmen, net als in Venlo (Limburg).

„De keuze voor deze zestig gemeenten lijkt mij vooral gebaseerd op de betrouwbaarheid van reeds aanwezige PVV-vrijwilligers in bepaalde plaatsen en de mate waarin electoraal succes gegarandeerd is. Er staan een hoop notoire PVV-bolwerken in de lijst”, zegt Koen Damhuis, auteur van het boek Wegen naar Wilders, waarvoor hij 64 PVV-stemmers uitvoerig interviewde.

„Het zijn wedstrijden die de PVV verwacht te winnen”, ziet ook Koen Vossen, die het boek Rondom Wilders schreef en als politiek historicus is verbonden aan de Radboud Universiteit. Dat betekent weinig gemeenten in de Achterhoek en zeker geen linkse studentensteden zoals Utrecht, Groningen en Leiden. „Daar is voor Wilders niets te halen.”

Volwassen partij

Nissewaard (Spijkenisse) ontbreekt niet op de lijst, waar Wilders traditioneel zijn verkiezingscampagnes aftrapt. Hij heeft daar een grote aanhang en haalde er 20 procent van de stemmen bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen. Een andere partijfavoriet is Volendam, maar daar vergiste Wilders zich. Hij maakte bekend daar mee te willen doen, maar had niet in de gaten dat die gemeente is gefuseerd en daarom volgend jaar geen verkiezingen organiseert. Ook in Roermond (18,7 procent) kunnen inwoners volgend jaar niet op de PVV stemmen.

In Limburg was de PVV de grootste partij in vijftien gemeenten, maar toch doet de partij straks maar in zeven gemeenten mee. „We doen alleen mee als we denken een kwalitatief goede lijst te kunnen presenteren”, zegt Housmans. „We spelen om de knikkers, om invloed te krijgen.”

De wens om de PVV uit te breiden leeft al jaren bij verschillende Provinciale Statenfracties. Lokale PVV-politici willen een partij die daadwerkelijk politieke invloed krijgt. Niet voor niets stapten tientallen PVV’ers op na de beruchte ‘minder Marokkanen’-oproep van Wilders. De oproep, waarvoor Wilders is veroordeeld door de rechtbank, zorgde er mede voor dat andere partijen niet meer met de PVV willen samenwerken.

„Ik ben blij dat de leiding in Den Haag zegt dat de gemeenteraden vrij worden gelaten. Dat ze couleur locale mogen ontwikkelen”, zegt Housmans. „Dit draagt bij aan de volwassenheid van de partij. In de Limburgse Statenfractie werken wij goed samen met andere partijen. Dat willen we ook in de gemeenteraden. Dan kunnen we misschien ook wethouders gaan leveren, echt invloed krijgen. Dat kan zonder ons eigen geluid te verliezen. De partij is eraan toe.” Housmans hoopt dat de PVV van onderop „het imago van eenmanspartij” kwijtraakt. „Deze stap helpt dat ook landelijk voor elkaar te krijgen.”

Als de PVV wordt uitgesloten? Dan trekt hij de slachtofferkaart, dat levert gegarandeerd stemmen op

Koen Vossen, politiek historicus

Lees ook: Angst voor de macht? Wilders laat er niks van zien. Onze verslaggever Petra de Koning volgde Wilders een jaar lang. Of zijn beveiligers er nu zijn of niet, hij loopt altijd snel en wiebelt op zijn voeten voor camera’s.

Risico’s

De PVV, opgericht in 2006, is een jonge partij. Maar toch al op leeftijd om de eerste stappen naar volwassenheid te zetten. Wilders is vanaf de oprichting doodsbang geweest voor LPF-achtige taferelen. Na de dood van Pim Fortuyn ging de Lijst Pim Fortuyn ten onder aan interne ruzies. Het was voor Wilders altijd reden de partij klein te houden, regie niet uit handen te geven, geen leden te accepteren behalve hemzelf.

Toch kwamen bij elke uitbreiding problemen. Kijk alleen al naar de Limburgse Statenfractie. De voormalig fractievoorzitter Michael Heemels, destijds ook Wilders’ persvoorlichter, stal zo’n 175.000 euro uit de partijkas en was alcohol- en drugsverslaafd. Een ander Limburg Statenlid noemde een collega-politicus een „uitgekotst stuk halalvlees”. De Limburgse Statenfractie viel na deze incidenten uit elkaar, en het duurde even voordat de breuken waren gelijmd. In meerdere andere provincies vertrokken PVV-Statenleden omdat ze boos waren over de aansturing vanuit Den Haag.

„Een waagstuk”, noemt Koen Vossen de uitbreiding van de PVV. Maar, zegt hij, er liggen ook kansen voor Wilders. Zo kan het door Robert Housmans gewenste scenario de partij voor het eerst echte politieke invloed opleveren – de PVV die wethouders levert, beleid gaat maken. Wordt de PVV uitgesloten door andere partijen, dan heeft Wilders weer een nieuwe troef, zegt Vossen. „Dan trekt hij de slachtofferkaart. We mogen wéér niet meedoen. Dat levert hem gegarandeerd stemmen op. Tactisch gezien biedt deze stap de PVV vooral grote kansen.”

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Spijkenisse ontbreekt op de lijst van gemeenten, maar dat is niet correct. Wilders wil meedoen in de gemeente Nissewaard, waar Spijkenisse onder valt.