Doe samen met PVV-kiezers mooie dingen en wees daar trots op

NRC-Lezersonderzoek

Populistische partijen zijn gegroeid, de afgelopen verkiezingen. Vooral de PVV, die nu met twintig zetels de tweede partij van Nederland is. Veel lezers vinden dat naar de PVV-stemmer geluisterd moet worden. Maar hoe dan precies?

Een stembureau in Scheveningen, met uitizicht op de Pier. Foto Emmanual Dunand/AFP

Anderhalf jaar geleden, tijdens de rellen in Geldermalsen over de mogelijke komst van een asielzoekerscentrum, zaten ze nog in verschillende kampen. Inmiddels werken ze samen in een bedrijfspand aan de Rijnstraat in datzelfde dorp. De ene inwoner, Christine De Jong (ze stemde ChristenUnie), helpt vluchtelingen met fietsen, spullen en taallessen om daarmee de integratie te bevorderen. De andere, bijstandsmoeder Karin Welgraven, helpt in hetzelfde bedrijfspand – eveneens met kleren en andere spullen, arme mensen in Geldermalsen. Welgraven koos voor de PVV.

Luisteren naar PVV’ers, zoals vaak en nogal gemakkelijk wordt geroepen, is niet genoeg. Dat schrijft De Jong als een van de pakweg 5.300 deelnemers aan het NRC-lezersonderzoek na de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart. Het gaat erom „met líéfde te luisteren” naar wat anderen beweegt, vindt ze, en om samen mooie dingen te ondernemen. „Laat burgers samen zelf oplossingen zoeken”, schrijft De Jong. „Maak ze trots op mooie dingen die zij samen kunnen realiseren. Iedereen heeft talenten; laat hen die goed gebruiken.”

Wat voor houding moeten burgers en politici aannemen tegenover partijen als de PVV en hun aanhang? Die is flink gegroeid bij de verkiezingen, en is nu met twintig zetels de tweede partij van Nederland. Over de omgang met die partij blijken de meningen van lezers zeer sterk verdeeld. Het geluid van de PVV-kiezer, daarentegen, moet op zijn minst serieus worden genomen, vinden velen zoals De Jong. Daarover later meer.

‘Er is beperkt meer nationalisme nodig voor het voortbestaan van Nederland’

PVV-kiezer (36)

Verzet bieden of ‘meeveren’

Als het gaat om de PVV als politieke partij opteren vooral wat linksere kiezers er het liefst voor daar verzet tegen te bieden. Omdat „Wilders loze beloften doet die allesbehalve concreet zijn”, schrijft student Tjarco Kugel (22) uit Groningen (stemde D66). „Ten diepste is de PVV ongrondwettelijk bezig, aangezien deze partij artikel 1 van de Grondwet tart”, aldus Kees Huizenga (65) uit Groningen, die ChristenUnie stemde.

Daartegenover staan de PVV-kiezers zelf. Die zeggen, niet verrassend, juist: omarmen, dat populisme! Concreet betekent dit dat de partij gewoon mee zou moeten regeren.

PVV-stemmer en secretaresse Marion Paffen (47): „Ik heb het gevoel dat het de verkeerde kant opgaat en er niet eerlijk geformeerd gaat worden. De PVV is de tweede partij geworden en heeft dus recht op serieuze gesprekken. Dit heeft de kiezer toch gestemd?”

Nanno Jonkers (66) uit Den Haag heeft Forum voor Democratie gestemd en vindt dat Nederland de „islambedreiging onderschat.” Juist daarom moeten politici de inbreng van partijen als PVV en Forum serieus nemen, zegt hij. Bob Lagaaij (68) uit Middelburg stemde ook op de partij van Thierry Baudet en noemt Wilders „en zijn beweging” een beetje passé. Hij schrijft: „De magie (als je ’t zo kunt noemen) is, na jaren roepen en niets leveren, een tikje uitgewerkt.”

Veel kiezers van CDA en VVD-huize voelen ervoor om „mee te veren” met de PVV, omdat ze het eens zijn met delen van programmapunten van die partij. Daarbij noemen ze vooral immigratie en de ‘islamdreiging’. VVD-stemmer Tom Westhoff (66) uit Breda stuurde een hartekreet: „Immigratie is voor mij het ‘hotste’ onderwerp. Na de moord op 21 kopten op het Libische strand, de brandende Jordaanse piloot in de kooi van IS, de aanslagen in Parijs, Madrid, Londen en Brussel heb ik het totaal gehad met alles wat naar de islam riekt. Ik ben bang, domweg bang.”

Enkele tientallen deelnemers gooien het echter over een geheel andere boeg. Zij formuleren naast opponeren tegen de PVV, omarmen of meeveren, een vierde scenario: negeer Wilders en zijn partij gewoon, schrijven ze.

