De AIVD groeit als kool

AIVD Het personeelsbestand van de AIVD groeit na jaren van krimp ook dit jaar verder, onder meer om het toenemend aantal tips over mogelijke aanslagen te verwerken en diefstal van bedrijfsgeheimen, zoals in de defensiesector, tegen te gaan.

Rob Bertholee, directeur AIVD, tijdens het Tweede Kamerdebat over het AIVD-rapport Terugkeerders in beeld. Foto: ANP / Bart Maat

Inlichtingendienst AIVD kreeg er vorig jaar meer dan 240 voltijdsaanstellingen bij, waardoor het totaal op 1.768 kwam. En dit jaar kan de dienst waarschijnlijk nog eens ruim tweehonderd fte’s aannemen, zo blijkt uit het vandaag gepubliceerde jaarverslag over 2016 van de inlichtingendienst. Wel vertrekken, anderzijds, ten minste enkele tientallen medewerkers, onder meer vanwege hun pensionering.

Meer tips van burgers en politie

De extra medewerkers moeten onder meer aan de slag met verwerking van het groeiend aantal tips door burgers en politie, bijvoorbeeld over mogelijke aanslagen. Het aantal tips groeide in 2016 met zeven procent, zo blijkt uit het jaarverslag. Ook moet er veel meer gebeuren ter voorkoming van het (elektronisch) ontvreemden van bedrijfsgeheimen in bijvoorbeeld de Defensiesector zoals zich vorig jaar opnieuw voordeed. “Dergelijke aanvallen vormen een bedreiging van het economisch verdienvermogen en de militaire slagkracht”, aldus het jaarverslag.

Door de groei met 240 fte’s beschikte de dienst eind 2016 over 1768 fte’s. Dit is overigens exclusief de – vermoedelijk – duizenden medewerkers en informanten die, verspreid over binnen- en buitenland, inlichtingen verstrekken aan de AIVD.

Meer ICT’ers

In een korte toelichting op het jaarverslag zegt AIVD-chef Rob Bertholee tegen NRC dat “hij grenzen aan de groei”, ziet. “Willen we wendbaar blijven en gemakkelijk onderling informatie kunnen delen, dan zit er een limiet aan de groei.” Die limiet zit volgens hem bij „maximaal 2000 à 2200 fte’s”.

De uitgaven voor de AIVD groeien navenant, zo blijkt uit het jaarverslag. Werd er in 2014 officieel nog 193 miljoen euro uitgegeven, in 2016 was dat 229 miljoen euro. De dienst geeft de extra middelen vooral uit aan extra inlichtingenofficieren, informatiedocumentalisten en vertalers. De AIVD investeert ook extra in de werving van ICT-specialisten voor de cyber-spionage. Hiermee moet de “veelkoppigheid van de dreiging”, zoals Bertholee het noemt, het hoofd worden gebonden.

“Het gaat immers niet alleen om de terroristische dreiging, maar ook om uiteenlopende dreigingen als heimelijke beïnvloeding, cyber security, geoplitieke beinvloeding.”

Wat dat laatste betreft wijst het jaarverslag, net als vorige jaren, herhaaldelijk op de groeiende Russische dreiging. “In zijn streven zich opnieuw te profileren als supermacht schrikt Rusland,” volgens de AIVD, “niet terug voor de inzet van koudeoorlogsmethoden zoals heimelijke politieke beïnvloeding. Rusland maakt daarbij handig gebruik van de vrijheden van de open en democratische samenlevingen van het Westen.” Hoewel van te voren werd gevreesd dat Rusland de Nederlandse verkiezingscampagne zou proberen te beinvloeden met de verspreiding van nepnieuws, is daarvan weinig concreets gebleken.

De sterke groei van de inlichtingendienst, vorig jaar en dit jaar, komt na jaren van krimp en bezuinigingen. Daarop kwam veel kritiek van experts. Vorige week nog publiceerden de terrorisme-deskundigen Edwin Bakker en Peter Grol een boek over uitreizigers naar Syrië. Daaruit bleek dat de dienst in 2013 en 2014 de netwerkvorming onder jihadisten in Nederland waarschijnlijk heeft onderschat, mede als gevolg van de bezuinigingen. Grol zei vorige week tegen NRC: “Het ontbrak de dienst in 2014 en 2015 domweg aan mensen en middelen. Het is – mede daardoor – de vraag of de AIVD überhaupt op de hoogte was van de reisplannen an veel Nederlandse jihadisten.”

De vooraanstaande Noorse terreurdeskundige Petter Nesser schreef de reeks aanslagen in Frankrijk sinds begin 2015 (aanslag op de redactie van Charlie Hebdo) mede toe aan bezuinigingen op het Franse veiligheidsapparaat. De omvang van geheime diensten en precieze personele invulling gelden onder experts als een van de belangrijkste variabelen voor de effectiviteit van terreurbestrijding.

Jihadistische netwerken

Een andere variabele bij het inschatten van de kans op een aanslag is het bestaan van terroristische netwerken in een land. Op dat punt bevat het AIVD-jaarverslag 2016 een waarschuwing. Onder de kop: Jihadistische netwerken reiken tot in Nederland, waarschuwt de dienst voor de invloed van dit soort organisaties in Nederland. Heel concreet wordt de dienst hierover overigens niet. De dienst noemt alleen de arrestatie van een man, maart 2016, “die zeer waarschijnlijk deel uitmaakt van een Frans/Belgische terroristische cel”. Bertholee wilde hier in zijn toelichting niet verder op in gaan.

Het team van de AIVD waar tips van burgers, politiemensen en anderen binnenkomen, had het vorig jaar extra druk. Het verwerkte bijna 5.400 tips, aldus het jaarverslag. Dat is zeven procent meer dan het jaar ervoor en zeventig procent meer dan in 2014. De opstellers van het jaarverslag schrijven de groei toe aan de aanslagen in Brussel, Nice en diverse Duitse steden, afgelopen zomer. Van de meldingen hebben er 238 tot nader onderzoek geleid, aldus de dienst.