Het moet Gorsuch worden, desnoods veranderen ze de stemregels

Benoeming Opperrechter

In Amerika wordt deze maandag gestemd over de benoeming van rechter Neil Gorsuch in het Hooggerechtshof. Voor de Republikeinen moet dat een succes worden. Dus lukt het maandag niet, dan gaan ze over tot ‘de nucleaire optie’.

Tegenstanders van een eventuele benoeming van Gorsuch in het Amerikaanse Hooggerechtshof. Foto's Alex Wong, Brandon Smalowski / AFP

Het moet de week worden waarin eindelijk iets lukt. Het Witte Huis en de Republikeinen zullen eindelijk een verkiezingsbelofte kunnen inlossen, en nog wel een heel belangrijke: de benoeming van rechter Neil Gorsuch in het Hooggerechtshof. De 49-jarige Gorsuch moet voor de komende decennia de conservatieve meerderheid in het Hof veiligstellen, waarmee de Republikeinen hopen maatschappelijk overwicht te houden als het gaat om voor hen cruciale zaken als de inperking van abortus of wapenbezit.

De Republikeinen kunnen niet wachten. Ze hebben een succes, en een vlekkeloos uitgevoerde politieke operatie, inmiddels hard nodig. Ondanks hun meerderheid in het Congres is het nog niet gelukt iets significants te verrichten. Wat de eerste mijlpaal had moeten worden, het intrekken en vervangen van Obamacare, liep door chaos en onderlinge verdeeldheid uit op een fiasco.

Vergeleken met een zorgwet is de benoeming van rechter Gorsuch ongecompliceerd. De Republikeinen hebben in de Senaat 60 stemmen nodig om hem benoemd te krijgen. Ze hebben evenwel maar 52 zetels. Zondag kondigde een derde Democraat aan Gorsuch te steunen, en dus moeten er nog vijf over de streep worden getrokken.

Als maandag blijkt dat dat niet lukt – en daar ziet het naar uit – dan heeft de Republikeinse voorzitter van de Senaat, Mitch McConnell, nog een mogelijkheid. Hij kan een voorstel tot verandering van de stemregels in stemming brengen. Krijgt dat 51 stemmen, dan kunnen rechters voor het Hooggerechtshof voortaan ook met zo’n simpele meerderheid van 51 worden benoemd. En dan kunnen de Democraten de benoeming van Gorsuch niet meer tegenhouden.

Senatoren voelden rechter Gorsuch in maart aan de tand in het Congres. Veel vonnissen kwamen ter sprake, één in het bijzonder. Lees ook: Rechter Gorsuch en de zaak van de bevroren trucker

Maar die methode wordt niet voor niets ‘de nucleaire optie’ genoemd. Senatoren erkennen dat ‘nucleair gaan’ niet gratis is: de Amerikaanse democratie betaalt een prijs. Het betekent dat het tot op het bot gepolariseerde Congres het partijbelang nu zelfs niet meer kan overstijgen als het gaat om het meest gerespecteerde instituut van het land: het Hooggerechtshof. „Welke partij ook in het Witte Huis zit, het Hooggerechtshof moet boven de partijen staan”, zei de Democratische senator Heidi Heitkamp vorige week.

De Democraten spelen de stap naar de nucleaire optie daarom nu zo hoog mogelijk op. „Als deze kandidaat geen zestig stemmen kan vergaren […] dan is het antwoord niet de regels veranderen. Het antwoord is de kandidaat veranderen”, zei de leider van de Democraten in de Senaat, Chuck Schumer, onlangs. Volgens Schumer is Mitch McConnell „bereid om ten nadele van de Senaat te handelen om zijn eigen politieke doelen te verwezenlijken”.

Democraten veranderden ook regels

Voorstanders van een eventuele benoeming van Gorsuch in het Amerikaanse Hooggerechtshof. Foto’s Alex Wong, Brandon Smalowski / AFP

Maar de Republikeinen vinden dat de Democraten boter op hun hoofd hebben. Zij veranderden in 2013 immers ook de stemregels toen het in hun kraam te pas kwam. Bij aanvang van Obama’s tweede termijn probeerden de Republikeinen de ministersbenoemingen eindeloos te rekken. Harry Reid, de toenmalige leider van de Democraten, zette de nucleaire optie in en vervolgens konden de Democraten Obama’s ministers benoemen met een simpele meerderheid.

