Kasteelheer met eigen definitie van eerlijkheid

François Fillon

De beschadigde presidentskandidaat blijft geloven in winst. Fillon kán de tweede ronde nog halen, ondanks alle onthullingen over zijn vrouw en kinderen die hij in dienst had.

Foto AFP

Eigenlijk zijn ze wel een beetje klaar met journalisten op de markt van Sablé-sur-Sarthe, de thuisbasis van François Fillon. „Nee, ook wij zagen de affaires niet aankomen”, zegt een oudere vrouw bij de kaaskraam nog voor een vraag gesteld is. Een klant in ‘Pub Élysée’, naast het stadhuis, zegt zich „verraden” te voelen door de in problemen geraakte presidentskandidaat. „Ik heb hem altijd geloofd, ik dacht dat het een eerlijke man was”, zegt hij. „Maar ik vraag me af of ik hem wel kende.”

Dat hoor je vaker. Niet alleen in Parijs, maar ook in het landelijke departement Sarthe waar Fillon (63) is opgegroeid en zijn eerste schreden in de politiek zette.

Maar als ze hem ergens moeten kennen, dan is het hier. Hij folderde op deze markt voor zijn eerste campagnes, hij was in Sablé van 1983 tot 2001 burgemeester. Dat de TGV uit Parijs twee keer per dag in dit stadje van krap 12.000 inwoners stopt, is zijn werk, zeggen inwoners trots. Fillon was altijd „toegankelijk” en „gewoon”. Iedereen heeft zijn schuchtere vrouw Penelope, met haar aftandse Peugeootje, weleens bij de supermarkt gezien. „Dat ze een schaduwleven hadden dat om geld en luxe draaide, wist ik niet”, zegt een lokale journaliste die niet met haar naam in de krant mag.

Gedoodverfde opvolger

Bij zijn verrassende verkiezing tot presidentskandidaat van de centrum-rechtse Republikeinen in november was de degelijke oud-premier nog de gedoodverfde opvolger van François Hollande. Met een liberale economische agenda (hij noemde Margaret Thatcher ooit een voorbeeld), een conservatieve sociale agenda en een in een boek uitgewerkte harde lijn tegen „islamitisch terrorisme” zagen de kiezers bij de primaire hem als de ideale kandidaat om het tegen Marine Le Pen op te nemen.

Dat bleven ze zeggen toen op 25 januari het onderzoeksblad Le Canard enchaîné met het nieuws kwam dat Fillon jarenlang zijn vrouw Penelope als goedbetaald parlementair assistent in dienst had. „Het is gelukkig nog vroeg, de verkiezingen zijn pas in april”, redeneerde zijn campagneteam. Maar het nieuws bleef komen.

Hij had ook zijn kinderen in dienst gehad – en zij hadden hun salarissen goeddeels teruggestort naar de rekening van hun ouders. Zijn vrouw had ook van een lucratieve nepbaan bij een tijdschrift geprofiteerd. Fillon zelf had een adviesbureau opgericht dat 50.000 euro factureerde aan zakenmensen voor een afspraak met Poetin. Hij was „vergeten” een lening van 50.000 euro aan te geven. Hij had dure maatpakken van een Senegalese vriend geaccepteerd, kreeg van anderen peperdure horloges.

Illegaal was het niet, zei Fillon. Het is toegestaan familieleden als parlementsassistent aan te nemen. Alleen moeten ze wel werken voor hun geld, en daarvan ontbrak ieder spoor. Steeds als hij weer een beetje opkrabbelde, kwam er een nieuwe onthulling die hem ervan weerhield over zijn plannen te praten. Ook toen justitie hem officieel in staat van beschuldiging stelde weigerde hij, ondanks een eerdere belofte, zijn kandidatuur neer te leggen. Een deel van de partij haakte af: Fillon was niet meer de man die geloofwaardig de noodzakelijke bezuinigingen kon voorstellen.

