Vrees voor dictatuur in Venezuela na machtsgreep Hooggerechtshof

Het Hooggerechtshof in Caracas heeft het parlement buiten spel gezet om president Maduro te helpen. Vijf vragen over de escalatie van de politieke crisis in Venezuela.

President Nicolás Maduro en zijn vrouw Cilia Flores op internationale vrouwendag, begin deze maand. Foto Cristian Hernandez / EPA

De socialistische president van Venezuela, Nicolás Maduro, wordt beticht van „dictatoriale” stappen naar aanleiding van een machtsgreep door het aan hem gelieerde Hooggerechtshof. Deze week eiste het Hof in Caracas de grondwettelijke bevoegdheden van het door de oppositie beheerste parlement voor zich op.

De drastische maatregel, die volgens critici een stap is op weg naar alleenheerschappij door Maduro, heeft geleid tot felle kritiek van landen in Noord- en Zuid-Amerika. Ook de Europese Unie maakt zich zorgen over de situatie in Venezuela, waar een slepend politiek conflict tussen de impopulaire president en de oppositie escaleert, terwijl het land kampt met een diepe economische crisis.

Wat is er aan de hand in Venezuela? Vijf vragen over de politieke crisis in het Zuid-Amerikaanse land.

  1. Wat is er deze week gebeurd?

    Het Venezolaanse Hooggerechtshof heeft woensdag de grondwettelijke bevoegdheden van de Nationale Assemblee, het parlement, op zich genomen. De omstreden stap is een escalatie van een slepende machtsstrijd tussen president Maduro – die in 2013 nipt werd gekozen als opvolger van de overleden socialistische president Hugo Chavez – en het parlement, waar de centrum-rechtse oppositie een meerderheid heeft sinds de verkiezingen van december 2015. Uit onvrede over de nijpende economische situatie in Venezuela, een land van 30 miljoen inwoners dat onder de 54-jarige Maduro te maken heeft met hyperinflatie en voedselschaarste, heeft de oppositie geprobeerd een referendum te houden om Maduro af te zetten. Dat is tegengehouden door de regering. Het parlement probeert het beleid van Maduro op andere manieren te blokkeren.

    Voorzitter van het parlement en prominent oppositiepoliticus Julio Borges uitte zijn zorgen. Hij is bang dat de macht in Venezuele nu feitelijk volledig in handen is gekomen van de president. Foto Cristian Hernandez/EPA

  2. Waarom heeft het Hooggerechtshof ingegrepen?

    De rechters van het Hooggerechtshof zijn benoemd door de partij van Maduro en staan aan zijn kant. Ze helpen Maduro sinds de overwinning van de oppositie in 2015 door wetten van het parlement ongedaan te maken. Als reden voor hun stap om het parlement nu buiten spel te zetten noemen ze de weigering om akkoord te gaan met een maatregel van Maduro: hij wil het Venezolaanse staatsoliebedrijf PDVSA toestemming geven om joint ventures te beginnen met privé-bedrijven, zoals het Russische Rosneft. Volgens de rechters weigeren sommige parlementariërs omdat ze corrupt zouden zijn. „Zo lang de situatie van minachting in de Nationale Assemblee voortduurt, garandeert deze grondwettelijke kamer dat de parlementaire verantwoordelijkheden zullen worden uitgevoerd door deze kamer of een ander gekozen orgaan”, aldus het Hof in zijn uitspraak.

  3. Wat betekent de stap van het Hooggerechtshof?

    De machtsgreep maakt een formeel einde aan de scheiding van de machten in Venezuela. Waarnemers wijzen er echter op dat het land al lang niet meer functioneert als een volwaardige democratie. Volgens Luis Vicente Leon, een opiniepeiler in Caracas, verhardt de regering-Maduro haar positie en wordt een democratische oplossing voor het conflict moeilijker. „Het is te voorspellen dat de regering verder radicaliseert”, aldus Leon tegen persbureau AP.

  4. Hoe is op de stap van het Hooggerechtshof gereageerd?

    De machtsgreep van het Hooggerechtshof is scherp veroordeeld door andere landen in het westelijk halfrond. Peru heeft zijn ambassadeur in Caracas teruggeroepen uit protest tegen wat het land omschreef als „een schaamteloze breuk van de democratische orde”. Ook Chili, dat in tegenstelling tot de meeste Zuid-Amerikaanse landen een linkse president heeft die terughoudend is met kritiek op Maduro, heeft zijn ambassadeur teruggeroepen voor overleg. Mexico riep Venezuela op „de democratische orde te herstellen”.

    Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken sprak van „een ernstige tegenslag voor de democratie in Venezuela”. Ook Brazilië, Argentinië, Colombia, Panama, Guatemala en Canada hebben bezorgdheid uitgesproken. De Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) vergeleek de stap met „een coup tegen zichzelf”. De EU wil „een duidelijke verkiezingskalender” om de politieke crisis op te lossen.

    In Caracas worden op 31 maart demonstraties houden tegen de regering onder leiding van president Maduro. Foto Juan Barreto/AFP

  5. Wat gebeurt er verder?

    De oppositie heeft opgeroepen tot nieuwe protesten vanaf deze zaterdag. Er is de afgelopen dagen al tegen de stap van het Hooggerechtshof gedemonstreerd, maar tot nu toe op beperkte schaal: jongeren met spandoeken met het opschrift „nee tegen dictatuur” probeerden een snelweg in Caracas te blokkeren. Oppositieleden uit het parlement kwamen in botsing met soldaten van de Nationale Garde tijdens een mars naar het Hooggerechtshof.

    De vraag is echter of straatprotesten veel zullen uithalen. Eerdere demonstraties zijn zonder resultaat gebleven, ondanks hoge opkomst. In 2014 leidde een golf van onrust tot meer dan 40 doden. Sommigen houden rekening met een ingreep door het leger.

    Volgens oud-presidentskandidaat Henrique Capriles is internationale druk van belang. „Als de internationale gemeenschap zijn poot stijf houdt en verkiezingen eist, zal de regering moeten inbinden”, aldus Capriles tegenover persbureau Reuters.