Maar afgelopen maanden vloog dat besluit de Democraten als een boemerang in het gezicht: omdat ze indertijd de stemregels hadden veranderd, konden ze de benoeming van Trumps ministers nu niet meer tegenhouden.

Om die reden was Republikein McConnell indertijd tegen de nucleaire optie. Hij waarschuwde: „Niemand heeft voor eeuwig de meerderheid.” Nu liet McConnell doorschemeren dat hij niet zal aarzelen het ‘nucleaire’ wapen in te zetten.

Zelfs gematigden in het Congres erkennen dat de polarisatie niet meer te keren is. „Ik zou zeer ontmoedigd zijn als we die stap (nucleaire optie) zouden moeten zetten, want ik geloof sterk in de regels van de institutie [de Senaat, red.]”, aldus de gematigde Republikeinse senator Susan Collins tegen Politico. „Maar het zou heel oneerlijk zijn als we Gorsuch niet benoemd zouden krijgen.”

Republikeinen achten Gorsuch een rechter met een onberispelijke carrière. Ze wijzen erop hoe hij bij de hoorzittingen in het Congres zijn onafhankelijkheid en onpartijdigheid benadrukte. Democraten noemden zijn antwoorden ontwijkend (zie kader). Hun leider Schumer zei dat de rechter „geen neutraal juridisch brein is […] maar iemand die voor Trump is uitgezocht door conservatieve lobbygroepen”.

Fragment uit de hoorzittingen. Democraat Al Franken ondervraagt Gorsuch:

Die onverzoenlijke opstelling vloeit voort uit het feit dat veel Democraten vinden dat de Republikeinen de vacante zetel in het Hooggerechtshof gestolen hebben. Die viel immers vrij onder Obama, toen in februari 2016 de conservatieve rechter Antonin Scalia overleed. Omdat de Republikeinen koste wat kost een progressieve meerderheid in het Hooggerechtshof wilden vermijden, weigerden zij gedurende een jaar simpelweg om Obama’s kandidaat voor de zetel, rechter Merrick Garland, zelfs maar te woord te staan.

Daarbij is bij de Democraten iedere neiging tot coöperatie met de Republikeinen afgelopen maanden verdwenen. Waar Schumer in de aanloop naar Trumps presidentschap nog de verwachting uitsprak op sommige terreinen te kunnen samenwerken, spreekt hij nu alleen nog de taal van onverzettelijkheid. Al in de eerste weken na de inauguratie ging het mis. Republikeinen wonden zich op over het traineren van de benoemingen van ministers. De Democraten ondergingen Trumps decreten, zoals het inreisverbod en die over de muur langs Mexico, als een soort politiek waterboarden. En de aanhoudende onthullingen over de Ruslandconnecties van leden van Trumps entourage maken dat de Democraten de legitimiteit van zijn regering openlijk in twijfel trekken.

Partijen kunnen niet zonder elkaar

Ook hun woedende achterban dwingt de Democraten in de hoek van het permanente verzet: kwade kiezers demonstreerden zelfs voor het huis van Schumer in New York om hem tot een hardere opstelling te bewegen. Eérst een onafhankelijk onderzoek naar Trumps Ruslandconnecties, vinden veel progressieven – die inperking door het Hof vrezen van verworvenheden als het homohuwelijk – daarna pas een rechtersbenoeming.

Eind van de maand heeft Mitch McConnell opnieuw de stem van acht Democraten nodig: dan moet er gestemd worden over een begrotingswet. Routine, maar de Democraten, gesterkt door het Republikeinse debacle met de zorgwet, dreigen tegen te stemmen en het daarmee op een overheidssluiting te laten aankomen als er geld voor Trumps grensmuur in de begrotingswet wordt opgenomen.

Opmerkelijk genoeg beloofde Mitch McConnell afgelopen week al dat dit wat hem betreft niet per se hoeft. Zo wilde hij de bittere Gorsuch-pil voor de Democraten iets vergulden. Maar dat ze hem zullen moeten slikken, staat voor de Republikeinen vast. Mislukken is even geen optie meer.