Hij stond alleen, zoals wel vaker in zijn politieke leven. Maar hij bleef ondanks de beroerde peilingen in zijn kansen geloven. In tv-debatten straalt hij nog altijd rust en gezag uit. Vooral oudere kiezers laten hem niet vallen en afhankelijk van de opkomst kan hij nog altijd de tweede ronde halen en president worden. Uiteindelijk, zegt Valérie Boyer, een steunpilaar in het parlement, is „ervaring” wat telt. Ze denkt dat er „een verborgen Fillon-stem” is die de peilers niet zien. „Een autocoureur geeft nooit halverwege een koers op”, zei Fillon. Hij houdt van gevaarlijke sporten: alpinisme en racen in Le Mans.

Maar wie is hij? Voor veel mensen blijft Fillon een „mysterie”. Zelfs zijn meest naaste adviseurs zijn nooit bij hem thuis geweest, meldde Le Monde. Na de onthullingen van Le Canard overlegde hij met niemand zijn verdediging. „Zijn solitude is altijd zijn achilleshiel geweest”, schreef de krant: „waanzin in de politiek”. Andere politici van zijn generatie hebben een vaste groep volgelingen, een courant (stroming) in de partij. Hij niet. Als premier onder Sarkozy (die hem denigrerend zijn „medewerker” noemde) leek hij vijf jaar lang ongelukkig. Maar pogingen hem te vervangen wist hij altijd af te wenden.

Fillon groeide op enkele kilometers van Sablé beschermd op als notariszoon. Hij had naar eigen zeggen op zijn jongenskamer foto’s van generaal De Gaulle, Che Guevara en The Beatles aan de muur. Maar volgens jeugdvrienden in het onlangs verschenen Je ne suis pas un saint was het in werkelijkheid alleen De Gaulle. Zo’n rebel was de bourgeois-jongen niet: hij zat op school bij de jezuïeten en maakte op jeugdige leeftijd carrière als patrouilleleider bij de scouts.

Zijn politieke leven begon op 14 december 1980 met de plotselinge dood van zijn leermeester, Joël Le Theule. De burgemeester van Sablé was op dat moment ook minister van Defensie en stierf onderweg naar het ziekenhuis – volgens sommige lezingen in Fillons auto. Na zijn rechtenstudie had hij Fillon een eerste stage bezorgd (in de journalistiek) en hem op 22-jarige leeftijd in dienst genomen als parlementair assistent. In 1980, een half jaar voor zijn dood, had hij Fillon nog getrouwd met de uit Wales afkomstige Penelope Clarke.

Fillon nam zijn zetel over in de gemeenteraad en de regioraad. Hij was pas 27 toen hij dankzij Le Theules staat van dienst in 1981 dit kiesdistrict won en lid van de Assemblée Nationale werd. Nog altijd komt Fillon met enkele lokale contacten in december bijeen op de begraafplaats van Sablé om zijn politieke vader te herdenken. „De vriendschappen die hier gesloten worden, zijn solide”, schrijft hij in zijn boek Faire zonder ironie over de Sarthe.

„François is politicus geworden in een andere tijd”, vergoelijkt oud-burgemeester Roger Server (75) van het deftige plaatsje Solesmes, vijf kilometer van Sablé. Hier kochten de Fillons in 1984 het Manoir de Beaucé, een vijftiende-eeuws kasteel dat ze lieten opknappen. Het ligt volledig geïsoleerd, vanaf de weg zijn alleen de paarden van Penelope te zien. Een nieuw hek met stevig kettingslot moet pottenkijkers buiten houden. De Fillons lieten zich hier op het gazon fotograferen door Paris Match. Die foto van ‘kasteelheer’ Fillon duikt sinds de affaires nog regelmatig op.

„Hij heeft de mores van de politieke klasse van vijftien jaar geleden behouden, nu accepteren de mensen dat niet meer”, denkt Server, die de Fillons goed kent. Hij spreekt van een „hechte familie”. Dat is niet overdreven: Fillons broer Pierre (oogarts en organisator van de 24 Uur van Le Mans), trouwde met de zus van Penelope, Jane. Server:

„François heeft een eigen definitie van eerlijkheid. De mensen zijn erg gevoelig tegenwoordig. Maar laten we nu eindelijk naar de programma’s kijken. Als hij deze verkiezingen verliest, dan is zijn politieke carrière voorbij. En dat zou voor Frankrijk een groot verlies zijn.”