Wolf Erlbruch maakte een beroemde drol die taboes doorbrak

Oeuvreprijs De Duitse tekenaar Wolf Erlbruch is de winnaar van de Astrid Lindgren Memorial Award 2017. De man van Over een kleine mol die wilde weten wie er op zijn kop gepoept heeft en andere existentiële vragen op kinderniveau.

Kinderboekenillustrator Wolf Erlbruch maakt „existentiële vragen toegankelijk en behapbaar voor lezers van alle leeftijden”, vond de jury van de Astrid Lindgren Memorial Award. Daarom kreeg de 68-jarige Duitse illustrator dinsdag de jaarlijkse internationale prijs voor een jeugdliterair oeuvre, een bedrag van 5 miljoen Zweedse kronen (520.000 euro).

Zelf noemde Erlbruch zich in een reactie „verrast”, maar zijn naam werd al tijdenlang rondgefluisterd: Erlbruch werd in zijn carrière overladen met prijzen, met name in Duitsland en Nederland. In 2006 kreeg hij al de Hans Christian Andersen Award, ‘s werelds hoogste onderscheiding voor illustratoren. De Astrid Lindgren Memorial Award, gefinancierd door de Zweedse overheid, geldt als de ‘Nobelprijs’ voor jeugdliteratuur.

Erlbruch begon ooit als grafisch ontwerper en reclametekenaar voor een shagmerk, maar de Duitser geniet inmiddels internationale bekendheid en werkte vaak met schrijvers van buiten zijn eigen land, onder wie enkele Nederlanders. Hij illustreerde ook veel van het mooiste werk van de Vlaming Bart Moeyaert: de bijbelbewerkingen De Schepping (2003) en Het Paradijs (2010). Sterke lijnen, expressieve dieren en bedekte kleuren zijn kenmerkend voor het Erlbruch-universum.

Bekijk hier het begin van ‘Het Paradijs’, geschreven door Bart Moeyaert, door Erlbruch geïllustreerd (de tekst loopt verder onder de slideshow):

Filosofische inslag

Werk dat hij zelf ook schrijft, heeft vaak een sterk filosofische inslag: in 2003 verscheen Waarom jij er bent, een rondgang langs ieders bestaansrecht, van bakker tot piloot tot steen. Tot Erlbruchs belangrijkste boeken behoort De eend, de dood en de tulp (2008), waarin een eend vriendschap sluit met de Dood, na de ontdekking dat die hem al zijn hele leven achtervolgt.

De hoogdravende woorden van de jury zijn wellicht minder in verband te brengen met zijn bekendste werk, de wereldberoemde klassieker Over een kleine mol die wilde weten wie er op zijn kop gepoept heeft (1990), waarvoor Erlbruch illustraties maakte bij een tekst van Werner Holzwarth. Het boek werd in dertig talen vertaald.

„De ouders moesten er niets van hebben”, herinnerde Erlbruch zich in een recent interview, „maar het mooie is dat het boek dankzij kinderen een succes is geworden. Die wilden het lezen.” Wellicht geen existentiële vraagstukken, maar dankzij alle fecaliën wel een taboedoorbrekend verhaal, zoals ook het prentenboek Ik ruik kindervlees allesbehalve zoet was.

Kleine kastjes

Erlbruchs nadrukkelijke gerichtheid op kinderen is ook het uitgangspunt van de Astrid Lindgren Memorial Award: kinderen verdienen serieuze kunst, vond de naamgeefster van de prijs, maar dan wel toegesneden op kinderniveau. „Volwassenen hebben de neiging het leven voor kinderen in kleine kastjes te verpakken, ze keurig afgeronde verhaaltjes toe te dienen”, zei Erlbruch in 1998 in NRC. „Ik wil kinderen niet in negatieve zin onrustig maken, maar ze wel aanzetten tot het gebruik van hun eigen fantasie.” Dat hadden woorden van Astrid Lindgren kunnen zijn.

Lees ook: ‘Kinderen willen meer dan haasjes en eendjes’, een NRC-interview met Wolf Erlbruch uit 1998

Bekijk hier een reeks illustraties uit ‘Zoen me tot ik spin’, geïllustreerd door Wolf Erlbruch: