Commentaar

Lach niet te vroeg om de ‘Opperdealmaker’ in het Witte Huis

Traditioneel gunnen de Amerikanen hun president een vertrouwensvoorschot, waarmee hij honderd dagen kan laten zien wat hij waard is, alvorens de balans wordt opgemaakt. De presidential honeymoon. Donald Trump haalt zoveel overhoop, zijn tussenbalans kan geen honderd dagen wachten.

Al 72 dagen kijkt de wereld bezorgd naar het Witte Huis. Welke bondgenoot wordt vandaag gebruuskeerd, welke verworvenheid getroffen door een presidentieel decreet, welke waarheid geofferd voor een alternatief feit? Zullen blunders en schandalen de agenda in Washington bepalen? Wat een baken van stabiliteit behoort te zijn, is een bron van onrust.

In Trumps Washington is zelfs de term impeachment al gevallen, afzetting van de president. De FBI, het Huis van Afgevaardigden en de Senaat onderzoeken de banden tussen Trump en het Kremlin. Is de president chantabel omdat er illegale politieke en/of zakelijke transacties zijn gedaan tussen de entourage van de president en Moskou? Nationaal Veiligheidsadviseur Michael Flynn moest vertrekken na leugens over gesprekken met de Russische ambassadeur. Minister van Justitie Jeff Sessions loog in het Congres over zijn contacten met dezelfde ambassadeur. Rusland hangt als een donkere wolk boven het nog prille presidentschap, ook al zijn feiten in dit dossier nog steeds bijzonder schaars.

En dan de man zelf. De president lijkt de ene dag paranoïde, de andere dag bevangen door een Napoleoncomplex en wekt bijna elke dag de indruk moeite te hebben met de complexiteit van de dossiers en de vereisten van de functie. De baas van de FBI weersprak openlijk en onder ede tijdens een hoorzitting verdachtmakingen van Trump dat ex-president Barack Obama de Trump Tower zou hebben laten afluisteren. Trump kijkt veel tv en herhaalt op Twitter wat hij ’s nachts op het conservatieve Fox News heeft gezien.

Lees ook dit interview met Trump-biograaf Gwenda Blair: ‘Trumps gedram werkt niet in de politiek’

Trumps ‘leiderschapsstijl’ is die van een alleenheerser, maar in zijn eerste twee maanden is vooral het tegendeel gebleken, gelukkig. Zo faalde de zelfbenoemde ‘Opperdealmaker’ bij zijn eerste grote wetgevingsproject. Zijn ‘eigen’ Republikeinen in het Congres blokkeerden Trumps alternatief voor Obamacare. De rechterlijke macht blokkeerde pogingen om moslims de toegang tot de VS te ontzeggen. De media zetten met onthullingen de Russische connectie op de agenda. Amerikaanse bedrijven vragen om duurzaamheid. Oliegigant ExxonMobil drong er per brief op aan de het Klimaatakkoord van Parijs niet te torpederen. Signalen dat de Amerikaanse democratie nog steeds functioneert.

Bijzonder zorgwekkend is wel dat de president in de confrontatie over zijn inreisverbod openlijk dédain toonde voor de rechtsstaat. Dat is niet acceptabel, of het nu uit berekening is of uit onkunde.

Voor een oordeel over Trumps buitenland-strategie is het nog vroeg. De grote vriendschapsdeal met Rusland is er nog niet, de voorspelde clash met China over handel is er ook nóg niet. Trump mag de NAVO dan achterhaald vinden, hij heeft zich wel aangemeld voor de NAVO-top. Trump is geen vriend van de EU, maar vond toch tijd om Angela Merkel te feliciteren met CDU-winst in Saarland. Hij wilde zich niet bemoeien met de wereld, maar heeft nu wel een conflict met Turkije omdat de VS in Syrië samen willen werken met de Koerden. Hoezo isolationisme? De blauwdruk voor de federale begroting voorziet drastische bezuinigingen op hulpprogramma’s, maar ook een forse stijging van het defensiebudget.

Het is makkelijk om Trump weg te zetten als een twijfelachtige schertsfiguur en zijn nederlaag met Obamacare als ultiem bewijs van incompetentie te zien. Dat is te lichtvaardig gedacht. Te midden van alle rumoer werkt Trump wel degelijk aan een nieuw Amerika. En dat is niet een Amerika om van te dromen. Economie gaat er voor milieu, handel voor mensenrechten, het individu voor de gemeenschap en de Amerikaans overheid zal krimpen – hoe dan ook. Terwijl de hele wereld af wil van fossiele brandstof, stimuleert Trump het delven van steenkool.

Niet alleen milieubescherming en klimaatbeleid worden in rap tempo ontmanteld, over de hele linie maakt de Amerikaanse federale overheid minder beleid. Voor elke nieuwe regeling moeten er twee afgeschaft worden en talloze belangrijke posten in de bureaucratie laat Trump onbezet. Een vorm van bestuurlijke versterving onder het simplistische motto, waar geen ambtenaar is, kan ook geen hinderlijke regelgeving ontstaan.

Trump oefent wel degelijk macht uit. Tijdens de verkiezingscampagne werd ook vaak om Donald Trump gelachen. Maar toch blijft het raadzaam hem ondanks alle bloopers en tegenstrijdigheden serieus te nemen. Ook een presidentschap dat niet vlot van de grond komt, kan op den duur de VS veranderen, niet per se ten goede – en zelfs de wereldorde ontwrichten.