Recensie

Modeschandalen: borsten prima – ondergoed schande!

Strenge regels lokken altijd reacties uit, ook in de mode. In Parijs is in het Louvre een overzicht te zien van mode die ooit schandalig werd gevonden.

Te klein, te wijd, te fel, te kort, te veel stof, te weinig stof. Zodra een mode-uiting afwijkt van de norm, heeft iedereen een mening. Mannen in een rok kunnen nog altijd rekenen op commentaar en minstens een glimlach.

Het Parijse Musée Les Arts Décoratifs exposeert op ‘Tenue correcte exigée’ (‘Dresscodes: als kleding schandaal veroorzaakt’) de meest schandalige modeverschijnselen van de afgelopen vijf eeuwen via schilderijen, video, historische kostuums en hedendaagse mode. Zoals de spraakmakende ‘penis show’ van Rick Owens in 2015 waarin mannen jurken droegen met een uitsparing rond hun blote kruis. Denk ook aan de ophef over mannen die hun gelaat bedekken met de capuchon van hun hoodie. Of de kritiek op broeken met scheuren.

Fallusschoenen

Regels. Nadat naaktlopers Adam en Eva zich moesten bedekken, volgden talloze nieuwe regels. Meestal waren de decreten tevergeefs, want zoals op de expositie in Parijs is te zien, zijn nieuwe excessen altijd het antwoord op een strenge voorgeschreven kleedstijl. Bizar zijn wat dat betreft de geëxposeerde ‘poulaines’, schoenen met intimiderende, als een fallus opstaande spitse neuzen die een tijd lang populair waren bij de elite. De Franse koning verbood ze in 1365.

De menselijke behoefte om zich krachtiger, prachtiger of rijker te presteren is van alle tijden. Dat is in Parijs niet alleen te zien aan de poulaines, maar ook aan een minutieus geborduurd mannenpak uit circa 1635 en een reeks negentiende-eeuwse jurken met stofophoping die het achterwerk accentueerde. Foei, wat een aanstellerij en verspilling van stof!

Overal op de expositie hangen bordjes met voorbeelden van goed/fout, zoals afgekeurde kapsels (te hoog), hoeden (te groot) en silhouetten (te strak). Prachtig en fout volgens de regels van toen, is de zoot suit, een oversized mannenpak met extreem wijde pijpen en brede schouders dat in de jaren dertig en veertig geliefd was bij jazzmuzikanten.

Mannenrok

Een belangrijk deel van de uitgebreide expositie raakt aan het (trans-)gender-issue dat nu zo in belangstelling staat. Zoals vrouwen in mannenkleren en andersom. ‘Tenue correcte’ relativeert dat rolpatronendenken met afbeeldingen van jonge jongens die tot diep in de twintigste eeuw jurkjes dragen.

Boeiend is de uniseksmode van Jacques Esterel uit 1970 met geborduurde mannenjurken die in het modebeeld niet beklijfden. ‘Tenue correcte’ toont ook de meer serieuze en geslaagde rol van Jean Paul Gaultier in de geschiedenis van de mannenrok. Naast een rok in zakelijke krijtstreep uit 1985 uit zijn ‘And God Created Man’ collectie, staat Gaultiers sarong-ontwerp uit 1998, gedragen door profvoetballer David Beckham. Maar ook hij slaagde er niet in de Westerse man in een rok te krijgen, hoewel zijn kapsels wel veelvuldig geïmiteerd werden.

Hemd

In de categorie modecensuur valt een portret op dat hofschilder Élisabeth Louise Vigée Le Brun in 1783 maakte van Marie Antoinette in een wit onderhemd. Invloedrijke moraalridders met ‘goede smaak’ sommeerden Vigée Le Brun het portret van de koningin van een expositie te verwijderen, want zó onbeschaamd in haar ondergoed - kende het volk de koningin niet. Vigée Le Brun maakte een nieuw portret met Marie Antoinette in een suikerzoete jurk waarvan haar borsten nog net niet uit haar diepe decolleté barsten. Moraal van het verhaal: borsten prima – ondergoed schande!

Als er iets is wat deze interessante expositie aantoont is de totale willekeur aan raadselachtige argumenten die de modepolitie al eeuwen hanteert. Maar gelukkig zijn er altijd mensen met modefantasie die juist dan extreem reageren.