Gruwelijke chemische aanval in Syrië volgt op gebruik van chloorgas

Chemische wapens In 2013 was een aanval met saringas een test voor de regering-Obama, die een ‘rode lijn’ had getrokken. Maar Obama krabbelde terug, en zijn opvolger Trump vindt de strijd tegen IS belangrijker.

Een kind dat getroffen is door de aanval wordt behandeld in een ziekenhuis in Saraqib, Idlib. Foto Stringer/EPA

Bij de aanval in de Syrische provincie Idlib, waarbij dinsdag tientallen mensen om het leven zijn gekomen, zijn naar alle waarschijnlijkheid chemische wapens gebruikt. Op sociale media circuleren gruwelijke foto’s van dodelijke slachtoffers, onder wie ook kinderen.

De aanval vond plaats in Khan Shaykhun in het zuiden van de provincie Idlib. Die is in handen van de Syrische rebellen, die daar gedomineerd worden door Fatah al-Sham, het voormalige filiaal van Al Qaeda in Syrië. Op een video is te zien hoe een ziekenhuis waar slachtoffers worden behandeld op zijn beurt wordt getroffen door een luchtaanval.

Volgens het Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten in Groot-Brittannië zijn er minstens 58 doden gevallen; Syrische activisten hebben het op sociale media over meer dan honderd doden en vele honderden mensen die verzorging nodig hebben.

Indien het gebruik van chemische wapens wordt bevestigd, gaat het om de zwaarste chemische aanval in de Syrische oorlog sinds augustus 2013 toen meer dan duizend mensen gedood werden in Ghouta nabij Damascus. Een onderzoeksteam van de Verenigde Naties stelde toen vast dat er ‘duidelijk en overtuigend bewijs was van significante hoeveelheden van het saringas’.

De locatie van de aanval:

Volgens een Brits-Syrische dokter in Khan Shaykhun is ook daar saringas gebruikt. Shajul Islam plaatste op Twitter een foto van een kind met pupillen als speldekoppen – een effect van saringas. „Twijfelt u nog steeds dat er sarin is gebruikt tegen ons? Wij hebben bewijzen. Leeft iemand met ons mee? Gaat iemand dit laten stoppen?”

Lees ook de drie vragen over de aanval: Weer een chemische aanval in Syrië. Wat nu?

Chloorgas

Eliot Higgins van de Britse onderzoeksgroep Bellingcat neigt ook naar saringas.

„De reacties die we zien – pupillen als speldekoppen, schuim aan de mond, stuiptrekkingen – wijzen op saringas of iets in die aard, maar zeker geen chloorgas.”

Volgens Higgins heeft het regime het afgelopen jaar voortdurend gebruik gemaakt van het minder dodelijke chloorgas. „De laatste week of zo gebeurt het bijna dagelijks. Maar omdat het in dunbevolkt gebied plaatsvindt, of omdat er weinig dodelijke slachtoffers vallen, hebben die aanvallen weinig of geen aandacht gekregen. Maar je kan spreken van een systematische campagne van gebruik van chemische wapens. En bij gebrek aan reactie van de internationale gemeenschap heeft Damascus daar groen licht voor.”

De vraag waarom het regime chemische wapens inzet op een moment dat het haar op militair en diplomatiek vlak eerder voor de wind gaat is niet makkelijk te beantwoorden. „Er is een mix aan redenen”, zegt Higgins. „Er is het psychologisch effect. Het kan zijn dat je de gewapende strijders uit een bepaald gebied weg wilt. Khan Shaykhun ligt dicht bij de frontlijn, dus dat laatste kan een rol hebben gespeeld.”

Higgins hoopt dat de OPCW – de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens van de VN – snel werk zal maken van het identificeren van het gebruikte gas.

„Turkije heeft aangeboden om slachtoffers te verzorgen. Het moet dan mogelijk zijn om snel stalen door te spelen aan de OPCW. Als het saringas is dan is dat vast te stellen: het blijft lang aanwezig in de organen.”

Rode lijn

Zelfs als het bewijs wordt geleverd dat er saringas is gebruikt, is het zeer de vraag of de aanval in Khan Shaykhun gevolgen zal hebben. De veel grotere chemische aanval in Ghouta in 2013 was destijds een test voor president Obama. Die had eerder had gezegd dat het gebruik van chemische wapens een ‘rode lijn’ was.

Maar de VS krabbelden terug voor militaire represailles tegen Damascus. In plaats daarvan gingen ze akkoord met een door Rusland bedisseld compromis waarbij Syrië afstand deed van zijn chemische wapenvoorraad. Dat had tot gevolg dat VN-inspecteurs in Syrië maandenlang bezig waren met het verwijderen van chemische wapens, terwijl het regime doorging met het bestoken van woonwijken met conventionele wapens.

Als dit waar is, gaat het opnieuw om een verschrikkelijke oorlogsmisdaad die eerder een rode lijn is genoemd.

Minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders

Op 23 juni 2014 werden de laatste chemische wapens die door Syrië waren aangegeven, het land uitgebracht en vernietigd. Maar een rapport van de OPCW van vorig jaar stelt dat het regime sindsdien in minstens twee gevallen chloorgas heeft gebruikt.

De speciale gezant voor Syrië van de VN, Staffan de Mistura, heeft gezegd dat er „veel bewijs is” dat ook tijdens het offensief tegen Aleppo chloorgas is ingezet. „Als het is gebeurd dan is dat een oorlogsmisdaad,” aldus de Mistura.

Ontkenningen

De Syrische staatsmedia maakten dinsdag geen melding van de aanval in Idlib. Maar journalisten van media die het regime goedgezind zijn, zeggen dat het leger het gebruik van chemische wapens ontkent. Volgens die bronnen zou bij een conventionele luchtaanval een opslagplaats van chemische wapens van de rebellen zijn geraakt. Syrië heeft altijd het gebruik van chemische wapens ontkend.

Rusland heeft ten stelligste ontkend dat het dinsdag luchtaanvallen heeft uitgevoerd in Khan Shaykhun. Moskou deed dat naar aanleiding van onbevestigde berichten dat de aanval werd uitgevoerd door Russische of Syrische gevechtsvliegtuigen.

In de Tweede Kamer reageerde minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) dinsdag geschokt op het nieuws uit Idlib. „Als dit waar is, gaat het opnieuw om een verschrikkelijke oorlogsmisdaad die eerder een rode lijn is genoemd”, zei Koenders, die ook pleitte voor een nieuwe OPCW-missie naar Syrië.

Trump: strijd tegen IS voorrang

De aanval kwam op de dag van een grote donorconferentie over Syrië in Brussel. Europese leiders hopen met een aanbod van financiële hulp voor de wederopbouw van Syrië de partijen te kunnen bewegen tot een politiek compromis om de oorlog te beëindigen.

De Europese Unie staat nog altijd op het standpunt dat het vertrek van president Assad een voorwaarde is voor zo’n vredesakkoord. Maar die positie wordt niet langer gedeeld door de Verenigde Staten, waar de regering-Trump vorige week heeft gezegd dat het vertrek van Assad niet langer een prioriteit is. In de praktijk had ook de regering-Obama zich al lang neergelegd bij het aanblijven van Assad. Ook voor Obama gold de strijd tegen IS als de prioriteit.

Bekijk hier: “Waarom is Assad nog altijd aan de macht in Syrië?