„Negeren, dat is wat de pers moet doen”, schrijft VVD-stemmer Theodor Strauss vanuit Frankrijk. „De enorme media-aandacht die de populist Wilders bijna dagelijks ontvangt, is compleet buitenproportioneel. Indien men hem en zijn club (want het is geen partij) niet meer op televisie laat verschijnen, zal zijn aanhang smelten als ijs voor de zon. Tenslotte lezen (zeer waarschijnlijk) de meeste PVV stemmers geen behoorlijke kranten, laat staan opiniebladen of zelfs maar buitenlandse kranten.”

‘Partijen moeten zichzelf blijven, trouw aan hun visie en ideologie’

D66-kiezer (22)

Partij met één lid

Yvette Maltha (51), GroenLinks-stemmer uit Zutphen, merkt op dat de PVV juist ‘resistent’ is gebleken tegen verschillende soorten aanpak. Negeren is geprobeerd door VVD-leider Rutte, tegengas geven door D66-voorman Pechtold, en ze werkten in haar ogen allebei niet echt.

Maltha vindt dat er langzamerhand aan andere oplossingen moet worden gedacht, inclusief een verbod van een partij die maar één lid heeft. „In een land waar ondernemingsraden verplicht zijn bij bedrijven vanaf vijftig medewerkers, kan het niet zo zijn dat bij een partij met zo veel zetels in de Kamer nog steeds maar één man alles het voor het zeggen heeft. Neem je de democratie serieus, dan moet dit niet meer mogen”, vindt ze.

Ook SP-stemmer Ramses Scheffel (51) vindt dat de PVV als eenmanspartij nu gemakkelijk wegkomt. De pers besteedt overmatig aandacht aan de partij terwijl de PVV juist moet worden gemarginaliseerd zolang de partij niet democratisch georganiseerd wordt, volgens Scheffel: „Wilders mag niet als alleenheerser de PVV leiden”, zegt hij. „Het moet transparant worden hoe de partij gefinancierd wordt en het programma moet doorberekend worden door het Centraal Planbureau.”

Meer nog dan met de vraag of er ‘iets’ met de PVV als partij moet gebeuren, worstelen kiezers met de manier waarop met onderliggende onvrede omgegaan moet worden. Marguerithe de Man (58) gelooft niet zo in negeeradviezen van veel lezers. Zeker, de pers moet ophouden steeds achter de laatste tweet van Wilders aan te hollen, vindt ze. „Maar met negeren bedoel ik zeker niet dat de oorsprong van boosheid, het onvermogen om regie over het eigen leven te geven, moeten negeren”.

‘Verzet blijven bieden tegen leugens en onfatsoen. Reële kritiekpunten van de PVV serieus nemen’

PvdA-kiezer (66)

Problemen van de gewone man

SP-stemmer Wieneke Weusten (67) uit Doesburg vindt dat de politiek in dat opzicht een belangrijke taak heeft. Die moeten mensen helpen de regie over hun eigen leven terug te geven. „De zorgen van de gewone man zijn groot” , schrijft de kunsthistorica en vrijwilligster in een museum.

„Wonen, werken, zorg, alles is onzeker geworden. Een huis kopen gaat niet, een huis huren evenmin, want daarvoor is het inkomen weer te hoog. De huren in de vrije sector zijn echter helemaal te hoog. De komst van veel immigranten baart mensen zorgen.” Pas als het huurbeleid verbetert, en het integratiebeleid strenger wordt, kan de solidariteit tussen lager opgeleiden en vluchtelingen weer sterker worden, denkt Weusten.

Diverse burgers laten echter weten dat zij zelf ook bereid moeten zijn om verbinding te leggen met andere kiezersgroepen. Dat bleek al uit de bijdrage van Christine de Jong uit Geldermalsen. VVD-lid Jan Dekker (50) uit Assen voegt zich daarbij. Hij vertelt hoe hij in het dagelijks leven mensen helpt met een bijstandsuitkering, onder wie PVV-stemmers. De zzp’er - „u weet wel, waar linkse mensen zo’n hekel aan hebben” – probeert mensen die op hun bijstand zijn gekort, weer verder te helpen in het leven. Hij leert hun zichzelf te presenteren en effectief te solliciteren.

„Het zijn vaak mensen die van Onze-Lieve-Heer minder vaardigheden op dat gebied hebben meegekregen”, vertelt Dekker. Juist dit soort mensen zijn gevoelig voor signalen dat ze niet serieus worden genomen, ziet Dekker. „Bijvoorbeeld omdat in de Tweede Kamer – nota bene onze volksvertegenwoordiging! – geen herkenbare mensen meer zitten van wie zij zeggen: „Kijk, die vent komt voor mij op.” Als ze daar boos en verdrietig over worden, begrijp ik dat. Ik geef ze aandacht en probeer ze verder te helpen.”