Kwart miljoen Turks-Nederlandse kiezers, gemeenten ‘alert’

Turkse Nederlanders en het referendum

Vanaf woensdag kunnen Turkse Nederlanders op drie plekken stemmen voor het Turkse referendum. De opkomst kan fors uitvallen.

Turkse Nederlanders op het Haagse Malieveld, zondag bij een betoging tegen de Turkse grondwetswijziging. Foto David van Dam

In Nederland bevinden zich 251.000 geregistreerde Turkse Nederlanders die ouder dan achttien jaar zijn. Zij mogen vanaf woensdag tot en met zondag hun stem uitbrengen in het referendum over de bevoegdheden van president Erdogan.

Turkse Nederlanders houden er zelf rekening mee dat de helft daadwerkelijk gaat stemmen; dat is het deel dat ook bij eerdere verkiezingen kwam opdagen. Maar het zouden er deze keer ook wel eens meer kunnen worden. Dat wijzen althans de eerste cijfers uit in België en Duitsland, waar al eerder kon worden gestemd. Wachttijden van een half uur zijn mogelijk.

De kans dat de Turkse Nederlanders een beslissende invloed zullen hebben op de uitslag van het referendum is niet zo heel groot; Turkije zelf telt ongeveer tachtig miljoen inwoners, van wie ruim 55 miljoen kiesgerechtigd is. Buiten Turkije mogen bijna drie miljoen Turken stemmen. De stemming in Turkije zelf is op 16 april; een dag later wordt de uitslag verwacht. In de tussentijd zal een toestel van Turkish Airlines de Nederlandse stembiljetten ongeopend naar Ankara hebben vervoerd.

Foto David van Dam

Stemmen kunnen de Turken vanaf woensdag 9 uur op drie plaatsen in Nederland: in Amsterdam (de RAI), Den Haag (industrieterrein Zichtenburg) en Deventer (evenementenhal De Scheg). Op zondagavond 21 uur gaan de stembureaus dicht. Het zijn de Turkse consulaten die de organisatie op zich hebben genomen, maar natuurlijk zijn ook de gemeenten er intensief bij betrokken – niet in de laatste plaats om de veiligheid van de stemmers te garanderen en te voorkomen dat voor- en tegenstanders van de Turkse president Erdogan elkaar te lijf gaan, zoals vorige week in Brussel gebeurde.

Stemmen gebeurt met een stempel waarmee de kiezers ja of nee kunnen aangeven, in een afgesloten ruimte met voldoende privacy, en onder de belofte dat ze geen selfie maken van hun keuze. Stemmers wordt vooraf gevraagd hun telefoon niet mee te nemen in het stemhokje. In de drie steden bevinden zich op elke locatie twintig tot dertig stembussen, die steeds in de gaten gehouden worden door vijf personen. Deze toezichthouders zijn gerekruteerd uit de politieke partijen die bij de laatste verkiezingen de meeste stemmen haalden, en onder de vijf mensen is ook steeds een vertegenwoordiger van de regering, doorgaans een medewerker van een consulaat.

‘Kans op incidenten groter’

Het is de vierde keer dat Turken die buiten Turkije wonen, kunnen stemmen. Tijdens de presidentsverkiezingen in 2014 hoefden gretige stemmers voor het eerst niet naar de Turkse grens om daar hun stem uit te brengen, maar konden ze dat thuis doen.

De drie gemeenten lieten vorige week al weten „alert” te zijn op mogelijke ongeregeldheden. „Duidelijk is dat de huidige situatie in Turkije wezenlijk verschilt van de situatie ten tijde van de vorige parlementsverkiezingen in 2015”, zo staat in het veiligheidsplan van Deventer, waar dertigduizend Turken worden verwacht. „Op grond van recente gebeurtenissen in binnen- en buitenland mag worden aangenomen dat de kans op ongeregeldheden en incidenten groter is geworden.”