Vertrouweling van Zuma heeft minder moeite met vriendjespolitiek

Malusi Gigaba

De nieuwe Zuid-Afrikaanse minister van Financiën is een ervaren politicus, maar heeft lang niet zo’n onberispelijke reputatie als zijn voorganger.

Foto Phil Magakoe/AFP

Malusi Gigaba was bij een modeshow toen president Jacob Zuma hem donderdag belde. Of hij minister van Financiën wilde worden. Zuma had zojuist de internationaal gerespecteerde minister Pravin Gordhan ontslagen, de bewindsman die alom werd gezien als de laatste buffer tegen Zuma’s ambities de staatskas te plunderen voor zijn vriendjespolitiek.

Met zijn 45 jaar is Gigaba een jonkie in de Zuid-Afrikaanse politiek. Hij staat voor de onmogelijke taak de onrust onder beleggers te sussen, nadat de nationale munt omlaag dook en banken tientallen miljarden rand aan beurswaarde verloren. En hij moet bewijzen dat hij niet danst naar het pijpen van Zuma’s belangrijkste zakenvrienden: de Indiase broers Gupta, die ervan worden beschuldigd achter de schermen te beslissen over de benoemingen van bewindslieden en de koers van staatsbedrijven.

Bliksemcarrière

Het cv van Gigaba wekt wantrouwen. Hij maakte een bliksemcarrière, eerst als voorzitter van de invloedrijke en radicaal linkse ANC-Jeugdliga, daarna als minister. Zuma gaf hem in 2009 een sleutelpost: minister van Openbare Ondernemingen, het ministerie dat beslist over de contracten voor staatsbedrijven. De post was eerst aan ANC-parlementslid Vytjie Mentor beloofd, die later onthulde hoe ze naar de villa van de Gupta’s in Johannesburg was ontboden. Daar vroegen zij haar druk uit te oefenen op South African Airways om de route naar Mumbay te staken, ten voordele van de Indiase vliegmaatschappij Jet Airways, waar De Gupta’s een belang in hebben. Mentor bedankte voor de baan. Gigaba zei ja.

Onder zijn bewind raakten staatsbedrijven als South African Airways, energiebedrijf Eskom en wapenfabrikant Denel in financiële problemen. Denel daagde deze week het ministerie van Financiën voor de rechter, omdat de gewezen minister Gordhan niet wilde dat het staatsbedrijf ging samenwerken met een wapenbedrijf dat is gelinkt aan de Gupta’s. Daags na de rechtszaak werd Gordhan ontslagen.

Geen ervaring

Tot afgelopen donderdag was Gigaba nog minister van Binnenlandse Zaken. Daar was hij verantwoordelijk voor de omstreden beslissing (buitenlandse) ouders en hun kinderen alleen naar en van Zuid-Afrika te laten reizen als ze een geboortecertificaat bij zich hebben. Naar schatting 13.000 toeristen hebben sindsdien hun vluchten gemist of moeten annuleren. Gigaba houdt vol dat de regeling bedoeld is om kinderhandel te stoppen.

De benoeming van Gigaba tot minister van Financiën kwam als een verrassing. Hij heeft geen enkele ervaring met deze portefeuille. Op de persconferentie zaterdag sprak hij wel de woorden die president Zuma graag wil horen. „De aankoop van de Russische kernreactoren zal doorgaan.” Gigaba’s voorganger, Gordhan, was fel tegenstander van die deal, omdat die de Zuid-Afrikaanse belastingbetalers zal opzadelen met een lening van naar schatting 1.000 miljard rand (70 miljard euro). Maar nu Gordhan is verdwenen, is het voor Zuma een stuk makkelijker onderhandelen met het ministerie van Financiën.